Рэч Паспалітая і хрысціянская дэмакратыя 26.02.2017


Пасьля аб’яднання ВКЛ з Польскай каронай у Рэч Паспалітую напрыканцы ХVІ стагоддзя канструкцыя хрысціянскіх асноваў і шляхецкай дэмакратыі пачала разбурацца – разам з незалежнасцю.
З аднаго боку, польская каралеўская ўлада імкнулася да абсалютызму і ўніфікацыі, а найбольш моцная рэлігійная канфесія ў аб’яднанай дзяржаве – Касцёл – да падаўлення і падпарадкавання іншых хрысціянскіх веравызнанняў. Знакам гэтага часу было давядзенне да абсурду прынцыпу “ліберум вета” шляхтай ды магнатамі, што руйнавала увесь дзяржаўны механізм і вяло да анархіі. Пачаўся рост рэлігійнай нецярпімасці – і ўмяшанне суседніх дзяржаваў у канфесійнае змаганне ўнутры Рэчы Паспалітай.
Баланс міжканфесійнага хрысціянскага трыадзінства, з такой цяжкасцю дасягнуты ў ВКЛ 14-16 стст, і выпрацаваная стагоддзямі традыцыя раўнавагі заканадаўчай, выканаўчай і судовай уладаў  ды мясцовага самакіравання  быў моцна парушаны – і гэта спрычынілася да  заняпаду ўсёй дзяржавы: Рэч Паспалітая не вытрымала выпрабаванняў сацыяльнымі забурэннямі і войнамі.
Разам з тым, да дасягненняў хрысціянства у спалучэнні з палітычнай думкай эпохі РП належаць і сама ідэя “рэспублікі абодвух народаў”, і выкарыстанне знакамітага Статуту ў якасці асноўнага закону аўтаномнага ВКЛ, і дзейнасць каталіцкіх ордэнаў, праваслаўных брацтваў і пратэстанцкіх школаў – не адно ў сферы рэлігіі, але і ў сацыяльнай, культурнай, гаспадарчай, і ўплыў беларускай хрысціянскай дэмакратычнай традыцыі на Польшчу ды Расею, і дасягненне самай паспяховай за 1000 гадоў расколу рэлігійнай вуніі, і грандыёзная кніжная палеміка 17 стагоддзя  вакол ідэі хрысціянскага адзінства і хрысціянскай дзяржавы.
Мікалай Радзівіл Чорны, Мікалай Радзівіл Руды, Леў Сапега, Астафей Валовіч, Жыгімонт Аўгуст, Ян Караль Хадкевіч, Канстанцін Астрожскі – галоўныя палітычныя лідары беларускага Залатога веку  імкнуліся спалучыць хрысціянства і дэмакратыю.
З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"
Працяг будзе

Беларускае хрысціянскае трыадзінства 23.02.2017 9


Асаблівай увагі заслугоўвае беларускае хрысціянскае трыадзінства – супраца і ўзаемадапаўненне трох галоўных канфесіяў – у справе самакіравання і дзяржаўнага кіравання ў ВКЛ.

У час рэлігійнай нецярпімасці на Захадзе і на Ўсходзе праваслаўныя, каталікі і пратэстанты Вялікага княства разам займалі пасады ў Паны-радзе, урадавых установах, судах, магістратах; міжканфесійная дамова была хутчэй правілам, чым выключэннем; еднасць веравызнанняў шматкроць пацвярджалася адпаведнымі прывілеямі, пастановамі і Статутамі.

Беларускі менталітэт, працоўная этыка, сямейны лад, правасвядомасць былі сфармаваныя хрысціянскім сумежжам Залатога веку: праваслаўем, каталіцтвам і пратэстанцтвам ва ўзаемным уплыве, канкурэнцыі і кампрамісах. Унікальнасць беларускай сітуацыі, нашая моц і нашая слабасць тлумачацца якраз формуламі геапалітычнага хрысціянскага сінтэзу эпохі ВКЛ ў самым сэрцы еўрапейскага кантынэнту.

«Дзе двое ці трое сабраліся ў Імя маё, там і Я сярод іх» — найвышэйшы сэнс беларускага трыадзінства, сфармуляваны ў Евангеллі. Талеранцыя, унія, унікальны іканапіс, віленскае барока касцёлаў, цэркваў і збораў — плён хрысціянскага трыадзінства па-беларуску. «Беларусь — краіна найперш хрысціянская, а затым ужо праваслаўная, каталіцкая, уніяцкая… Нас аб’ядноўвае крыж», — піша Адам Мальдзіс.

Гістарычна менавіта хрысціянскае трыадзінства было кропкай кіпення і пунктам грамадскага росту ў ВКЛ і Беларусі. Узаемапранікненне, канкурэнцыя і сумоўе трох канфесіяў далі нам абуджэнне Залатога веку — час найвышэйшых дасягненняў.

Праваслаўная Расея, каталіцкая Польшча, пратэстанцкія Нямеччына ды Швецыя ў розныя часы расцягвалі Беларусь на кавалачкі. Але для краіны, што тысячу гадоў жыве на геапалітычным крыжы, увесь сэнс цэласці не ў выбары якой-небудзь адной канфесіі, а якраз ва ўсведамленні ўласнага трыадзінства.

Так беларускі геній Скарына, праваслаўнай традыцыі, на каталіцкай працы, паводле перакананняў евангелік, сумясціў у сабе ўсё найлепшае з канфесійнай Тройцы — і стаў постаццю №1 у нацыянальнай гісторыі.

Так трыяда нацыянальных сімвалаў — герб, гімн і сцяг — у Беларусі адпаведная Боскім іпастасям: «Магутны Божа» ад Бога-Айца, бел-чырвона-белы сцяг Хрыста ад Бога-Сына і імклівая «Пагоня», што перадае палымяную моц Духа Святога.


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"

Працяг будзе



Статут ВКЛ і хрысціянская дэмакратыя 21.02.2017 5


"Глядзіце, што павінны рабіць, бо не тварыце суда чалавечага, але суд Божы, і Ён з вамі ў справе суду. Няхай будзе ў вас страх Гасподні заўсёды: здзяйсняйце ўсё чыстасардэчна, бо няма ў Госпада Бога нашага няпраўды, ані ўвагі на асобы, ані пажадання дароў". (Другая кніга Летапісаў, 19:6-7).

"Правам судзіце, сыны чалавечыя". (Псалмы, 57:2).

Гэта - цытаты з тытульнага аркуша Статуту Вялікага княства Літоўскага 1588 года.

