АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Змена Канстытуцыі IT-дэкрэт Умовы для бізнесу Эканамічны крызіс Рэформа адукацыі Забойства Паўла Шарамета

Вінцук Вячорка: Школа кляпае пазбаўленых якой-небудзь ідэнтычнасці людзей. А гэта страшна

Рэзананс выклікаў адкрыты ліст настаўніцы рускай мовы і літаратуры Ганны Севярынец аб гаротным становішчы беларускай літаратуры ў школе. "Беларускі партызан" даведаўся ў мовазнаўцы і грамадскага дзеяча Вінцука Вячоркі, калі беларускія школьнікі упусцілі шанец вывучаць замест рускай літаратуры сусветную.

Вінцук Вячорка: Школа кляпае пазбаўленых якой-небудзь ідэнтычнасці людзей. А гэта страшна
- Мы спатыкнуліся аб 1994 год. Да гэтага прадмет "Сусветная літаратура" ці проста "Літаратура" быў паспяхова забяспечаны праграмай, пачынаў абрастаць навучальнымі дапаможнікамі і тэсціравалі на базе Беларускага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа ў Мінску і яго рэгіянальных філіялах. У сталіцу пераймаць вопыт прыязджалі настаўніка з іншых школ і гімназій з усёй Беларусі. Усе абяцала нармальную перспектыву пераходу да інтэграванаму прадмеце літаратуры, у якім, напэўна, былі б і, на самай справе выбітныя, творы рускай літаратуры, таксама як і творы ангельскай, французскай, іспанскай, польскай літаратуры. Толькі маючы такі запас, у нас можа быць культурная ідэнтычнасць як беларусаў і еўрапейскага народа, - адзначае Вінцук Вячорка.

Паводле яго слоў, з прыходам да ўлады Лукашэнкі і яго гвалтоўным разваротам у бок Масквы пачаўся продаж за нафтавыя прэферэнцыі і палітычную падтрымку беларускіх нацыянальных інтарэсаў.

- У тым ліку, і продаж духоўнай і маральнай перспектывы беларускай ідэнтычнасці маладых пакаленняў. Ліцэй гвалтам зачынілі, ён змушана сышоў у падполле. Распрацаваныя праграмы засунулі ў стол.

Эксперт звяртае ўвагу, што велізарная колькасць твораў рускай літаратуры васпявае ці разбірае каланіяльныя вайны Расійскай імперыі, якая сёння хоча ўзяць рэванш.

- Той жа Пушкін. Калі мы будзем разбіраць гэтыя творы належным чынам, тлумачыць карэнныя адрозненні паміж беларускім менталітэтам і расійскім вялікадзяржаўным светапоглядам, гэта дапаможа зрабіць маладому пакаленню прышчэпку ад рускага свету.

Калі скарачаецца матывацыя да чытання, скарачаюцца мазгавыя працэсы, то роля прышчэпак у школе да тэкставай культуры ўзрастае ў шмат разоў. Выбар тэкстаў школьнай праграмы павінен быць дасканалым, вымеренным патрэбамі маральнага ўдасканалення і культурна-цывілізацыйнай ідэнтычнасці. Калі ў цябе яе няма, ты проста заблудзішся ў сённяшнім шырокім свеце. Зноў-такі, калі школьнік тоне ў далёкіх геаграфічных і ментальных імёнах, датах, гістарычных падзеях расійскіх літаратурных творах, то пра якую яго ідэнтычнасці мы наогул можам казаць?

Рускім ён не стане, там ён будзе маргіналам, але яму не даюць і беларусам стаць. У нас школа кляпае ніякіх людзей, пазбаўленых якой-небудзь ідэнтычнасці. А гэта страшна.

- Ці можна змяніць сітуацыю пры сённяшняй улады?

- Гэтая сістэма баіцца рэформы сістэмы адукацыі. Калі мэта адукацыі - гэта асоба, з адпаведнымі навыкамі для жыцця ў сучасным адкрытым свеце, асоба з ідэнтычнасцю, яснымі каардынатамі, то такая асоба пагражае самім асновам існавання гэтага рэжыму.

Пра змены неабходна не толькі гаварыць. Я ведаю, што шмат адказных, таленавітых, свядомых педагогаў робяць усё магчымае нават у гэтых рэаліях. Тое, што патрэбныя заявы, сфармуляваная пазыцыя, пацвердзіў поспех адкрытага ліста Ганны Севярынец, якім падзяліліся дзесяткі людзей. Спадзяюся, што-то вымушанае ідэалягічнае начальства ўсё-ткі адкажа. Калі ў нас Міністэрства адукацыі ўзначальвае той, хто ўзначальвае, не варта спадзявацца на глыбокія крокі ў бок нармальнасці.

- Ці вернуць "Пахне чабор" ў праграму па беларускай літаратуры ...

- Мы гаворым пра больш прынцыповыя рэчы, чым адзін твор. Павінны змяніцца падыходы.

Вінцук Вячорка звярнуў увагу на яшчэ адзін парадокс у школьнай праграме - вялікі рэзерв эканоміі вучэбных гадзін.

- Сёння ў школе выкладаюць рускую і беларускую мовы. І там, і там дублююцца граматычныя і сінтаксічныя тэмы. Патрэбы ў дубляванні няма. Па-першае, акцэнт на вывучэнні беларускай мовы павінен быць у бок практычнага валодання, а не разбору сказа рысачкамі. Па-другое, калі чалавек засвоіў асноўныя сінтаксічныя правілы і асноўныя падыходы разбору сказа па-беларуску, то ў рускай мове дастаткова адзначыць кантрасты, адрозненні. Трэба выкінуць вон ўвесь дубляж. У прынцыпе, ад беларусаў руская мова нікуды не дзенецца, ёсць кантэкст, інфармацыйнае поле. Таму трэба радыкальна скараціць колькасць гадзін на вывучэнне рускай мовы.

Соня Аляксандрава, "Беларускі партызан"

09.01.2018 19:31