95 год “рыжскаму міру” 19.03.2016 10

У выніку польска-бальшавіцкай вайны палова Беларусі засталася за палякамі. Бальшавікі, як вядома, былі гатовы аддаць Дмоўскаму і Ко. нават Мінск, але палякі “спужаліся” такой шчодрасці і вырашылі “браць” тое, што ўжо мелі.


Наступныя дваццаць год дзве часткі Беларусі развіваліся рознымі шляхамі, а ў верасні 1939 года адбылося аб’яднанне нашай краіны, але канчаткова беларускія межы вырашыліся толькі пасля Другой Сусветнай вайны.

Сёння, дзякуй Богу, мы незалежная краіна. Аднак наступствы таго штучнага падзелу ўсё ж праяўляюцца ў наяўнасці прарасійскага імперскага шавінізму з савецкім налётам, а таксама так званай “крэсовасцю”, якія па-сутнасці мала чым адрозніваюцца.

У гэтай сітуацыі беларусам, і незалежным арганізацыям і дзяржаве трэба аб’яднаць намаганні ў справе фарміравання нацыянальнай свядомасці беларусаў. Мы народ з багатай еўрапейскай гісторыяй, якой трэба ганарыцца. А незалежнасць – гэта наш галоўны здабытак.

Прапаную Вашай увазе перадачу тэлеканала “Белсат” прысвечаную дадзенай праблематыцы.

“Мова нанова” пра “Мяжу ля Заслаўя 1921-1941 гг.” 23.11.2015 17

Разам з арганізатарамі папулярных урсаў беларускай мовы зрабілі перадчу, прысвечаную, у тым ліку,  і маёй новай кніге “Мяжа ля Заслаўя 1921-1941 гг.”, якая распавядае пра малавядомыя факты гісторыі польска-савецкага памежжа ў міжваеннае дваццацігоддзе.
Глядзім перадачу і чытаем кнігу.


“Мяжа ля Заслаўя 1921-1941 гг.” на “Мова нанова” 13.10.2015 1

Прадставіў сваю новую кнігу на папулярных курсах беларускай мовы з Мінску.
Увогуле “Мова нанова” – гэта цудоўнае свята беларускай культуры, гісторыі і, безумоўна, матчынай мовы. Тут і заняткі і цікавыя людзі і выдатная беларуская музыка.
Асабліва варта адзначыць, што на курсы прыходзяць прадстаўнікі розных узроставых груп.
Вось тут была мяжа...
Вельмі важна, што значную групу слухачоў складае моладзь.
Заняткі 12 кастрычніка былі прысвечаны тэме “Заходняя Беларусь”. У іх рамках я прэзентаваў сваю другую кнігу “Мяжа ля Заслаўя 1921-1941 гг.”, прысвечаную гісторыі савецка-польскага памежжа пад Мінскам у міжваеннае дваццацігоддзе.
19 кастрычніка 2015 года прадстаўлю гэтае выданне на курсах “Мова нанова” у Берасці, а 23 кастрычніка – у Бабруйску. У сваю чаргу, 17 кастрычніка 2015 года чакаю Вас сябры на прэзентацыі “Мяжы ля Заслаўя 1921-1941 гг.” у Маладзечна (16-00, вул. Чыстая, 26, “Гасцёўня”).


В Бресте презентовали «Заходнебеларускую Атлантыду 1921-1941 гг.» 22.06.2015 4

Мероприятие прошло в культурном центре «Грунтоўня».
20 июня 2015 года в Бресте прошла презентация моей книги, рассказывающей об истории Западной Беларуси. Книга была издана в конце 2014 года и сразу вызвала большой интерес в Беларуси и за границей.
Самое главное, как мне кажется, то, что это издание возродила интерес у белорусов к истории западно-белорусского региона в 1920-1940-е годы. «Атлантида» создавалась для жителей нашей страны, но она вызвала большой интерес и за границей.
Сейчас экземпляры «Заходнебеларускай Атлантыды 1921-1941 гг.» есть в Библиотеке Конгресса США, библиотеке Варшавского Университета, различных организаций в Великобритании, Швеции, Германии, Чехии. Безусловно, есть они и в наших белорусских библиотеках.
Лично для меня было очень важно представить книгу именно в Бресте, так как значительная часть ее материалов посвящена именно городу на Буге. Кроме этого, брестчане давно приглашали и вот долгожданное мероприятие состоялось.
Специально для Бреста я подготовил презентацию из своей коллекции, в которой сделал акцент именно на истории города на Буге.