Знакаміты Статут ВКЛ быў перадавым законам дэмакратыі тых часоў. У адпаведнасці з галоўным дэмакратычным прынцыпам, Статут ВКЛ усталёўваў падзел уладаў на: заканадаўчую – Сойм; выканаўчую – Вялікага князя й яго адміністрацыю; судовую – трыбунал ВКЛ, земскія й падкаморскія суды, выбарныя й незалежныя ад уладаў.

Статут ВКЛ вызначаў вядучую ролю самакіравання ў вырашэнні мясцовых праблемаў. Канстытуцыйная манархія Статуту ВКЛ мела хрысціянска-дэмакратычны характар – ідэальны лад для Беларусі.

Статут ВКЛ быў законам талеранцыі. Правы вернікаў усіх канфесіяў ураўноўваліся адмысловым артыкулам. Увесь Статут літаральна дыхаў хрысціянскай узаемапавагай. У часы інквізіцыі на Захадзе і страшных караў для іншаверцаў у Маскве Беларусь, дабраславёная тэрыторыя Статуту, стала прыстанкам для прапаведнікаў з усяе Еўропы.

З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"

Працяг будзе


Стагоддзе БХД. 130 гадоў Яну Пазьняку. 19.02.2017


Янка Пазняк – адзін з лідэраў Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі, рэдактар “Крыніцы”, старшыня Прэзідыюму Беларускага Народнага Аб’яднання – і дзед лідэра беларускага нацыянальнага руху Зянона Пазняка.

Нарадзіўся Ян Пазняк 19 лютага 1887 года там жа, дзе праз 57 гадоў з’явіцца на свет і будучы кіраўнік легендарнага Беларускага Народнага Фронту – у мястэчку Суботнікі Івейскага раёна.

З сялянскай каталіцкай сям’і, Янка з ранніх гадоў цікавіўся музыкай ды словам. У 1909-12 гадах ён ужо быў актыўным удзельнікам беларускіх хрысціянска-асветніцкіх гурткоў, а ў 1913-ым разам з Баляславам Пачопкам і Антонам Лявіцкім (Ядзвігін Ш) узяўся за выданне першай беларускай хрысціянскай газеты – “Беларус”.

У 1917-ым Янка Пазняк стварае аматарскі беларускі тэатральны гурток, а ў 1917-19 гадах працуе настаўнікам у беларускай гімназіі ў Будславе. У 1918-20 гадах служыў арганістам у касцёле святога Яна ў Вільні.

“Ад 1919 ён працуе ў павеце Ашмянскім. Тут за беларускую працу польскія ўлады арыштавалі яго і пасадзілі ў вастрог, а звольніўшы, трымалі пад надзорам жандармэрыі 8 месяцаў. У 1920 г. калі ў край наш былі прыйшоўшы бальшавікі, на зьездзе сялянскім у Ашмяне Я. Пазьняк дамагаецца выхаду бальшавікоў, каб даць магчымасьць беларусам узяць свой лёс у свае ўласныя рукі.” – піша “Крыніца”.

Затым, з 1925-га Ян Пазняк працуе ў Міцкунскай гміне пад Вільняй, складае па-беларуску брашуру пра гмінны самаўрад” і атрымлівае званне ганаровага грамадзяніна гміны.

Cябрам Беларускай Хрысціянскай Дэмакратычнай Злучнасці Ян Пазняк стаў ад самага моманту яе заснавання ў траўні 1917 года. Начытаны, прынцыповы, упарты, у віры рэвалюцыяў, войнаў і акупацыяў ён стаў адным з галоўных рухавікоў хрысціянска-дэмакратычнага руху у краіне. У 1920-х актыўна друкаваўся ў “Крыніцы” ды “Хрысціянскай думцы”.

На з’ездзе 1928 года Пазняк быў абраны сакратаром ЦК БХД. З пачатку 1930-х узначаліў галоўны каардынацыйны цэнтар усяго беларускага руху – віленскі Беларускі Нацыянальны Камітэт. У 1936 годзе, з ператварэннем БХД у Беларускае Народнае Аб’яднанне, быў выбраны старшынём Прэзідыюму ЦК БНА.

Асобная старонка ў дзейнасці Яна Пазняка – праца рэдактара спярша “Беларускай Крыніцы”, а потым і “Хрысціянскай думкі”, галоўных медыяў БХД. За адзін толькі 1936 год, напрыклад, польскія ўлады 11 разоў канфіскоўвалі нумары “Крыніцы”. Супраць Пазняка узбудзілі больш 30-ці судовых справаў, прысудзілі вялізныя штрафы, і ўрэшце некалькі месяцаў Ян Пазняк быў вымушаны адседзець у астрозе.

Ян Пазняк увесьчас выступаў у прэсе, абараняючы беларусаў. Арганізоўваў беларускія школы. Гуртаваў мастацкія калектывы ў заходнебеларускіх вёсках.

Увосені 1939 года, калі Саветы занялі Вільню, Яна Пазняка НКВД арыштавала адным з першых. Паводле абрывістых звестак, лідэра БНА вывезлі ў турму ў Старой Вілейцы пад Маладэчна, затым, імаверна, у Ігумен і Менск, і расстралялі.

Месца пахавання Яна Пазняка невядомае дагэтуль. Магчыма, гэта Курапаты – якія для ўсяго свету праз паўстагоддзя адкрыў ягоны ўнук Зянон Пазняк.


З кнігі "Сто асобаў беларускай хрысціянскай дэмакратыі"


#100гадоўБХД

Стагоддзе БХД. Ян Вярсоцкі 17.02.2017


17 лютага ў Гальшанах нарадзіўся Ян Вярсоцкі -беларускі  святар, вязень ГУЛАГу, сябра БХДЗ.

Янка Вярсоцкі нарадзіўся 17 лютага 1888 ў мястэчку Гальшаны Ашмянскага павету. У 1904 - 1908 вучыўся ў Ашмянскай гарадской вучэльні. 6 красавіка 1909 года здаў іспыт на званне аптэкарскага вучня пры экзаменацыйнай камісіі Пецярбургскай навучальнай акругі.

 У 1910 - 1915 вучыўся ў Духоўнай каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу, дзе дзейнічаў вядомы гурток беларускіх студэнтаў-клерыкаў. Там пазнаёміўся з будучымі лідэрамі БХД – ксяндзамі Адамам Станкевічам, Вінцэнтам Гадлеўскім, Уладзіславам Талочкам, Люцыянам Хвецькам, айцом Фабіянам Абрантовічам ды іншымі.

 У 1915 годзе пасвечаны ў святары. Служыў вікарыем парафій Святой Тройцы ў Менску і Смаленску. Удзельнік 1-га з'езда беларускага каталіцкага духавенства ў Мінску, 24-25.5.1917. Адзін з заснавальнікаў БХДЗ, чалец Саюза ксяндзоў-беларусаў.

