АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Мінздраў: карупцыя Курапаты Пенсійная рэформа ЧС-2018 Матулі 328:галадоўка Эканамічны крызіс Забойства Паўла Шарамета

Ці зможа Беларусь перайсці на біткоіны і англійскае права

Беларускія тэхнакраты ўсведамляюць, што ім не пад сілу выправіць усе аўтарытарна-савецкія аспекты ментальнасці беларускай дзяржавы і яе лідэра.

Ці зможа Беларусь перайсці на біткоіны і англійскае права
Замест гэтага яны спрабуюць будаваць новае вакол старога, як бы абцякаючы яго. Дзяржава быццам бы нічога не выпускае з рук, проста ў эканоміцы побач са старымі гульцамі з'яўляюцца новыя. Побач, але пакуль не замест. Нават слова «рэформы» знікла з лексікону урадавых рэфарматараў

У лістападзе і снежні Аляксандр Лукашэнка падпісаў два дэкрэты, якія павінны значна паскорыць лібералізацыю беларускай эканомікі і зрабіць яе больш адкрытай для знешняга свету.

Першы - аб разняволенні дзелавой ініцыятывы - ліквідуе мноства бюракратычных перашкод для вядзення бізнесу. У мінулае адпраўляюцца рудыменты накшталт абавязковых пячатак і асартыментных пералікаў ў крамах. Ўводзіцца мараторый на новыя падаткі да 2020 года, уразаюцца паўнамоцтвы кантралёраў, пажарных і санітарных інспекцый. Многія віды бізнесу больш не патрабуюць ліцэнзій і рэгістрацый. Паралельна парламент зніжае адміністрацыйныя санкцыі за парушэнні ў камерцыйнай сферы, рыхтуецца аналагічнае змякчэнне крымінальнага кодэксу.

Другі дэкрэт - аб развіцці лічбавай эканомікі - выглядае яшчэ больш амбіцыйным. Каб зразумець яго важнасць у беларускім кантэксце, трэба трохі перадгісторыі.

Яшчэ ў сярэдзіне 2000-х у Беларусі стварылі асаблівую эканамічную зону для IT-кампаній - Парк высокіх тэхналогій. Дзяржава зрабіла лепшае, што магло, для гэтага бізнэсу - перастала чапаць яго рукамі і знізіла падаткі. За дзесяць гадоў тэрмін «айтышнiкi» стаў агульнаўжывальным, сінонімам беларускай мары - прыбыткі ў гэтай сферы амаль у пяць разоў перавышаюць сярэднія па краіне. Сам Парк генеруе каля мільярда даляраў выручкі ў год.

Новы прэзідэнцкі дэкрэт закліканы развіць поспех. У Парк пускаюць новыя кампаніі, IT-бізнэсу яшчэ больш зніжаюць падаткі, падаўжаюць льготны рэжым яшчэ на трыццаць гадоў, ўводзяць інстытуты ангельскага правы, спрашчаюць перамяшчэнне капіталу і наём замежнікаў, для якіх уводзяць бязвізавы ўезд.

Таксама плануецца ў некалькі разоў павялічыць колькасць якія выпускаюцца ВНУ праграмістаў. І ў давяршэнне Беларусь становіцца першай краінай у свеце, дзе дзяржава будзе прызнаваць і рэгуляваць разлікі ў криптовалютах, вызваляючы іх ад падаткаў. Апошнюю меру лічаць неабдуманай нават некаторыя ліберальныя беларускія эканамісты.

Гэтая пераднавагодняя актыўнасць ўлады зноў ставіць пытанне пра вектар эвалюцыі беларускага аўтарытарызму. З'яўляецца Ці ва Усходняй Еўропе новы Сінгапур?

Савецкі багаж

Па знешніх прыкметах сярод постсавецкіх краін Беларусь адна з самых падыходных для аўтарытарнай мадэрнізацыі. Невялікае еўрапейская дзяржава, якое залежыць ад знешняга гандлю, з адносна эфектыўнай бюракратыяй, невысокай карупцыяй, эўрапейскіх дарогах і адсутнасцю этнорелигиозных канфліктаў.