После выступления состоялась интересная дискуссия, а затем автограф сессия.
Во время автограф-сессии
Сейчас я работаю над второй книгой, которая будет посвященная истории «рижской границы». Одна из первых презентаций этого издания обязательно состоится в Бресте.  


“Заходнебеларускую Атлантыду 1921-1941 гг.” представили в Польше 07.02.2015 4

Я работал над этой книгой несколько лет. Собирал материалы в архивах, ездил в экспедиции по Беларуси. И вот есть результат, который я представил благодарным читателям в Минске и Варшаве.
К сожалению, долгое время история Западной Беларуси в советской и белорусской историографии изучалась однобоко. Многие интересные и важные сюжеты попросту игнорировались историками.
Презентация книги "Заходнебеларуская Атлантыда 1921-1941 гг." в Музее независимости в Варшаве
Более того, за цифрами и фактами архивных документов часто терялась судьба обычных людей: крестьян, военных, интеллигенции, служащих. А ведь именно из этих историй и складывается летопись прошлого нашей Беларуси.
Автор книги во время презентации на конференции в Сохачеве
Книга “Заходнебеларускую Атлантыду 1921-1941 гг.” как раз и содержит в себе правдивые истории жителей Западной Беларуси, которым пришлось пережить все испытания ХХ века.
Информация "Радыё Рацыя" в Твитере
Впрочем, в новом издании содержиться много и других, ранее малоизученных фактов белорусской истории. К примеру, в книге подробно описывается история “зоны заграждения” – бывшей “рижской границы” которую советские власти решили оставить после присоединения Западной Беларуси к СССР в сентябре 1939 года. Эта “белорусско-белорусская граница” просуществовала до июня 1941 года.
Книга была презентована директору Музея независимости Польши господину Тадеушу Скочку
Не смотря на то, что “Заходнебеларускую Атлантыду 1921-1941 гг.” рассчитана, прежде всего, на белорусского читателя, изданием заинтересовались и за рубежом, в частности в Швеции, Великобритании и Германии.
Отзыв одного из читателей в Великобритании
Особый интерес книга вызвала в Польше и это не удивительно, ведь она посвящена общей белорусско-польской истории 1920-1940 гг. 31 января 2015 года издание было представлено участникам научной конференции, которая проходила в Сохачеве. Стоит отметить, что это мероприятие было частью Третьего похода по местам боев Первой Мировой войны под Сохачевом. Не смотря на то, что “Заходнебеларуская Атлантыда 1921-1941 гг.” издана на белорусском языке, она вызвала большой интерес у участников научного форума.
Во время презентации книги в Белорусском Доме в Варшаве
Следующая презентация состоялась 3 февраля 2015 года в Белорусском Доме в Варшаве. Собравшиеся смогли увидеть архивные фотографии и артефакты из коллекции автора книги, а также обсудить различные вопросы по истории Западной Беларуси в 1920-1940-годы.
Автограф-сессия в Белорусском Доме в Варшаве
Во время презентации книги "Заходнебеларуская Атлантыда 1921-1941 гг." в Белорусском Доме в Варшаве
Наконец, 4 февраля в Музее Независимости Польши в Варшаве состоялся показ фильма “Варшавский рубеж. Белорусы в Войске Польским” из цикла “Обратный отсчет”, показанный ранее белорусским каналом ОНТ.