 З 1919-га адміністратар парафіі Забелы Дрыса-Себежскага дэканата Віцебскай губерні. 8 жніўня 1927 года арыштаваны ОГПУ. Прысуджаны да трох гадоў лагераў. З 1 студзеня 1928 года — на Салаўках. На супрацу з бальшавікамі не ішоў, мужна захоўваў годнасць святара у лагерных умовах, дапамагаў зняволеным. Пасля сканчэння тэрміну зняволення зноў арыштаваны і высланы ў Алма-Ату (Казахстан). У высылцы арыштаваны чарговы раз.

 11 снежня 1937 года прысуджаны да смяротнага пакарання. Расстраляны ў турме НКВД.

З кнігі "Сто асобаў беларускай хрысціянскай дэмакратыі"

ВКЛ, субсідыярнасць і дыстрыбутызм 16.02.2017 21


Адной з найбольш яскравых з’яваў спалучэння хрысціянства і дэмакратыі ў ВКЛ была магутная традыцыя мясцовага самакіравання. Тое, што тэарэтыкі хрысціянскай дэмакратыі потым назавуць субсідыярнасцю, працавала на поўную моц у ВКЛ 15-17 стст.
Гэтак, пачынаючы з канца 14 ст., 60 гарадоў і мястэчак краіны атрымалі Магдэбурскае права. Практычна ўсе вялікія беларускія гарады – Берасце, Менск, Віцебск, Гародня, Полацк, Слуцк, Магілёў, Барысаў, Мазыр, Пінск, Наваградак, Рэчыца, Слонім, Ліда, Ворша, Кобрын, Пружаны, Ваўкавыск, Мсціслаў ды іншыя – кіраваліся выбарным магістратам, падзеленым на Раду (разглядала цывільныя ды маёмасныя справы) і Лаву (крымінальныя справы). У практычнае жыццё ўвасабляўся дыстрыбутызм, калі гаспадарчая дзейнасць віравала вакол сем’яў, цэхаў і невялікіх мясцовых супольнасцяў.
Характэрнае сведчанне спелай дэмакратыі і хрысціянскага трыадзінства: у многіх беларускіх гарадах таго часу пасаду бургамістра займалі паводле ратацыі праваслаўныя ды каталікі, а ў асобных гарадох - і пратэстанты. Львіную долю сябраў магістрату складалі духоўныя асобы, кіраўнікі парафіяльных радаў, брацтваў, казаннікі ды дыяканы. Прысутнасць іншых святароў і іерархаў як гарантаў хрысціянскай маральнасці ды сумленнасці на паседжаннях разглядалася як цалкам натуральная, а часам нават і абавязковая. Публічнай прысягай выбранага лаўніка было цалаванне крыжу.
Своеасаблівыя палітычныя партыі на месцах стваралі каталіцкія ордэны (езуіты, францішкане, бернардыны,  піяры, кармеліты, бенедыктынцы, дамінікане, капуцыны ды іншыя), грэка-каталікі (базыльяне), праваслаўныя брацтвы, евангельскія зборы (кальвіны, лютаране).
З кнігі "Беларуская Хрысьціянская Дэмакратыя"
Працяг будзе

Стагоддзе БХД. Язэп Найдзюк 13.02.2017


13 лютага 1984 года адышоў да Бога Язэп Найдзюк - кіраўнік друкарні імя Францішка Скарыны ў Вільні, рэдактар часопісу "Шлях моладзі", сябра ЦК БХД, вязень Картуз-Бярозы і аўтар падручніка "Беларусь учора і сяньня".

Адзін з самых адказных прафесіяналаў свайго часу. Пасьля вайны вымушаны быў зьехаць у Польшчу і жыць пад прозьвішчам Александровіч. 

Вось што піша пра яго Анатоль Астапенка:

"Спыніўся ў горадзе Інаўроцлаў, на Куявах. Пайшоў працаваць наборшчыкам у друкарню Торуньскага паліграфічнага выдавецтва. Потым 7 гадоў быў карэктарам і тэхнічным рэферэнтам. З ліпеня 1953 г. выконваў абавязкі дырэктара, а з траўня 1956 года стаў дырэктарам гэтага прадпрыемства. На гэтай пасадзе дамогся пабудовы самай сучаснай друкарні ў Польшчы. У год выдавалася звыш 300 назваў кніг і 25 назваў часопісаў. Аднак пасля абвінавачванняў у беларускім нацыяналізме і антысаветызме ён у 1971 годзе “дабравольна” адракаецца ад пасады."

У Польшчы, дарэчы, ягонае імя ўшаноўваецца. А ў нас? У Ваўкавыску, дзе ён нарадзіўся? у Менску, дзе працаваў?..

#100гадоўБХД




 


Стагоддзе БХД. Андрэй Цікота 12.02.2017 7


65 гадоў таму, 11 лютага 1952 года, у лагерным шпіталі "Азёрбуду" ў Сібіры памёр архімандрыт Андрэй Цікота - адзін з заснавальнікаў БХДЗ і духоўных лідэраў беларускага руху першай паловы ХХ стагоддзя.

Генерал ордэна марыянаў, кіраўнік знакамітага кляштару ў Друі - ён і ў ГУЛАГу падпольна спавядаў і прычашчаў вязьняў.

Расказваюць, што ў лагеры да яго прыехаў палкоўнік гэбэ, каб угаварыць супрацоўнічаць з Саветамі ды ўплываць на Ватыкан. Цікота адмовіўся зь ім размаўляць. А, вядома, як жа генерал будзе весьці перамовы з палкоўнікам! - схамянуліся ў канторы, і прыслалі генерала. Вынік быў той жа.

Сёньня ў Маладзечна, дзе ён вёў сваю першую парафію, створаны "Клуб імя Андрэя Цікоты", а ў Жодзішках пад Смаргонню стаіць яму сымбалічны помнік.


Стагоддзе БХД. Канстанцін Стэповіч 11.02.2017 2

#100гадоўБХД


12 лютага нарадзіўся КАНСТАНЦІН СТЭПОВІЧ (КАЗІМІР СВАЯК)


Канстанцін (Канстанты) Стэповіч – адна з самых светлых постацяў беларускага хрысціянскага і дэмакратычнага руху. Смяротна хворы ксёндз, які згас маладым, але так шмат паспеў для Беларусі, пранізлівы паэт, ахвярны грамадскі дзеяч – Казімір Сваяк стаіць тут поплеч з Максімам Багдановічам. 


Нарадзіўся Канстанцін 12 лютага 1890 года ў вёсцы Барані тагачаснага Свянцянскага павета (зараз Астравецкі раён Гарадзеншчыны) у шматдзетнай сялянскай сям’і. Брат Канстанціна Альбін Стэповіч у далейшым стаў адным з кіраўнікоў БХД.


