Прэс-рэлізы і пэрформансы

         Сяргей Дубавец, Алесь Аркуш, Вінцэсь Мудроў заявілі пра свой выхад зь беларускага ПЭН-цэнтру. Тое самае я зрабіў два гады таму. Заявы пра выхад не пісаў,  захаваў сяброўскі пэнаўскі білет з нумарам 114. Было гэта ў сярэдзіне лютага  2013  г. Разумею, што гэта – слабая пазіцыя, што трэба адстойваць прынцыпы. Але ж астатнія ня мелі вушэй для маіх словаў. Я быў у адзіноце. На справаздачна-выбарчым сходзе я галасаваў супраць кандыдатуры тагачаснага  старшыні сп. Хадановіча. Публічна пра свой выхад я не заяўляў. На пачатку сходу заплаціў гадавую сяброўскую складку.  

     Матывуючы сваё рашэньне, я гаварыў, што ПЭН пад старшынёўствам сп. Хадановіча аддрэйфаваў ад сваёй місіі праваабарончай арганізацыі і ператварыўся ў своеасаблівы мадэрна-моладзевы філіял Саюза беларускіх пісьменьнікаў з лідэр-групай жвавых 30-, 40-, і 50гадовых маладзёнаў і маладзёнак, якія (маўляў, каб прыцягнуць моладзь і не сазьлізгвацца ў палітыку, бо зачыняць), засяродзіліся на “праектных перакладах”, перформансах, слэмах, літаратурных вандроўках, карпаратыўнай самарэкляме праз шорт-лісты ды камплімэнтарныя рэцэнзіі. Сувязі з шараговымі сябрамі Цэнтру былі фактычна страчаныя.   

          Сёньняшняя спрэчка вакол як бы няўдала сфармуляванага прэс-рэлізу, дзе праз недагляд кіраўніцтва прайшоў пасаж пра “дыскрымінацыю рускамоўных літаратараў” у конкурснай практыцы, яшчэ раз паказала, што ў нашым пэнаўскім каралеўстве ня ўсё да ладу.

   Добра, што 40гадовы, ужо з барадой, старшыня не старэе душой, навучаючы студэнтаў, пішучы гарэзьлівыя вершы для дзяцей і дарослых ды арганізоўваючы слэмы з пэрформансамі. Але ж barba non facit philosophum. Ня трэба забывацца, што ты кіраўнік праваабарончай арганізацыі. Тваё кожнае слова на вагу золата. Прэс-рэліз – дакумант, часта важнейшы за простую заяву, бо мае дакладна, без журналісцкіх домыслаў, перадаць зьмест падзеі. А Русскій міръ  ужо тут, на нашых абшарах. Так і зіркае, каго б тут яшчэ абараніць ... Яму трэба шлягерныя словы, мэмы, паролі. Хто там будзе разьбіраць тонкасьці кантэсту! Ёсьць ударнае словазлучэньне – дыскрымінацыя рускамоўных ... Бяры ды ўстаўляй ў прапагандысцкую сынтагму.  Як бы сказалі немцы – ein gefundenes Fressen (знойдзеная жратва).

    Хросным бацькам і актыўным дзеячам нашага ПЭН-цэнтру быў нябожчык Карлас Шэрман. Маючы досьвед міжнароднага журналіста і літаратара, Карлас запачаткаваў і праваабарончую традыцыю зь любімай ім Гішпаніі, пашырыўшы ў Беларусі народжаную ў Барселоне “Усеагульную дэклярацыю моўных (інакш: “лінгвістычных”) правоў”. Гэтым была паднятая планка для будучых пакаленьняў пэнаўцаў – захаваць мову, захаваць нацыю, захаваць высокія маральныя каштоўнасьці, змагаючыся за грамадзянскія  правы. Карлас арганізаваў у Саюзе пісьменьнікаў абмеркаваньне Дэклярацыі і беларускіх дадаткаў да яе, рэдагаваў беларускі пераклад, плянаваў разам з Васілём Быкавым празь ЮНЭСКА і ААН, як тое дазваляе статус Міжнароднага ПЭН-Клубу, лябіяваць праз адпаведныя камісіі ААН абмеркаваньне стану беларускай мовы ў кантэксце “захаваньня нацыянальных гістарычных каштоўнасьцяў”.

    На жаль, наш ПЭН у стане трывожнай мэтамарфозы. Мінулым летам я быў сьведкам, як сп. Хадановіч па-джэнтльмэнску абяцаў  грамадзкаму прадстаўніку ад Беларусі завітаць у якасьці старшыні беларускага ПЭНу на супольную сустрэчу з ініцыятарамі ўзгаданага праекту ў Барсэлёне, бо фізычна ў гэты час якраз быў там. Але ж не дабраў часу... Што тут камэнтаваць? Неяк, мякка кажучы,  не па-даросламу атрымліваецца.

Сп. Хадановіч выбачаецца за няўдала напісаны прэс-рэліз ... на сваім фэйсбуку. Але ж прэс-рэліз – ня запіс для міжсабойчыку.