В рамках этого мероприятия была представлена и книга “Заходнебеларуская Атлантыда 1921-1941 гг.”. Стоит отметить, что на показ докудраммы из Млавы приехала делегация во главе с одним из руководителей городской администрации, госпожой Агнешкой Пузё-Дембской.
Во время показа фильма "Варшавский рубеж. Белорусы в Войске Польском" и презентации книги "Заходнебеларуская Атлантыда 1921-1941 гг." в Музее независимости Польши в Варшаве
И вновь поляки продемонстрировали большой интерес к тому, как историю Западной Беларуси исследуют их восточные соседи. После просмотра фильма состоялась автограф-сессия и беседа с автором нового издания.
Во время варшавских презентаций я получил несколько предложений о переиздании книги уже в Польше и на польском языке. Это очень важно, так как “Заходнебеларуская Атлантыда 1921-1941 гг.” белорусоцентрична и предсталяет наш, белорусский взгляд на на историю Западной Беларуси в межвоенное двадцатилетие.
Во время автограф-сессии в Музее независимости в Варшаве
Кроме презентаций, книга безвозмездно была передана в ряд белорусских и польских библиотек.
Библиотека Варшавского университета
Очередная презентация книги в Беларуси состоится 14 февраля в 15-00 в Молодечно, по адресу ул. Чистая, 26.
Приглашаю всех желающих на это мероприятие. Поверьте, будет интересно!

“Заходнебеларуская Атлантыда” у Польшчы 17.10.2014 5

Тыдзень таму адбылося некалькі прэзентацый маёй выставы (прысвечанай, у тым ліку, удзелу беларусаў у Вераснёўскай кампаніі 1939 года) у Варшаве і іншых гарадах нашай заходняй суседкі.

Прыемна здзівіла тое, што палякі ведаюць пра сітуацыю з закрыццём выставы ў Заслаўі і праяўляюць вялікую зацікаўленасць у тым, каб пазнаёміцца з экспазіцыяй гэтага выставачнага праекту.

Падчас прэзентацыі на канферэнцыі ІПН у Варшаве


Спачатку прэзентацыю “Заходнебеларускай Атлантыды” убачылі удзельнікі канферэнцыі “Віна і пакаранне”, прысвечанай даследаванню злачынстваў нацызма і сталінізма. Форум арганізаваў польскі Інстытут нацыянальнай памяці.

Замест нуднага выступлення (да якога спачатку рыхтаваўся) пра сучасную беларускую гістарыяграфію падзей верасня 1939 года, мне удалося зрабіць цікавую прэзентацыю, якая яскрава прадэманстравала як у Беларусі замоўчваюць гісторыю тых падзей.

Трэба падкрэсліць, што значную частку яго ўдзельнікаў складалі навукоўцы з Еўропы і ЗША. Паводле меркаванняў, якія мне давялося пачуць пасля выступлення, галоўная роля “Заходнебеларускай Атлантыды” ў тым, што яна пашырае гістарычныя веды сучаснага беларускага грамадства, якое, нажаль, да сённяшняга дня знаходзіцца пад уплывам савецкай трактоўкі гісторыі Другой Сусветнай вайны.  

Наступным месцам, дзе была прадстаўленая “забароненая выстава”, стаў Беларускі дом у Варшаве. На гэтай прэзентацыі прысутнічалі нашчадак знакамітага беларуска-польскага шляхецкага рода князь Мацей Радзівілл, а таксама старшыня Польскага касцюшкаўскага фонда, доктар Лешак Марак Кжэсняк.

Падчас прэзентацыі ў беларускім доме ў Варшаве


Падчас прэзентацыі "Заходнебеларускай Атлантыды" у Беларускім доме ў Варшаве


Здымкі з экспазіцыі змаглі ўбачыць і тыя, хто прыйшоў на прагляд фільму “Брэсцкая крэпасць. Невядомая абарона”, які адбыўся ў Музеі Незалежнасці ў Варшаве.

Прэзентацыя "Заходнебеларускай Атлантыды" у Музее Незалежнасці ў Варшаве

Адна з гасцей прэзентацыі. Гэтай пані далёка за 90-та і яна...з Баранавіч

Вялікую цікавасць “Заходнебеларуская Атлантыда” выклікала ў удзельнікаў касцюшкаўскіх сімпозіўмаў у Гарваліне, Жэлехаве і Мецеёвіцах. Настаўнікі і вучні полькіх школ актыўна цікавіліся артэфактамі, прадстаўленымі на экспазіцыі і выразілі жаданне ўбачыць выставу ў жывую.

Падчас прэзентацыі ў Гарваліне

Як я ўжо не аднаразова пазначаў, гэтая выстава зроблена, перш за ўсё для беларусаў. Нажаль, пакуль не удалося знайсці месца ў Мінску, дзе можна было б прадставіць “Заходнебеларускую Атлантыду”. Пошукі працягваюцца і спадзяюся, што ўсё ж скончацца поспехам.