Канстанцін, які скончыў пачатковую і павятовую Свянцянскую школы, ужо падлеткам захапіўся беларускім рухам. У 1906-1907 гадах ён у Вільні, чытае “Нашу Ніву” і выношвае планы стаць святаром, каб адрадзіць Беларусь.


У 1908 Канстанцін паступае ў Пецярбургскую духоўную семінарыю, дзе трапляе ў асяродак ксяндзоў-беларусаў: знаёміцца з Адамам Станкевічам, Фабіянам Абрантовічам, Вінцэнтам Гадлеўскім, Язэпам Германовічам.


У 1912-ым выяўляецца, што ў Канстанціна сухоты. Тады гэта азначала працяглае лячэнне без гарантыяў аздараўлення – і Канстанцін выпраўляецца на вядомы горны курорт Закапанэ ў Польшчы. 


З 1913-га Канстанцін пачынае друкавацца ў газеце “Беларус”, заснаванай святарамі-беларусамі.


З увагі на хваробу, на ксяндза Канстанціна Стэповіча высвячаюць толькі ў 25, увесну 1915-га. Спярша яго накіроўваюць вікарыем у Камаі, а затым – у Клюшчаны, паблізу ад Бараняў.


Менавіта тут ксёндз Канстанцін разгортвае шырокую беларускую і хрысціянскую дзейнасць. Ён арганізоўвае хор (прычым, маючы добра лірычны тэнар, спявае сам ды грае на скрыпцы), стварае нелегальны гурток “Хаўрус сваякоў” (мэта – самаадукацыя на аснове хрысціянскіх прынцыпаў), ставіць п’есы уласнага аўтарства – і арганізоўвае ў наваколлі сем (!) беларускіх школаў. Паколькі настаўнікаў для такіх школаў ніхто яшчэ не навучаў – Стэповіч зладзіў такія падрыхтоўчыя курсы сам.


Напрыканцы 1916-га за беларускую дзейнасць касцёльныя улады пераводзяць маладога дзейснага святара на Беласточчыну. Стэповіч адразу бярэцца за беларускую справу там - і дастае чарговую забарону ад мясцовага пробашча. Няўдачы падрываюць ягонае здароўе – і ён зноў мусіць ехаць на лячэнне ў Закапанэ. Але й там не можа проста адпачываць ды аднаўляцца – робіцца капеланам тутэйшага кліматычнага шпіталя, дзе мае багата клопатаў.


У ліпені 1919-га, па дарозе дахаты, ксёндз Канстанцін завітвае да Язэпа Германовіча ў Лапеніцу Ваўкавыскага павета – і пасля казаняў па-беларуску ў касцёле атрымоўвае пратэст мясцовых польскіх ксяндзоў.


У 1919-20-ым, падчас польска-савецкай вайны Канстанцін пад псеўданімам Казімір Сваяк плённа піша для “Крыніцы” – эсэ, абразкі і, канечне, вершы.


У 1920-ым ксёндз Стэповіч атрымлівае накіраванне ў Засвір, у напаўразбураны кармеліцкі касцёл, пасля паўстання 1863 перароблены ў праваслаўную царкву, але новымі польскімі уладамі вернуты каталікам. Тут – зноў рэпрэсіі за беларускасць: у плябаніі праводзяць ператрус, каб знайсці беларускую літаратуру. Але сябры падтрымліваюць: у Засвір прыязджаюць гасцяваць Язэп Драздовіч, Вінцэнт Гадлеўскі, Адам Станкевіч.


У 1924 у Вільні выходзіць першы зборнік вершаў Казіміра Сваяка – “Мая Ліра”.


Паэзія Казіміра Сваяка напружаная, пакутлівая. Святар ведае, што ён павольна памірае, што ягоная краіна, разарваная суседзямі, прыгнечаная і прыніжаная; ён, быццам біблійны Іоў, адчайна крычыць да Бога і просіць справядлівасці.


У 1925-26 гадах, надламаны хваробай, Канстанцін дагарае ў Закапанэ. Піша брату ды ксяндзу Станкевічу, каб забралі яго на радзіму. Увесну 1926-га Адам Станкевіч перавозіць яго ў шпіталь у Вільні – і дзяжурыць ля ягонага ложка.


Адышоў да Госпада ксёндз Канстанцін Стэповіч, Казімір Сваяк, у травеньскі дзень 1926 года.


Казімір Сваяк прасіў пахаваць яго ў родных Клюшчанах, але віленская грамада вырашыла інакш. Пахавалі Канстанціна на могілках Росах – ягоны помнік і сёння можна бачыць побач з надмагіллем літоўскага нацыянальнага героя мастака і кампазітара Мікалоюса Чурлёніса. На развітанне са сваім ксяндзом, да ўсталявання помніка, моладзь з ягонай парафіі ў Клюшчанах прайшла пешкі 85 кіламетраў.


У апошнія гады грамада Астравеччыны правяла вялікую працу дзеля ушанавання памяці свайго вялікага земляка. У камайскім касцёле ўсталяваная мэмарыяльная шыльда, у Клюшчанах усталяваны памятны камень і праходзяць памінальныя імшы, а ў Баранях створаны адмысловы музей і адбываюцца чытанні ў гонар Казіміра Сваяка.


З кнігі "Сто асобаў беларускай хрысціянскай дэмакратыі"




Стагоддзе БХД. Павел Каруза 10.02.2017 3


12 лютага - дзень народзінаў колішняга старшыні ЦК БХД, кампазітара, вязня ГУЛАГу Паўла Карузы.

Павел Каруза – кампазітар, старшыня ЦК БХД ў 1926-28 гадах, пасол Польскага сейма ў 1928-30 гадах, вязень ГУЛАГа, рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Нарадзіўся Павел Каруза 12 лютага 1900 года ў Ваўкалаце Дзісенскага павету (зараз Докшыцкі раён Віцебскай вобласці). Вучыўся ў школе ў Браславе (1924), у 1928 годзе скончыў кансерваторыю ў Вільні па класе “тэорыя і кампазіцыя”.

