ПОМСТА! 02.08.2017 2

Яшчэ не скончыліся пераследы па прыдуманай справе “Белага легіёну” - і вось арышты па “справе прафсаюзаў”.

Ператрус у офісе незалежнага прафсаюза РЭП і затрыманне Генадзя Фядыніча, якога звінавачваюць у нявыплаце падаткаў, - справа наўпрост палітычная. Звязаная яна не з нявыплатай падаткаў, а з актыўным удзелам прафсаюза РЭП у акцыях пратэсту супраць дэкрэту №3, у фактычнай адмене якога прафсаюзы сыгралі вырашальную ролю. Дараваць гэта рэжым не мог. І вось - помста.

Апроч таго, незалежныя прафсаюзы ў апошні час сталі ўсё больш цесна супрацоўнічаюць з дэмакратычнымі апазіцыйнымі сіламі. Зусім нядаўна Беларускі нацыянальны кангрэс дамовіўся з РЭП аб падтрымцы акцыі пратэсту супраць беларуска-расійскіх вайсковых вучэнняў “Захад-2017”. Падтрымаць гэтую акцыю рыхтаваліся таксама іншыя незалежныя прафсаюзы. Пратэст меўся быць масавым, па ўсёй краіне, і арышт прафсаюзных лідараў - наўпроставы крок уладаў не толькі на зрыў шырокага пратэсту супраць уцягвання Беларусі ў ваенныя блокі, але і на аслабленне усіх пратэстных акцый, запланаваных на гэтую восень. Гэта чарговая спроба рэжыму задушыць памкненні народа да свабоды і дэмакратыі! І робіцца гэта пад прыкрыццём дыялогу з Еўразвязам, пад хлуслівыя размовы пра гатоўнасць да дэмакратычных змен, да палітычных рэформаў!

Рэжым лжэ. Рэжым не спыняе рэпрэсіі. Рэжым захоўвае толькі самога сябе, не зважаючы на народ, на Беларусь.

КРЫЖ КУПАЛЫ 07.07.2017 1

Купалле.

Дзень народзінаў Янкі Купалы. 135 гадоў.

На сто гадоў меней часу прамінула паміж гэтымі тэкстамі. Вершаваным і празаічным.

 

ЛЯЎКІ

Дарога вяла на Ляўкі.

Праз ніву. Праз лес. Праз вякі.

Цяжарна ўздыхала ралля.

Храплі на аселіцах коні.

Свістала ў прасторы Зямля —

Каля небасхілу, каля

Той жылкі, што б'ецца на скроні.

Дарогу ўздымала гара,

I там, дзе дарога знікала,

Над вечнай вадою Дняпра

Стаяў нерухомы Купала.

Кацілася шляхам сваім

Рака — як магла, як хацела.

Быў страшны Купала — на ім,

Яшчэ даваенным, жывым,

Святочна кашуля гарэла.

Хісталіся цені жуды

Сляпымі маланкамі ў змроку...

Адзін толькі крок да вады!

Не зробіць ён гэтага кроку.

Ён скуру здзярэ, як луску,

I рушыць на вольны гасцінец...

Ён пройдзе яшчэ праз Маскву

Па цьмяных прыступках гасцініц.

Ён будзе на сходках начных

Спяваць, зратаваных ад кулі

Сяброў абдымаць — і на іх

Святочна запальваць кашулі.

Ён будзе!

...Кружыла Зямля.

Храплі на аселіцах коні.

Усё гэта будзе — пасля.

Усё гэта будзе — ніколі.

Пасля — у мальбе і праклёнах.

Ніколі — у спратах віны.

...Адзін і адзіны з мільёнаў,

Адзін і адзіны, спалёны

На росстанях смутных

Вайны...

 

Янка Купала. Парадны фотапартрэт за год да гібелі.

 

НА КРЫЖЫ

Урывак з аповесці

- Досыць! - зірнуўшы на Сталіна, які насуплена маўчаў, павярнуўся да Несцярэнкі Тухачэўскі. - Выконвайце абавязкі, палкоўнік! - І Несцярэнка ступіў да Купалы: “Гэта тут. Кладзіце крыж і самі кладзіцеся”.

Купала паклаў крыж. Лёг на яго спінай, раскінуўшы рукі і заціснуўшы медальён у левай, каб бліжэй да сэрца, руцэ. Над ім плыў месяц і роіліся зоркі…

На трэці дзень па смерці ён адчуў сябе шчаслівым…

“Не бойся, не бойся... - казала, кругляючы над ім, над могілкамі Спагада. - Балюча не будзе, на трэці дзень ужо не баліць…

- Прыбівайце! - падаў Несцярэнка малаток з цвікамі Маякоўскаму, які стаяў каля крыжа, нібы прымяраючыся да яго, і адступіў назад: “Я паэт, а не кат!”

Несцярэнка паглядзеў на Сталіна, той падышоў, узяў цвікі і стаў раздаваць кожнаму па адным. “Усе ўсё бралі?.. Прэміі, званні, ордэны… Дык і цвікі возьміце… Трэба было раней не браць… А цяпер позна...