    На стылістыку аўтараў прэс-рэлізу, пэўна, паўплываў аўтарытэт Юліі Чарняўскай, якая ўжо разьвіталася з “запозьненым нацыяналізмам”: "Ёсьць людзі, для якіх мова .атаясамліваецца з культурай, народам, незалежнасьцю. Гэты пункт гледжаньня ёсьць прымардыялізмам, які шырока існаваў у 19-м — пачатку 20-га стагодзьдзя. Але ёсьць іншыя пазыцыі — канструктывізму ці інструмэнталізму. Я канструктывістка.".  Узгадваю эпізод, мусіць, саракагадовай даўніны. Тэлефаную Васілю Вітку наконт ягонага ўдзелу ў чарговай перадачы “Роднае слова” на тэлебачаньні (я павінен быў весьці перадачу) ў рэдакцыі навукова-папулярных праграмаў. Натуральна, вітаюся і ветліва па-беларуску прашу да тэлефону Цімоха Васілевіча. Слухаўку бярэ дзяўчо зь вельмі чыстым голасам.  “Дедушка, тебя!» ... Пакуль гаспадар падыходзіць, называючы сябе,  пытаю дзяўчынку, як яе завуць. Кажа: “Юля...”. Была ў нас такая даўняя сустрэча.     

     Нам цяпер дарэчы вяртацца нават у 18-е стагодзьдзе, “во времена очаковские и покоренья Крыма». А то глядзі гнуткіх двухмоўных канструктывістаў ды інструмэнталістаў разам зь беларускімі нацыяналістамі лёгенька праглыне сучасны прымард’яліст Пуцін, што бароніць расейскамоўных.

     Трывожны роздум выклікае эстэтыка і этыка творчасьці тых маладых і зусім дарослых “каляпэнцэнтраўскіх” літаратараў, якія безаглядна працягваюць традыцыю раньняга (яшчэ зусім нэафіта) Андрэя Хадановіча зь ягонымі “Пляўкамі”, “Хлопчыкам і копчыкам” ды “Лістамі з-пад коўдры”. З гэтага ж гнязда – і бахарэвічаўскі Янка Купала у постаці Каяна-Лупакі,  і ягоны ж Быкаў, творы якога трэба “надзейна закаркаваць ў бутэльку муранскага шкла і пусціць па вадзе, і Колас, ад “Новай зямлі” якога аўтар пляваўся ... Тут жа побач і акудовічаўскі “Код адсутнасьці” з “аутсайдэрамі” Купалам, Багдановічам ды Каліноўскім.

   Вершы  зборнікаў, складзеных пад парасонам ПЭН-цэнтру сп. Хадановічам,  напр. “In Вільня Veritas. ( Пабачыць Вільню і ... паржаць”),  “Geniush loci” (прысьвечаны стагодзьдзю зь дня нараджэньня Ларысы Геніюш) да болю і зьдзіўленья перасыпаныя зьдзеклівымі мэтафарамі ды алюзыямі на беларускія творы, рэаліі і асобы: “Мы вернемся сюды (у Вільню – П.С.) на танках, коласах, купалах, цётках ...”; “І зграі шэрых віленскіх катоў нам адчайдушна прапяюць магутны Божа”; “Цень Каліноўскага блукае па Лукішках і сарамліва просіць закурыць”; “Паставім пляшкі шчыльнымі радамі, бабёр ў Вяльлі свой слуцкі пояс мые”; “Хрыстос хапаў сябе за ногі, засоўваў ногі ў рот, сц ...ў і ср...ў у далоні рымскім легіянерам“; ...Гэта не ты ўсіх паставіў ракам // гэта святыя маліліся за цябе...” і да т. п. Такі  вось лібэральны мадэрнізм. Ведаеце, як гэта па-вучонаму называецца? Гэта – “адбудова альтэрнатыўнай літаратурнай міталёгіі у фармаце інтэлектуальнага рэдызайну “ з мэтай “пераасэнсаваньня вульгарнай культурнасьці”. Так паводле культуроляга максіма Жбанкова.

    Думаецца, што Саюзу беларускіх пісьменьнікаў варта паразважаць на тэму традыцый і наватарства ў сучаснай беларускай літаратурнай творчасьці. Выглядае на тое, што ПЭН-цэнтр, асабліва ў міжнародных стасунках,  часта бярэ на сябе і функцыі  ўсёй пісьменьніцкай супольнасьці. Наколькі я магу меркаваць, ня ўсе сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў падзяляюць этыку і эстэтыку, ва ўлоньні якой ствараецца “альтэрнатыўная літаратурная міталёгія”.            






.
13.03.15 20:42



Cервис комментирования Disqus позволяет легко авторизоваться через фэйсбук и твиттер, а также напрямую в Disqus. Даёт возможность репостить комментарии в фэйсбук, а также использовать изображения. 
Подробнее читайте здесь.
Ветеранам Клуба Партизан, мы оставляем и старую форму авторизации.
 
загружаются комментарии

Петр Садовский