“Biełaruskaja Krynica” ў №16. (20 лютага 1928 г.) так пісала пра Паўла Карузу ў матар’яле”Нашы першыя 3 кандыдаты ў Сойм на Сьвянцянскі выбарны вокруг

(паветы: Сьвянцянскі, Пастаўскі, Дзісьненскі і Браслаўскі)”:

Каруза Павал (на сьпіску першае месца). Сын селяніна, сьведамага Беларуса з часаў аднэй з першых беларускіх газэт “Нашай Нівы”, радзіўся ў лютым 1900 году ў м. Ваўкалаце, Пастаўскага павету. Вучыўся Каруза ў Петраградзе, дзе пазнаёміўся з беларускім рухам (асабліва пад уплывам свайго сваяка – ведамага беларускага дзеяча К. Душэўскага, а такжа А. Грыневіча і П. Мядзёлко). Пасьля прыезду на бацькаўшчыну быў Каруза 14 траўня 1919 году (у Нова-Сьвянцянах) арыштаваны польскімі ўладамі за арганізаваньне беларускай моладзі і да 22 ліпня трыманы ў турме на Лукішках.

У 1922 годзе Каруза паступае на гуманістычны факультэт Віленскага Універсітэту. Аднак трудныя матэрыяльныя абставіны змушаюць Карузу ў 1924 годзе выехаць да бацькоў на вёску, дзе памагае ім у фізычнай земляробскай працы.

Вярнуўшыся ў пачатку 1926 году ў Вільню Каруза ўваходзе ў круг Беларусаў, згуртаваных каля “Беларускай Крыніцы” і ў восень гэтага-ж году яго выбіраюць старшынёю Цэнтральнага Камітэту Беларускай Хрысьціянска-Дэмократычнай Партыі. Адначасна прымае чынны ўдзел у працах Беларускага Інстытуту Гаспадаркі і Культуры. Будучы яшчэ ў Расеі студыяваў коопэрацыю і на на Коопэратыўна-Гандлёвых курсах, ладжаных гэтым Інстытутам, быў вучыцелям.

Пасьля адыходу Кс. Ад. Станкевіча ад “Беларускай Крыніцы” Каруза разам з А. Стэповічам бярэцца за рэдагаваньне гэтай газэты.

На агульным з’ездзе Беларускай Хрысьціянскай Дэмокрацыі у восень 1927 году Карузу выбіраюць і на другі год Старшынёю Цэнтральнага Камітэту партыі. Гэта становішча Каруза займае і да сягоньняшняга дня, будучы адначасна Секрэтаром Віленскага Аддзелу Бел. Інст. Гасп. і Культуры. “

Паўла Карузу тады выбралі паслом – галасамі БХД і Беларускага Сялянскага Саюза. Але ўжо ў 1930 годзе Сейм быў разагнаны санацыйнымі ўладамі – і Каруза стаў беспрацоўным. Нястача і творчая незапатрабаванасць штурхнулі яго на адчайныя думкі пра Савецкую Беларусь: у 1934 годзе яго падманам, пад шырмай публікацыі ў БССР ягонае музыкі, завабілі ў Менск і арыштавалі.

Тады ж у савецкім друку з’явілася грунтаваная на “выніках допытаў Карузы” брашура: “Як Беларуская Хадэцыя гандлюе крывёю рабочых і сялян”. Самога ж Паўла Карузу адправілі на Салаўкі.

Адбыўшы 13 гадоў у лагерах, ён вярнуўся ў Вільню ў 1947-ым. У 1947-48 гадах працаваў у Маладэчанскім доме творчасці - дырыжорам Маладэчанскага абласнога ансамбля песні і танца. У 1949 – арыштаваны зноў. Вызвалены ў 1955-ым і рэабілітаваны пасля ХХ з’езду КПСС, у 1957-ым.

Пасля рэабілітацыі Павел Каруза здолеў уладкавацца ў Дзяржаўны ансамбль польскай песні і танцу Літоўскай ССР. Друкаваўся ў беларускіх выданнях “Мастацтва Беларусі”, “Літаратуры і мастацтве”. Ён – аўтар грунтоўных навуковых працаў, прысвечаных беларускаму фальклору: “Вытокі беларускага меласу”, “Абрадавыя песні Паазер’я” ды іншых. Запісаў песні на вершы Янкі Купалы, Максіма Багдановіча, Ніла Гілевіча, Ларысы Геніюш…

У 1970-ым менавіта Каруза нёс крыж на пахаванні свайго наступніка, старшыні ЦК БХД ў 1931-36 гадах Адольфа Клімовіча.

Памёр Павел Каруза ўжо ў разгар перабудовы, у Вільні, 20 лютага 1988. Пахаваны на Ефрасіннеўскіх могілках у Вільні.

Пад Глыбокім, ля вёсачкі Воўкаўшчына, краязнаўцы расшукалі падмуркі ягонай колішняй хаты.


З кнігі "Сто асобаў беларускай хрысціянскай дэмакратыі"



Біблійная культура і хрысціянская эканоміка ў ВКЛ 08.02.2017 45


Сплаў Рэфармацыі і Рэнесансу спарадзіў феервэрк рамантычнага і духоўнага мастацтва, музыкі, літаратуры – культуры Залатога веку.

ВКЛ сталася галоўнай друкарняй Святога Пісьма й эпіцэнтрам евангельскай місіі ва Ўсходняй Еўропе: Скарына пераклаў Біблію на беларускую, Фёдараў і Мсціславец выканалі апостальскую ролю ў Расеі й на Ўкраіне, Радзівіл і Будны друкавалі дзясяткі выданняў на лаціне й польскай для Захаду; XVI ст. – росквіт хрысціянскага кнігадрукавання і культуры. Дзясяткі выданняў Святога Пісьма, катэхізмаў, тэалагічнай публіцыстыкі і навучальнай літаратуры.

Першае ва Ўсходняй Еўропе барока ў Нясвіжскім касцёле Божага Цела ў наступных стагоддзях дасць цэлы выбух шэдэўраў. Мураванка, Сынкавічы, збор у Заслаўі, Фара ў Горадні. Сотні адчыненых школаў – кальвінскія, езуіцкія, брацкія. Віленская Акадэмія...

У эпоху ВКЛ Біблія старонку за старонкай расхінала перад беларускай місіяй усю Ўсходнюю Еўропу.

Выданне Францішка Скарыны адкрывала Бога Вялікай Літве, "Апостал" Івана Фёдарава й Пётры Мсціслаўца ды "Псалтыр рыфматворны" Сімяона Полацкага ператваралі Расею, львоўскія й астрожскія выданні беларускіх друкароў – будавалі Украіну, Радзівілаўская Біблія і "Новы Запавет" Сымона Буднага фармавалі Польшчу.

Як у агромністым тыглі, у сярэднявечнай Беларусі пераплаўляліся пераклады і друкі праваслаўнага і каталіцкага канонаў, пратэстанцкай і юдэйскай традыцыі – каб даць свету вялікія асобнікі Бібліі. Скарынаўскую "Біблію Руску" чацвёртую ў сьвеце (пасля нямецкай, італійскай і чэскай) друкаваную на жывой мове народу, з бліскучымі прадмовамі й унікальнымі гравюрамі. “Берасцейскую” або “Радзівілаўскую”, 1563 г., з найвялікшай руплівасцю перакладзеную й шыкоўна аздобленую. “Астрожскую Біблію” 1581 г., першую поўную сярод славянскіх народаў.