Падчас прэзентацыі ў Жэлехаве

Беларусы павінны памятаць пра мужнасць сваіх продкаў, жаўнераў Войска Польскага, якія першымі ў Еўропе, разам з палякамі сказалі “Не” нацысцкай Германіі.


Таксама прапаную паглядзець сюжэт тэлеканалу “Белсат” пра закрыццё выставы “Заходнебеларуская Атлантыда”

У Віцебску ўспомнілі беларускіх герояў верасня 1939 года 31.03.2014 6

Нажаль, доўгі час у Беларусі пра гэтых герояў Другой Сусветнай вайны было не прынята ўспамінаць. Між тым, нашыя суайчыннікі, жыхары заходнебеларускіх ваяводстваў ІІ Рэчы Паспалітай з 1 верасня 1939 года змагаліся з нацыстамі ў шыхтах Войска Польскага, а іх мужнасць адзначалі як таварышы па зброі палякі, так і ворагі – немцы.
Колькі хваль мабілізацыі адбывалася на тэрыторыі Заходняй Беларусі ў 1939 годзе? У якіх дывізіях Войска Польскага служылі беларусы? Якую ролю згуляла бітва пад Млавай і хто абараняў Брэсцкую крэпасць у верасні 1939 года? Пра гэта і шматлікае іншае ішла гутарка на публічнай лекцыі з цыкла “Urbi et Orbi”, арганізаванай Лятучым ўніверсітэтам і кансорцыюмам “ЕўраБеларусь” у Віцебску.
Дадзены фармат дазваляе навукоўцу не толькі прэзентаваць свае даследаванне, але і адразу пачуць рэакцыю аўдыторыі і адказаць на пытанні, якія ўзніклі ў слухачоў.

Падчас расповяду пра Бітву пад Млавай
Калі на захадзе Беларусі на ўзроўні сямейных паданняў яшчэ захоўваецца памяць пра беларускіх жаўнераў Войска Польскага, то на ўсходзе нашай краіны пра гэта ведаюць у асноўным гісторыкі ды краязнаўцы. Пры гэтым у Беларусі, нажаль, усё яшчэ існуе савецкі стэрэатып пра тое, што гэты гістарычны сюжэт звязаны толькі з гісторыяй Польшчы і не мае сувязі з нашай краінай.
Аднак самі лёсы беларусаў, якія ў польскіх мундзірах сустрэлі пачатак Другой Сусветнай абвяргаюць дадзены тэзіс. Гэтыя людзі не былі палякамі. Яны проста гераічна змагаліся з  нацыстамі і абаранялі краіну, грамадзянамі якой былі. Так было і пад Млавай, дзе байцы 20-й “беларускай” дывізіі Войска Польскага стрымалі наступленне немцаў і не далі тым адразу прарвацца да Варшавы, і ў Брэсце, дзе мясцовыя рэзервісты да канца абаранялі старую цытадэль, і ў Кобрыне, дзе спехам сфарміраваная рэзервовая дывізія пяхоты дала адпор “генію танкавых атак” Хайнцу Гудэрыяну, знішчаючы не толькі жывую сілу праціўніка, але і яго браніраваныя машыны.
У Польшчы пра гераізм беларускіх жаўнераў памятаюць. Там выдаюцца кнігі, ладзяцца вайскова-гістарычныя імпрэзы. А ў нас? У Беларусі, нажаль, гэтая старонка гісторыі была незаслужана забыта.
Падчас лекцыі
Падчас дыскусіі. Здымак Зміцера Восіпава
Але сёння сітуацыя змяняецца. І яскравым прыкладам гэтага з’яўляецца лекцыя “На разломе цывілізацыі. Беларусы ў Войску Польскім у верасні 1939 года”. Слухачы, якія наведалі дадзенае мерапрыемства, даведаліся не толькі пра вайсковыя аспекты гэтага гістарычнага сюжэта, але і ўслыхалі аповяд пра лёс звычайных жыхароў Заходняй Беларусі, якія ў верасні 1939 года ўдзельнічалі ў абарончай вайне, якую вяла Польшча супраць нацысцкай Германіі.
Здымак беларускіх жаўнераў Войска Польскага з Гродна, 1936 год
Акрамя гэтага, увазе віцеблян былі прадстаўлены ўнікальныя архіўныя фотаздымкі эпохі.
Помнік жаўнерам Войска Польскага ў Брэсцкай крэпасці
Пасля лекцыі адбылася цікавая і змястоўная дыскусія падчас якой удалося абмеркаваць не толькі розныя аспекты гісторыі Вераснёўскай кампаніі 1939 года і ўдзелу ў ёй беларусаў, а таксама ўвогуле жыццё нашых суайчыннікаў у міжваеннае двадцацігоддзе ў заходнебеларускіх ваяводствах ІІ Рэчы Паспалітай.

