Беларускія Дзяды ў Варшаве

Варшаўскія могілкі Павонзкі - гэта галоўная некраполія польскай сталіцы. Там пахаваныя дзяржаўныя дзеячы, вайскоўцы, навукоўцы, пісьменікі, акторы і духоўныя асобы, якіх палякі называюць сваім нацыянальным скарбам. Сярод гэтых сотняў пахаванняў ёсць і магілы людзей, якія нарадзіліся на тэрыторыі сённяшняй Беларусі. Наша краіна была для іх не толькі месцам нараджэння, там яны фармаваліся, як асобы, а наша культура аказала на іх вялізны ўплыў. Гэтых людзей ушаноўвалі на Дзяды варшаўскія беларусы.
  

Больш паўсотні нашых суродзічаў прыйшлі на Беларускія Дзяды. Пасля 12 гадзіны яны рушылі з месца збору калонай пад бел-чырвона-белымі сцягамі. 

    

Павонзкам больш за 200 гадоў. Гэта больш, чым проста могілкі. Гэта нацыянальная некраполія. Штогод на Дзяды Павонзкі наведваюць дзясяткі тысяч людзей. Адтуль вядуць жывы эфір тэлеканалы і радыёстанцыі. Час ад часу на сцежках можна сустрэць вядомых польскіх дзеячоў культуры са скарбонкамі. Яны збіраюць грошы на аднаўленне старых помнікаў. Гэтай традыцыі ўжо больш за 40 гадоў. Кожны год на аднаўленне Павонзка яны збіраюць дзясяткі тысяч злотых. 


Першы прыпынак нашага шэсця - магіла кампазітара Станіслава Манюшкі, ураджэнца фальварка Убель пад Менскам. У Польшчы Манюшку называюць бацькам нацыянальнай оперы. Гэта праўда. Але вялікі ўплыў Манюшка зрабіў і на беларускую вакальную культуру. Дарэчы, у многіх сваіх твораў за аснову Манюшка браў беларускіх фальклор. 


Маладосць кампазітара прайшла ў Менску. Толькі маючы 18 гадоў ён паехаў у Берлін. Тым ня менш, нацыянальная прыналежнасць Манюшкі не перастае быць тэмай спрэчак. Мінаючы наш міні-мітынг, спадар сярэдніх гадоў, пазнаўшы беларускі сцяг, прамовіў у наш бок: "Але Манюшка то был поляк, он не был Бялорусінэм". 


Пра жыццёвы шлях і творчы даробак славутых ураджэнцаў Беларусі нам распавядае Зянон Пазьняк. Кандыдат мастацтвазнаўства ведае, бадай, усё пра Манюшку. Каля магілы кампазітара ён прамаўляе 20 хвілін. Затым людзі моляцца, запальваюць знічы і нашае шэсце ушыць далей.


Ідзем да магілы нарачонай Кастуся Каліноўскага Марыі Ямант.


Зянон Пазьняк распавядае, што Ямант пазнаёмілася з Каліноўскім за пару гадоў да паўстання. Калі паўстанне пачалося, яна імгненна да яго далучаецца. Дарэчы, менавіта ёй наш нацыянальны герой прысвяціў свой верш "Марыська чарнаброва, галубка мая". 


Пасля паўстання Ямант з сям'ёй выслалі ў Сібір. Пасля ссылкі, у 1874 годзе, яна выехала ў Варшаву. На яе магіла напісанае прозвішча Дмахоўска. У Варшаве яна ажанілася з былым паўстанцам Войцехам Дмахоўскім. Памерла наша гераіня ў 1908 годзе.


Беларускія акцэнты на Павонзках - на кожным кроку. Побач з магілай Марыі Ямант бачу пахаванне роду Незабітоўскіх. А побач пара старэйшых гадоў запальвае знічыю Падыходжу, пытаю, ці гэта выпадкова не той Незабітоўскі, што перад вайной меў фальварак пад Івянцом. Спадарыня ківае галавой: -Так, ён з іншай галіны нашага роду. Тлумачу пані і пану, што іх продак у 1930-ыя гады зафундава у мясцовасці Хатава ў Налібацкай пушчы цудоўны касцёл і меў вялізную рыбную гаспадарку, спіртзавод, якія давалі працу ўсёй ваколіцы. Але час ісці далей.


 У гэты дзень мала каторае пахаванне не мае запаленага зніча. У палякаў ёсць цудоўная традыцыя. Калі на Дзяды яны бачаць магілу, на якой не паліцца зніч і бачна, што за ёй няма каму сачыць, то яны прыпыняюцца там, прыбіраюць лісце, запальваюць свечку і моляцца. 


А нашае шэсце, тым часам, ідзе далей. У цэнтральнай частцы могілак пахаваны ўраджэнец Наваградчыны - Ян Булгак.


На надмагіллі Булгака напісана, што ён з'яўляецца бацькам польскай фатаграфіі. Нарадзіўся Булгак у 1876 годзе ў фальварку Асташын пад Наваградкам. У 2004 годзе выдавецтва "Беларусь" выдала кнігу яго ўспамінаў у перакладзе на беларускую "Край дзіцячых гадоў". У гэтым шыкоўным выданні з фотаздымкамі Булгак распавядае не толькі пра гісторыю сваёй сям'і. Гэта кніга пра Наваградчыну, дзе вялікая ўвага надаецца беларусам і беларускай культуры, якая для Булгака была сваёй. 


Затым варшаўскія беларусы наведалі магілы пісьменнікаў Адама Плуга і Вінцэнта Каратынскага, кампазітара Мечыслава Карловіча, музыкі Чэслава Немэна, этнографа Міхала Федароўскага, аўтара чатырохтомнага збору беларускага фальклору. Прыемнай неспадзяванкай стала сустрэча на Павонзках экс-прэзідэнта Польшчы Браніслава Камароўскана. Ён пазнаў беларускія сцягі і Зянона Пазьняка. Пасля фотаздымкаў на памяць Камароўскі пайшоў сваёй дарогай (чальцы яго сям'і, родам, дарэчы, з Віленшчыны, пахаваныя на Павонзках), а беларусы пайшлі сваёй сцежкай. 


Каб наведаць Павонзкі, запаліць знічы, памаліцца альбо проста пашпацыраваць па месцы, дзе пахаваная эліта эліт суседняй Польшчы, можна і не чакаючы наступных Дзядоў. Трапіць на Павонзкі з Цэнтальнага вакзала трамваем можна за 15 хвілін. А даведацца пра месцы пахаванняў ураджэнцаў Беларусі можна дзякуючы арганізатарам Беларусіх Дзядоў, ініцыятыве Беларуская нацыянальна памяць.

.
01.11.15 19:46



Cервис комментирования Disqus позволяет легко авторизоваться через фэйсбук и твиттер, а также напрямую в Disqus. Даёт возможность репостить комментарии в фэйсбук, а также использовать изображения. 
Подробнее читайте здесь.
Ветеранам Клуба Партизан, мы оставляем и старую форму авторизации.
 
загружаются комментарии

Дзмітры Гурневіч