Найбольш хрысціянскае ў гісторыі ВКЛ XVI ст. спарадзіла бурнае развіццё рынкавай гаспадаркі: цяпер гэта называецца “эканамічны бум”. За некалькі дзесяцігоддзяў нацыянальны даход ВКЛ павялічваецца ў 4 разы й азалачае казну. Уніфікаваны грашовы абарот.

Пратэстантам Астафеем Валовічам праводзіцца аграрная рэформа паводле лепшых еўрастандартаў, "Устава на валокі", пасля якой Беларусь пачала экспартаваць збожжа. Створаная таварная сельская гаспадарка: вёскі ў адну вуліцу й фальваркі робяцца галоўным беларускім ландшафтам на бліжэйшыя 400 гадоў.

З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"
Працяг будзе


Росквіт шляхецкай хрысціянскай дэмакратыі ў ВКЛ 06.02.2017 27


Калі ў сярэдзіне ХІІІ – пачатку ХІV стагоддзя ўладная сістэма ВКЛ яшчэ зазнае сужыццё полацкіх хрысціянскіх і дэмакратычных традыцыяў з паганскімі балцкімі (справа хросту Міндоўга ды Гедзіміна), дык ужо з другой паловы ХIV, з часоў Альгерда, Вялікае княства пачынае набываць абрысы вялікай еўрапейскай хрысціянскай дзяржавы.

 Нават для эпохі рэлігійнага Сярэднявечча ВКЛ была краінай ўнікальна хрысьціянскай паводле свайго характару:

 —  Большасць земляў была далучаная да ВКЛ мірам – і гэта ў эпоху, што жыла войнамі;

 —  У дзяржаве кіраваў Закон, шэдэўр юрыспрудэнцыі таго часу, правобраз еўрапейскіх канстытуцыяў;

 –   Статут ВКЛ, грунтаваны на тэзах са Святога пісьма;

 —  Грамадства адрознівала талеранцыя ў сутоцы канфесіяў;

 --  Тым часам як кантынент скаланалі рэлігійныя войны, інквізіцыя й варфаламееўскія ночы, ВКЛ абавязвала да верацярпімасьці нават караля Францыі;

 — Поўнае спрыянне аказвалася габрэям, практычна ўраўнаваным у правох са шляхтай – і гэта сярод пандэміі антысемітызму тых стагоддзяў;

--   ВКЛ згенеравала найбольш паспяховую вунію паміж праваслаўнымі й каталікамі; пазбегла пандэміі акультызму, атэізму, разбэшчанасці.

 Словам, палітычны лад ВКЛ набліжаўся да шляхецкай хрысціянскай дэмакратыі – параўнайце з тагачаснымі абсалютысцкімі еўрапейскімі манархіямі ці маскоўскай дэспатыяй!

З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"
Працяг будзе


Хрысціянства і дэмакратыя: Полацкае княства 04.02.2017 13


Першая беларуская дзяржава, Полацкае княства, выходзіць на арэну сусветнай гісторыі ў Х стагоддзі, з прыняццём хрысціянства. 

Трэба адзначыць, што навяртанне да хрысціянства на беларускіх землях было мірным і пашыралася як ва ўсходнім (далей – праваслаўным) варыянце, з Візантыі, так і ў заходнім (потым каталіцкім) – праз варажскіх ды нямецкіх місіянераў (Торвальда Вандроўніка, Улава Трыгвасана, біскупа Рэйнбэрна). 

І ўжо ў самым пачатку дзяржаўнага будаўніцтва ў ягоны падмурак закладваецца не толькі хрысціянская архітэктоніка, але і народны дэмакратызм: Полацкае веча, сотнікі, “копныя суды” ды інш. Эліта Полацкага княства (князі, кіраўнікі дружыны, сакратары, дыпламаты) была хрысціянскай. Уладу князя абмяжоўвала народнае веча (ізноў-жа, пераважна хрысціянскае), вольнае настаяць на стратэгічных рашэннях і нават змяніць князя разам з ягоным атачэннем.

Да ХІІ стагоддзя Беларусь зазнае духоўны, культурны, гаспадарчы і палітычны ўздым, адзначаны постацямі Ефрасінні Полацкай, Кліма Смаляціча, Аўрамія Смаленскага ды Кірылы Тураўскага.

Невялікія, але згуртаваныя натуральныя і самакіроўныя супольнасці (сям’я, прыход альбо парафія, дружына, купецкая гільдыя, рамесніцкі цэх) вызначалі лад і развіццё першых беларускіх дзяржаваў – Полацкага, Тураўскага, Смаленскага княстваў - у поўнай адпаведнасці з ідэяй сучаснай хрысціянскай дэмакратыі, хіба толькі з той розніцай, што ўладальнікі маёмасці, радавітыя грамадзяне і вайскоўцы мелі адпачатна больш уплыву ці права голасу за астатніх.

Менавіта гэтую асноватворную мадэль пераняла ад Полацкага княства, Турава ды Смаленску і Вялікае Княства Літоўскае.

З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"
Працяг будзе


1000 гадоў гісторыі Беларусі: хрысціянства і дэмакратыя 31.01.2017 73


Гісторыя Беларусі пераканаўча даводзіць: за тысячагоддзе існавання беларускай дзяржаўнасці менавіта сплаў хрысціянства і дэмакратыі быў галоўнай платформай для заканадаўчай, выканаўчай і судовай уладаў у пару іх росквіту. Такім чынам, ідэя хрысціянскай дэмакратыі для Беларусі не ёсць чымсьці новым альбо пазычаным – гэта наша глыбокая, спадчынная традыцыя.

Дастаткова працытаваць лiдараў беларускай гiсторыi, каб убачыць, наколькi па-хрысьцiянску разумелi яны ўладу народу:

“У Бiблii ўсе законы i правы, якiмi людзi на зямлi кiравацца маюць, напiсаныя... Тут справа ўсякага збору людзкога i ўсялякага гораду выкладаецца, каб вераю, яднаньнем ласкi й згоды паспалiтае памножана была” (Францiшак Скарына).

“А калi ёсьць рознасьць немалая ў веры хрысьцiянскай, абяцаем сабе за нас, за нашчадкаў нашых, на вечныя часы, пад абавязкам прысягi, пад вераю, годнасьцю i сумленьнем нашым, каб тыя, хто розныя ў веры, спакой мiж сабой захавалi” (Са Статуту ВКЛ 1588 г., рэдагаванага Львом Сапегам).