Але ў беларускай эканоміцы ўсё яшчэ дамінуе дастаўся ў спадчыну ад СССР прамысловы дзяржсектар. Менавіта шматгадовая чарада яго крызісаў прывяла ва ўладу ў 2014-2015 гадах кагорту больш прагрэсіўных чыноўнікаў. Арыентаваныя на агульную лібералізацыю і адкрыццё краіны тэхнакраты ўзначалілі эканамічны блок урада, Нацбанк і МЗС.

Цаной напружаных адносін з Масквой Менск увёў пяцідзённы бязвізавы ўезд для грамадзян васьмідзесяці краін, уключаючы ЕС і ЗША. У наступным годзе плануецца павялічыць яго да дзесяці дзён. Улада перайшла на жорсткую манетарную палітыку, перастала друкаваць грошы для павышэння заробкаў пад выбары, пайшла на плаўны рост камунальных тарыфаў. Лукашэнка нават пагадзіўся на пару хваляў скарачэння дзяржапарату.

Пакет пераднавагодніх і падрыхтаваных мераў не проста працяг трэнду. Гэта, мабыць, першы ў сучаснай беларускай гісторыі відавочны і маштабны вынік сумеснага лабізму двух сіл - урадавых тэхнакратаў і актыўнай часткі бізнесу. Гэты негалосную альянс стаў магчымы не толькі дзякуючы агульнасці светапогляду яго ўдзельнікаў, але і таму, што за апошнія тры гады рыначнікі занялі адносна надзейныя пазіцыі ва ўладзе і навучыліся эфектыўна прасоўваць свае ідэі.

Для паспяховага лабізму ліберальных мер у Беларусі трэба акуратна абыходзіць чырвоныя сцяжкі, якія расстаўляюць антырынкавыя, ахавальны-левыя погляды прэзідэнта. Нават паміж пасяджэннямі па двух бізнес-дэкрэтам Лукашэнка праводзіў нарады, дзе ставіў задачы па сярэдніх даходах па краіне, хуткасці уборкі ўраджаю і зніжэння заробкаў банкірам, бо яны «тлустыя каты». Дзейнічае табу на распродаж нават стратных дзяржаўных прамысловых гігантаў і на крокі, якія цягнуць, на думку прэзідэнта, страту кантролю ўлады над прыватным бізнэсам.

Таму лібералізацыя эканомікі пры Лукашэнку не выльецца ў неабходныя для "сынгапурызацыі" краіны недатыкальнасць прыватнай уласнасці, вяршэнства права над рашэннямі выканаўчай вертыкалі і асабіста прэзідэнта, незалежнасць судоў і гэтак далей. Такія рэформы сталі б замахам на сённяшнюю адсутнасць стрымак ў беларускай палітыцы. За гэта Лукашэнка будзе стаяць яшчэ упарцей, чым за манапольны кантроль над эканомікай.

Акружэнне навізной

Тэхнакраты ва ўладзе ўсведамляюць, што ім не пад сілу выправіць усе аўтарытарна-савецкія аспекты ментальнасці беларускай дзяржавы і яе лідэра. Замест гэтага яны спрабуюць усё больш будаваць новае вакол старога, як бы абцякаючы яго.

Не можам паправіць беларускае права - дамо IT-кампаніям магчымасць працаваць па англійскай, каб вярнуць іх з афшора. Не можам пераканаць Лукашэнку пачаць рэструктурызацыю стратных заводаў, хай паміраюць сваёй смерцю. А самі будзем паралельна вырошчваць прыватны бізнэс, які абсарбуе вызваляюць працоўную сілу, калі скончацца грошы на падтрыманне дзяржсектара на плаву.

Рэформы робяцца ў тых галінах і з такім тэмпам, каб прэзідэнт не ўбачыў у іх пагрозы сваёй улады. Дзяржава як бы нічога не выпускае з рук, проста на поле з'яўляюцца новыя эканамічныя гульцы. Побач са старымі, але пакуль не замест іх. Нават слова «рэформы» знікла з лексікону урадавых рэфарматараў - яно занадта ідэалагічна зараджана ў вачах Лукашэнкі. Цяпер тэхнакраты кажуць пра "аптымізацыю", «развіцці» або «аздараўленні».