Невядомыя старонкі гісторыі Заходняй Беларусі. Напад на Стоўбцы ў 1924 г. 22.04.2012 112


У 1980 г. на савецкія экраны выйшаў другі фільм серыялу “Дзяржаўная граніца. Мірнае лета 21-га года”, які распавядаў аб барацьбе савецкіх памежнікаў супраць польскіх дыверсантаў. Аднак на самой справе у 20-я гады ХХ стагоддзя неспакойна было не толькі на савецкім, але і на польскім баку.
Будынак вакзала ў Стоўбцах
Па сутнасці ў сакавіку 1921 года паміж савецкай Расіяй і Польшчай было заключана доўгатэрміновае перамір’е. Разведупр РСЧА перайшоў да тактыктыкі “актыўнай выведкі” якая праяўлялася ў дыверсійнай дзейнасці на тэрыторыі Заходняй Беларусі з мэтай ускалыхнуць паўстанне супраць польскіх улад. Часцей за ўсё “партызаны”, падрыхтаваныя на савецкім баку, арганізоўвалі напады на прадстаўнікоў польскай улады, паліцыю, буйных землеўласнікаў. Найбольш вядомая дыверсійная акцыя адбылася ў 1924 г. у Стоўбцах. У ноч з 3 на 4 жніўня каля 100 (па іншых дадзеных 150) савецкіх дыверсантаў атачылі заходне-беларускі горад с усіх бакоў. Адразу была знішчана тэлеграфная і тэлефонная сувязь, а ўсе выхады з мястэчка ўзяты пад кантроль “партызанскімі” патрулямі.
Камендатура паліцыі ў Стоўбцах
Асноўная частка дыверсантаў, узброеных карабінамі, ручнымі гранатамі і кулямётамі, ўвайшла ў Стоўбцы і падзялілася на тры группы. Першая павінна была атакаваць будынак староства, другая павятовую камендатуру паліцыі, трэцяя – чыгуначную станцыю.
Будынак гарадской адміністрацыі ахоўваў паліцыянт Леон Пікера.
Забіты паліцыянт Станіслаў Вайдэра
Яго абстралялі, але Пікеры ўдалося схавацца ў старостве, адкуль ён і яшчэ некалькі ўзброеных людзей вялі агонь з пісталетаў па нападаючых. На вуліцы Шпітальнай была атакавана камендатура паліцыі. Будынак закідалі гранатамі, аднак увайсці ў яго “партызаны” не змаглі. Камісар паліцыі Хлудзінскі з вінтоўкі абстраляў уваход і параніў некалькіх нападаючых. Тады дыверсанты паспрабавалі абыйсці будынак камендатуры з тылу. Ім удалося захапіць аднаго з паліцыянтаў, якога адразу забілі.
Забіты паліцыянт Казімеж Кваснеўскі
Нарэшце трэцяя група “гасцей з усходу” атакавала будынак чыгуначнай станцыі. Там былі забіты паліцыянты Люцыян Ростэк і Станіслаў Вайдэра, яшчэ двое іх калег былі смяротна паранены. Затым нападаючыя знішчылі будынак “Пошты”, і захапілі там некалькі тысяч злотых і каштоўныя паперы. Пад час бою за тэлеграф было забіта яшчэ тры польскіх паліцыянты.
Аднак, галоўнай мэтай нападу на Стаўбцы быў захоп гарадской турмы. У ёй знаходзілася некалькі высокапастаўленых членаў КПЗБ і камуністычнай партыі Польшчы, якія ў рэшце рэшт, былі вызвалены.