“Бог стварыў чалавека, каб ён карыстаў з вольнасьцi справядлiвай” (Кастусь Калiноўскi).

“Беларусь павiнна вярнуцца да Хрысьцiянства. Беларусь у XXI стагодзьдзi мусiць адрадзiцца як Хрысьцiянская краiна. Беларуская iдэя, абапертая на традыцыi беларускага Хрысьцiянства, – гэта шлях для нас найбольш унiвэрсальны i правiльны” (Зянон Пазьняк).


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"

Працяг будзе

Стагоддзе БХД. Генадзь Грушавы. 30.01.2017 6


28 студзеня споўнілася тры гады са дня смерці ў 2014 годзе беларускага палітыка і грамадскага дзеяча Генадзя Грушавога. Генадзь Уладзіміравіч Грушавы – ініцыятар стварэння Беларускай Хрысціянска-Дэмакратычнай Партыі, старшыня фонду “Дзецям Чарнобылю”, доктар філасофскіх навук (1994), прафесар (1995) і дэпутат Вярхоўнага Савета 12 і 13 скліканняў. Адзін з найвялікшых дабрачынцаў у найноўшай гісторыі Беларусі – дзякуючы яму, 116 тысячаў беларускіх дзяцей атрымалі лячэнне альбо былі накіраваныя на аздараўленне ў краіны Еўропы і Канаду пасля Чарнобыльскай катастрофы, і каля 2 мільёнаў беларусаў атрымалі дапамогу альбо лекі.

Нарадзіўся Генадзь Грушавы 27 ліпеня 1950 года ў Мінску. Скончыў СШ 50 з фізіка-матэматычным ухілам, але паступіў на філасофскі факультэт БДУ, дзе з 1973 года і да самай смерці выкладаў.

У 1978 годзе абараніў кандыдацкую “Аказіяналізм Нікаля Мальбранша” (пераасэнсаванне філасофіі Дэкарта).

На хвалі Перабудовы і Адраджэння Генадзь Грушавы далучыўся да Беларускага Народнага Фронту – і ў 1989 годзе узначаліў “чарнобыльскую” Камісію БНФ. 20 лістапада заснаваў фонд “Дзецям Чарнобыля”, які стаў справай усяго ягонага жыцця. Грушавы паставіў сваёй задачай захаваць генафонд беларускай нацыі, падарваны Чарнобылем – і праз дабрачынныя арганізацыі ды цэрквы усяго свету наладжваў каналы пастаўкі гуманітарнай дапамогі, лекаў і дамаўляўся пра прыём чарнобыльскіх дзяцей на аздараўленне ў краіны Еўропы і Канаду.

У 1990 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларусі 12 склікання. Быў сябрам фракцыі БНФ, сябрам Камісіі па праблемах Чарнобыльскай катастрофы і Камісіі па заканадаўстве. У 1991 годзе Генадзь Грушавы стаў прарэктарам Інстытута сучасных ведаў.

4 снежня 1994 года прайшла устаноўчая канферэнцыя Беларускай Хрысціянска-Дэмакратычнай Партыі, стварэнне якой ініцыяваў Генадзь Грушавы. 21 сакавіка 1995 года БХДП была зарэгістраваная.

У 1996 годзе на давыбарах пераабраны дэпутатам Вярхоўнага Савету. Пасля “рэферэндуму” 1996 года выбаршчыкі Генадзя Грушавога і грамадскія арганізацыі Беларусі сабралі 116 тысячаў подпісаў з патрабаваннем прызнаць абранне дэпутата Грушавога сапраўдным – але Вярхоўны Савет 13 склікання указам Лукашэнкі быў распушчаны. У 1999 годзе была ліквідаваная і Беларуская хрысьціянска-дэмакратычная партыя.

У 1997 годзе Генадзь Грушавы быў каардынатарам Асамблеі дэмакратычных няўрадавых арганізацый Беларусі (1997). Арганізатар Моладзевага хрысціянска-сацыяльнага саюза, больш як 70 груп самадапамогі, сеткі моладзевых сацыяльных цэнтраў «Майстэрня будучага» ў розных рэгіёнах Беларусі (з 1997), сустаршыня грамадзянскага камітэта «Выбар-2001» (2000—2001).

Сябра каардынацыйнай рады Міжнароднага бюро міру (Жэнэва).

У 1999 годзе быў узнагароджаны прэміяй фонда Рафта ў Нарвегіі за заслугі ў змаганні за правы чалавека ў Беларусі.

“Ня мэдыкі, а філосаф Грушавы здолеў звярнуць увагу Еўропы і свету на маштабы чарнобыльскай катастрофы і неабходнасць ратаваць генафонд найбольш пацярпелай краіны”, – напісаў пра Генадзя Грушавога у “Імёнах Свабоды” Уладзімір Арлоў.

Памёр Генадзь Уладзіміравіч 28 студзеня 2014 года ад “чарнобыльскай хваробы” – раку крыві. Пахаваны на Паўночных могілках у Менску.

З кнігі "Сто асобаў беларускай хрысціянскай дэмакратыі"


Стагоддзе БХД. Юры Матулевіч 27.01.2017


27 студзеня - 90 гадоў з дня смерці біскупа Юрыя Матулевіча.

Багаславёны Юры Матулевіч, біскуп Віленскі, генерал ордэну марыянаў, заснавальнік легендарнага кляштару ў Друі – адзін з тых людзей, без якіх Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя магла не адбыцца.

Нарадзіўся Юры Матулевіч 13 красавіка 1871 года ў Лугіне непадалёк ад Марыямпаля. Рана застаўся сіратою, яго даглядаў старэйшы брат Ян.

У 1891-1893 гадах вучыўся ў каталіцкай духоўнай семінарыі ў Кельцах. Як адзін з найбольш здольных вучняў, быў накіраваны ў мітрапалітальную духоўную акадэмію ў Пецярбургу. У 1898 годзе быў высвечаны на ксяндза. Тэалагічны кшталт атрымліваў у нямецкім Фрайбургу, абараніў там доктарскую дысертацыю.

З 1907 года выкладаў у Пецярбургскай духоўнай акадэміі сацыялогію, затым – дагматычную тэалогію. Якраз тут Юры Матулевіч пазнаёміўся з беларускімі студэнтамі – будучымі лідарамі БХД.

У 1909 годзе ўступіў у ордэн марыянаў, у якім на той момант заставаўся толькі адзін састарэлы святар. З 1911 года генерал ордэна, распрацаваў праект рэформы ордэну (зацверджаны Ватыканам) і заснаваў на тэрыторыі Беларусі, у Друі, марыянскі кляштар.