У такога крэатыўнага шляху трансфармацыі сістэмы ёсць свае плюсы і мінусы. З аднаго боку, беларускі бізнэс нараджаецца не з стыхійнага перадзелу дзяржуласнасці, як у алігархічнай мадэлі дзевяностых Расіі і Украіны. Гэты бізнэс выглядае здаравей для будучай ўстойлівасці рэформаў, ён распылены, ня сканцэнтраваны ў руках ўмоўнай «семибанкирщины», людзей, якія хутчэй хочуць замацаваць сферы ўплыву, чым дамагацца роўных правілаў для ўсіх. Плыўнасць пераўтварэнняў таксама можа дапамагчы пазбегнуць чарговага расчаравання людзей у плёне рэформаў, як гэта было ў дзевяностыя.

З іншага боку, гэты працэс акружэння старой эканомікі новай не можа быць хуткім ці несбивчивым. Улада будзе працягваць жыццё састарэлага дзяржсектара разнастайнымі льготамі, перакладаючы падатковыя і іншыя выдаткі на які расце прыватны бізнэс.

Прыток заходняга капіталу будзе стрымлівацца і палітыка-іміджавымі праблемамі Беларусі. Памяншэнне дзяржаўнага пірага нервуе сілавікоў, падахвочвае іх да упадабаным ў апошнія гады пасадкам бізнесменаў, каб прымусіць іх купляць сабе волю праз «пакрыццё шкоды дзяржаве». Гэта адпужвае інвестараў. Перыядычна з-за новых крызісаў будуць прачынацца пратэсты. Яны будуць штурхаць ўлада на рэпрэсіі, якія, у сваю чаргу, перашкаджаюць раз і назаўжды змяніць загалоўкі ў сусветных СМІ з "апошняй дыктатуры Еўропы» на «стабільную IT-гавань».

Але, мабыць, самы сур'ёзны стратэгічны рызыка пабудовы новай эканомікі па суседстве з вяне старой - няроўнасць. Расце разрыў паміж дынамічным бізнес-класам Мінска і мільёнамі людзей у дэпрэсіўнай правінцыі, якія жывуць на 200 долараў у месяц і трымаюцца за працоўнае месца на ледзь жывым дзяржпрадпрыемстве або ў калгасе. Калі такое расслаенне закансерваваць, гэта створыць ўрадлівую глебу для поспеху новага папуліста пасля Лукашэнкі.

А калі беднасць і незадаволенасць богатеющей сталіцай сканцэнтруецца, дапусцім, ва ўсходніх рэгіёнах краіны, то ўключаецца рызыка, што аднойчы Расія захоча пагуляць у умоўны «беларускі Данбас». Па меры выхаду Мінска з ізаляцыі на заходнім фронце падстаў для сварак з Масквой будзе ўсё больш.

Але сёння важна зафіксаваць новую якасць ўнутранай эвалюцыі беларускай эліты. Яе прагрэсіўная частка не ў сілах запусціць трансфармацыю тут і цяпер, па факце яна занялася адкладзенай лібералізацыяй.

Негалосна і, верагодна, не да канца ўсвядомлена рыначнікі ва ўрадзе спрабуюць стварыць новую канфігурацыю эканамічных сіл у краіне. Такую, каб на момант транзіту новая ўлада не змагла праігнараваць які вырас і ўплывовы прыватны сектар з яго натуральнымі запытамі на цывілізаваныя, роўныя і прадказальныя правілы гульні. Сённяшняя паліятыўная лібералізацыя - гэта вырошчванне будучага мадэрнізацыйнага лобі, прышчэпка ад таго, што другі беларускі прэзідэнт рызыкне разгарнуць краіну да савецкіх практык першага.
 Арцём Шрайбман, Carnegie.ru
01.01.2018 20:26


Загрузка...
Загрузка...


cashback