Каля 2.20 у начы “партызаны” пакінулі Стоўбцы. Польскія ўлады выслалі пагоню. У горад былі накіраваны часткі 27-га палка ўланаў імя караля Стэфана Баторыя з Нясвіжу. Кавалерысты нагналі савецкіх дыверсантаў ужо каля дзяржаўнай граніцы. У баі было ўзята ў палон тры чалавекі: Мікалай Гарачка, Эдвард Сапінскі і Пётр Ёда. 25 жніўня 1924 г. у Навагрудку адбыўся суд над гэтымі людзьмі. Арыштаваныя прызналіся, што на тэрыторыі БССР у Мінску прайшлі 6-ці месячны спецкурс па падрыхтоўцы да партызанскай і дыверсійнай дзейнасці, а таксама падкрэслілі, што камандавалі нападам на Стоўбцы савецкія разведчыкі Ваўпшасаў і Барышкевіч. Арыштаваныя дыверсанты былі прыгавараны да растрэлу, але прэзідэнт Польшчы памілаваў Петра Ёду, які не прымаў удзел у забойствах.
Пахаванне ў Стоўбцах
Аб нападзе на Стоўбцы напісалі амаль ўсе польскія і еўрапейскія газеты. Напрыклад, у газеце “Dziennik Białostocki” падкрэслівалася, што пад час нападу было абрабавана некалькі крам. Выданне “Światowid” адзначала, што ў Стоўбцах адбылася сапраўдная масакра. У савецкіх газетах таксама падкрэслівалася, што “паўстанцы знішчылі будынак паліцыі, чыгуначную станцыю і забралі грошы з паштовай касы”.
Газета "Дзеннік Беластоцкі"
“Масакра” у заходне-беларускім мястэчку прымусіла польскія ўлады да ўзмацнення абароны сваіх граніц. На пасяджэнні камітэта Рады міністраў з удзелам прэзідэнта Польшчы Станіслава Вайцехоўскага было прынята рашэнне аб стварэнні новага фарміравання – Корпуса аховы памежжа, які спалучаў вайсковыя і паліцэйскія функцыі.
Пахаванне
6 жніўня 1924 г. у Стоўбцах пахавалі паліцыянатаў, загінуўшых пад час нападу на горад. На месцы магілы быў пастаўлены вялікі помнік. Пасля “вызваленчага паходу у Заходнюю Беларусь” магіла класавага ворага была знішчана. Зараз засталіся толькі парэшткі таго даваеннага помніка.


Аб Беларусі, Польшчы і заходнерусізме 15.03.2012



Змест апублікаванай у шматлікіх беларускіх выданнях дакладной запіскі адной з супрацоўніц Брэсцкага аблвыканкама занепакоіла ўсіх неабыякавых беларусаў. Пазіцыі беларускай мовы і так дастаткова слабыя, а тут такое рашэнне прадстаўнікоў вертыкалі ўлады. Зрэшты, дадзеная навіна была з энтузіязмам успрынята ў лагеры прыхільнікаў заходнерускіх ідэй у Беларусі. Працэс прасоўвання беларускай культуры і мовы, які быў ініцыяваны Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь, выклікаў жорсткую крытыку рознага роду "гісторыкаў" і "палітолагаў" якія групуюцца вакол сайтаў імперскай накіраванасці. Дзеянні беларускага Мінкульта заходнерусы называюць "рухам у кірунку паланізацыі беларускага грамадства" або проста "нацыяналізмам". Гэтых людзей раздражняе ўсё нацыянальнае беларускае, а галоўным знешнім ворагам яны лічаць Польшчу. Заходняя суседка Беларусі ў гэтым кантэксце бачыцца зручным аб'ектам для нападак. Адносіны на лініі Мінск-Варшава нацягнутыя і на гэтым фоне можна зарабіць нядрэнныя палітычныя дывідэнды, тым больш, што значная колькасць прыхільнікаў заходнерусізму ў Беларусі – гэта былыя дзяржчыноўнікі, якія працавалі ў сферы ідэалогіі.
Читать дальше...
Страницы: 1
Читать другие новости

Игорь Мельников