У 1915 годзе ў Варшаве арганізаваў прытулак для бяздомных дзяцей. У 1923-м стварыў для працы сярод беларусаў “Таварыства еўхарыстак”.

У 1918 годзе біскуп Матулевіч быў прызначаны біскупам Віленскім. У гэтым жа годзе распрацаваў праграму Літоўскай хрысціянска-дэмакратычнай партыі, адной з галоўных мэтаў якой было не дапусціць сацыялістычную рэвалюцыю ў Літве. Польскія нацыяналісты неўзабаве абвінавацілі яго ў “літваманіі”, літоўскія – у “польскім шавінізме”, даставалася яму і за “масквафільства”, і за “жыдоўства”. Праўда ж была ў тым, што біскуп узяўся служыць Хрысту – і імкнуўся прыгарнуць да Касцёла ў віленскім шматмоўным катле як мага больш народаў.

Біскуп Матулевіч быў надзвычай прыхільны да беларусаў наогул, лічыў, што ў Віленскай дыяцэзіі менавіта яны складаюць большасць. Гэта ён неаднойчы абараняў правадыра БХД ксяндза Адама Станкевіча ад уладаў і цкавання шавіністычных колаў, спрыяў беларускаму друку і бачыў хрысціянскую дэмакратыю важнай сферай служэння святароў і вернікаў.

“БХД ў Вільні і ўся яе праца мела такжа і сваіх прыхільнікаў. Да гэткіх належаў прадусім віленскі біскуп Юры Матулевіч. Беларускае адраджэнне агулам, а тым больш рух хрысціянскі, у душы яго знаходзіў шчырую сімпатыю і спогад. Будучы, аднак, застрашаны польскімі нацыяналістамі, у адносінах да беларускай справы быў даволі асцярожны, але заўсёды шчыры і глыбока справядлівы”, – пісаў пра біскупа Матулевіча сам ксёндз Адам (“Адам Станкевіч. З Богам да Беларусі”).

У 1925 годзе адышоў ад кіравання дыяцэзіяй і выправіўся ў Рым, каб займацца справамі Ордэну марыянаў. Прызначаны на ягонае месца арцыбіскупам Рамуальд Ялбжыкоўскі прыняў бок шавіністаў – і забараніў ксяндзам належаць да БХД ды выпісваць “Крыніцу”.

Добры сябра беларусаў і дабрадзей БХД біскуп Юры Матулевіч адышоў да Бога ў Коўне 27 студзеня 1927 года.

Беатыфікаваны 28 чэрвеня 1987 года Папам Рымскім Янам Паўлам ІІ. Зараз трывае працэс яго кананізацыі.


З кнігі "100 асобаў беларускай хрысціянскай дэмакратыі"

Эканоміка, этыка і адзінства чалавецтва. 26.01.2017 8


Ключавыя ідэі хрысціянскай дэмакратыі завяршае трыяда эканомікі, этыкі і адзінства чалавецтва.

Сацыяльная рынкавая эканоміка. Рынак паўсюль, дзе магчыма - рэгуляванне толькі там, дзе неабходна. Эканамічная дзейнасць павінна служыць чалавеку, а не падначальваць яго.

 Адзінства чалавецтва. Хрысціянская дэмакратыя разглядае чалавецтва як унікальную і цэласную супольнасць з узаемнай залежнасцю і адказнасцю. Пераадоленне супярэчнасцяў магчыма праз няспынны дыялог культураў і цывілізацыяў.

 Хрысціянская этыка. Прабачэнне, пакаянне, імкненне да згоды, цярплівасць ёсць не толькі асабістымі або духоўнымі, але таксама і палітычнымі каштоўнасцямі. Палітыка мусіць мець маральны падмурак. Ператварэнням павінна папярэднічаць маральнае ўдасканаленне людзей. 


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"

Працяг будзе

Ісус Хрыстос супраць камунізму, але за салідарнасць. 25.01.2017 8

 

Тры наступныя каштоўнасці хрысціянскай дэмакратыі - агульнае дабро, салідарызм і камунітарызм.

Агульнае дабро. Агульнае дабро  ёсць мэтай дзяржаўнай улады – і ўяўляе сабой справядлівае пераразмеркаванне дабротаў дзеля агульнага развіцця. Кожны чалавек адказны перад грамадствам у тым, як ён рэалізоўвае права быць творцам уласнага лёсу.

Салідарызм. Для зладжанага ўзаемадзеяння і каардынацыі розныя пласты грамадства мусяць быць гатовыя саступаць адно аднаму: гэта вынікае з іхняй узаемазалежнасці і узаемапавагі. Салідарнасць урэшце рэшт працуе на агульнае дабро. На міждзяржаўным узроўні салідарызм азначае, што багатыя краіны  мусяць дапамагаць бедным.

Камунітарызм. Місія чалавека на зямлі – не ў асабістай канкурэнцыі з іншымі людзьмі альбо ў выкананні вызначанай функцыі у механізме дзяржавы, а ў тым, каб найбольш поўна рэалізаваць сябе ў натуральных ячэйках грамадства: сям’і, царкве, прафесіі, супольнасці, краі. Трэба абараняць свабоду, аўтаномію і цэласць гэтых ячэек, у тым ліку і ад дзяржаўнага кантролю.


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя".


Працяг будзе.

Хрысціянская дэмакратыя. Субсідыярнасць. Народнасць. 21.01.2017


Тры наступныя ключавыя прынцыпы хрысціянскай дэмакратыі - субсідыярнасць, народнасць і інтэгральны гуманізм.

Субсідыярнасць. Рашэнні мусяць прымацца на тым узроўні, на якім існуе праблема. Улада мае быць як мага бліжэйшай да грамадзянаў. Структуры вышэйшага ўзроўню павінныя браць на сябе вырашэнне толькі тых задачаў, якія асобны чалавек альбо мясцовая супольнасць не адужае. Моцнае мясцовае самакіраванне, забяспечанае адпаведным бюджэтам – грунт для магутнасці ўсёй дзяржавы.

Папулярызм (народнасць). Для таго, каб улічыць інтарэсы ўсіх сегментаў і асобных людзей, патрэбны цэласны погляд на грамадства. Хрысціянска-дэмакратычная палітыка мае ахопліваць інтарэсы як мага больш шырокіх колаў людзей.

Інтэгральны гуманізм. Уся гісторыя чалавецтва сведчыць пра свядомае ці несвядомае імкненне да Боскага ідэалу – і задача хрысціянскага дэмакрата заключаецца ў яднанні гэтага чалавечага памкнення з адкрыццём, увасобленым у Хрысце, тут і цяпер, у рэальнай гісторыі.


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"

Працяг будзе

 

Читать другие новости

Павел Севярынец