“З ТАГО СВЕТУ ТАБЕ АДЗАВУСЯ”



У кожнага пакалення свой час і лёс.
Наш лёс выпаў на час, калі не на сцэне, дзе ставяць “Тутэйшых” Купалы, а ў рэальнасці вырашаецца пытанне, кім нам быць: беларусамі, ці тутэйшымі? І ўвогуле: быць ці не быць?
Нібыта ўсе за тое, каб быць - і быць беларусамі. Нават улада не супраць. Але яна хоча, каб мы былі нейкімі дзіўнымі беларусамі. Народам без нацыянальнай мовы, культуры, гісторыі - і без нацыянальных герояў, якія гісторыю сімвалізуюць.
Іх у нас  не так многа. Адзін з іх - і найпершы - Кастусь Каліноўскі.
Чаму?..
Бо ён быў першым, хто ўсвядоміў, што ёсць Беларусь, і першым яе палюбіў. Адчайна, самаахвярна.
Чаму сёння нацыянальнага героя раптам вырашылі ператварыць у ворага? Чаму прыдумалі, нібы ён ненавідзеў Беларусь, беларусаў, нават гатовы быў забіваць беларускіх дзяцей?.. Менавіта таму, што вырашаецца пытанне: кім нам быць? Беларусамі, ці тутэйшымі? Таму што Каліноўскі першы заклікаў: “Паўстань, беларускі народзе!..” - і праз гады, праз пакаленні нашчадкі паўстанцаў назвалі Плошчу, на якую выйшлі змагацца за тое, каб быць беларусамі, плошчай Кастуся Каліноўскага.
Не кожнаму пакаленню хапае ўласнай біяграфіі, каб спраўдзіць свой лёс у сваім часе. І тады на дапамогу прыходзіць Гісторыя. Яе Волаты і яе Легенды. Не ўсе яны супадаюць з гістарычнай праўдай, але менавіта яны, упіраючыся ў мінулае, у зямлю, з якой выраслі, трымаюць над сваёй зямлёй неба  будучыні. Пастаў іх на калені, ці хоць бы прыгні - і неба абрынецца.
Каб прыгнуць Каліноўскага, не прыдумалі нічога лепшага як далучыць яго да “пятай калоны”. А хто ў той “калоне”, якую цяперашняя ўлада ўпарта заганяе ў калоніі? Наста Палажанка, Мікіта Ліхавід, Павел Вінаградаў і яшчэ сотні, тысячы беларускіх юнакаў і дзяўчат, найлепшых з найлепшых - паплечнікаў Кастуся і ягоных равеснікаў. Ім, калі іх білі, судзілі, кідалі ў турмы, толькі што не вешалі - не споўнілася і дваццаці пяці…
Юнаку, з якога ўзялі яны прыклад, які ёсць узорам самаахвярнасці, мужнасці, высакароднасці, беларускаму шляхцічу Вінцэнту-Кастусю Каліноўскаму, калі ён заклікаў паўстаць за волю на беларускай і літоўскай зямлі, было дваццаць пяць гадоў і адзін дзень.
1-га лютага 1863 года яму споўніла дваццаць пяць.
2-га лютага ён пачаў паўстанне.
«Гэта было не беларускае, а польскае паўстанне, - доводзяць тыя, каму Каліноўскі стаў, як костка ў горле. - І Каліноўскі не беларус, а паляк». Чаму ж тады не прызнанне «Люблю Польшчу!», а прызнанне «Люблю Беларусь!» пранёс ён праз усё паўстанне, праз турму і суд - да апошняга выдыху на шыбеніцы?..
Гэта не на білбордах «Люблю Беларусь» пісаць.
Каліноўскага вінавацяць: «У яго не было праграмы, ён не ведаў, што рабіць».
Ён ведаў, што рабіць. Любіць Беларусь - гэта і была ягоная праграма.
У некага ёсць лепшая? Якая? Праграма «мадэрнізацыі» Беларусі па плану Мураўёва? Забойцы, ката, з якога цяпер спрабуюць зляпіць прагрэсіўнага дзяржаўнага дзеяча і ледзьве не гуманіста? Маўляў, мог забіць і павесіць больш, чым забіў і павесіў…
Паўстанне не вымагала ні той крыві, якой заліў беларускую зямлю Мураўёў, ні той нечалавечай жорсткасці, з якой распраўляўся ён з паўстанцамі. З кім змагалася рэгулярнае, вымуштраванае, да зубоў узброенае 200-тысячнае войска? З рамантычнымі, большасць з якіх ніколі зброі ў руках не трымала,  юнакамі ў разрозненых паўстанцкіх атрадах.
Падаўлялася не паўстанне. Падаўлялася любоў да Беларусі.
Гэтаксама на плошчах 2006 і 2010 гадоў у кроў збівалі любоў.
Тыя, хто яе збіваў, хто яе судзіў, хто кідаў яе ў турмы, называюць Каліноўскага «тэрарыстам і анархістам». Дык «анархістамі і тэрарыстамі» называюць яны Ігара Аліневіча і Міколу Дзядка, Яўгена Васюковіча і Арцёма Пракапенку, хлопчыкаў, якія сядзяць у тых жа турмах, у якія кінутыя Зміцер Дашкевіч і Эдуард Лобаў. Іх усіх зняволілі за тое, што яны - за Беларусь, а не за ўладу і не за таго, хто яе ўвасабляе, вісіць на партрэтах у кабінетах увішных служкаў.
Каліноўскі, Вінцэнт ён ці Кастусь, Зміцер Дашкевіч ці Ігар Аліневіч - гэта маладая Беларусь. Тая, якая непазбежна пераможа. Вось чаму ненавіснікам Беларусі спатрэбілася, каб Каліноўскі не быў героем, прыкладам, узорам - каб яго не стала.
Але як можа не стаць любові?..
Ён любіў Беларусь.
Мы любім Беларусь.
І - узаемна!
.
02.02.13 17:38
загружаются комментарии

Уладзiмiр Някляеў