- Але патрэбныя ўсяго тры цвікі, - узяўшы свой цвік, пакруціў яго ў пальцах Кіраў. - Як у Хрыста: па адным у рукі і ў ногі адзін, - а святы Серафім устрапянуўся: “Калі ўжо як у Хрыста, дык два крыжы яшчэ трэба. Для двух разбойнікаў”.

- Які Хрыстос? Якія разбойнікі?.. - выхапіў малаток з рук Несцярэнкі і замахаў ім Кашкадамаў. - Вы тут казкі папоўскія не расказвайце, а рабіце, што суд пастанавіў!

Горкі, Куйбышаў, Маякоўскі, усе, каго прыгаварылі да расстрэлу, моўчкі глядзелі на Кашкадамава, на Купалу, адзін на аднаго… Некаму трэба было ўзяць малаток і ўвагнаць першы цвік.

Доўга стаялі…

- Як выконваць?.. - нарэшце плаксіва спытаў Горкі. - Я не ўганяў цвікі ніколі…

- Не ўганяў! - стукнуў касцяшкамі пальцаў сабе ў лоб Кашкадамаў. - Карціны ніколі не вешаў?.. Хто першым быць хоча? - павярнуўся ён да старых могілкаў, дзе выйшлі з Малога сабору і наблізіліся да брамы трое русявых, у зрэбнае апранутых, з шэра-блакітнымі вачамі моцных мужчын. - Можа, нехта з вас?

Тыя запераміналіся з нагі на нагу, пра нешта перагаварылі паміж сабой, адзін ступіў наперад.

- Нельга нам. Гэта Купала. Некалі жрацы казалі, што з’явіцца чалавек з іменем бога - і павядзе нас, і зратуе. Дык, можа, ён гэта. З іменем бога. Так што нам нельга.

Кашкадамава, як на спружыне, падкінула.

- Якія яшчэ жрацы? Якога бога? Я сам і жрэц, і жнец, і на дудцы грэц! А вы хто?

Падскокі ягоныя ні на аднаго з русявых ніяк не паўздзейнічалі, і той, які ступіў наперад, сказаў спакойна: «Я Круглец. Яны, - паказаў на паплечнікаў, - Кумец і Няжыла. Жрацы нашы - крывіцкія, а імя бога - Купала. Ён бог сонца, праз якое жывем, і агню, праз які ачышчаемся. І якраз на Купалу, у дзень бога нарадзіўся чалавек з ягоным іменем, якога вы збіраецеся раскрыжаваць. Але гэта без нас, гэта вы самі, калі ваш суд...

- Ды што іх слухаць! - не вытрываў маршал Тухачэўскі. - Бог агню, бог сонца! Мы ў якім часе?.. Давай, Кашкадамаў! - махнуў ён, як малатком ударыў, правай рукой, і Кашкадамаў увагнаў цвік у правую руку Купалы. Спрытна, адным ударам, кінуўшы малаток пад ногі Горкаму. - На!..

Дарма Спагада сказала, што балець не будзе. Яшчэ як забалела! Але не так, каб не стрываць. Трываць можна было.

Боль быў не такі, як апёк чырвонага каменьчыка ў левай далоні. Не гарачы. Халодны.

“Заторгаўся…” - працадзіў Кашкадамаў, а палкоўнік Несцярэнка, насмешлівым позіркам змераўшы ўсю расстрэльную кампанію, падняў з-пад ног Горкага малаток, паклаў адну на адну, левую на правую, да крыві нацёртыя ступні Купалы: “Што гэта ў вас? Стыгматы?.. - І, выбраўшы найдаўжэйшы цвік, увагнаў яго на чвэрць. - А цяпер давайце кожны па чарзе, па адным разе…”

На гэты раз болем працяла, як токам. «Калі так, - скрозь боль падумалася, - патрыярха працінала, якога токам катавалі, дык не дзіва, што не вытрываў. І падпісаў паперу - і пачалі маліцца ў храмах за тых, хто знішчаў храмы. “За краіну нашу і ўлады яе…” Перад раскрыжаваным Хрыстом - за Сталіна.

Як лёгка вінаваціць… - яшчэ падумаў. — І як не проста павінаваціцца. Цяжэй, чым боль стрываць».

- Давайце-давайце… Сяргей Міронавіч, пакажы прыклад, ты ж ва ўсім першы хацеў быць, - узяў Сталін малаток у Несцярэнкі і падаў Кіраву. - Давайце, усе давайце… Цюк, цюк… Ці ўсе вы думаеце, як трое гэтых паганцаў, што можна глядзець, як некага катуюць, забіваюць, і заставацца чысценькімі? Маўляў, мы тут не пры чым… А хто пры чым, калі не вы? Калі вы тут?

Яны пастаялі адзін перад адным, Сталін і Кіраў, вочы ў вочы, і апошні не стрываў, адвёў позірк, узяў малаток. “Цюк” - цюкнуў па цвіку Кіраў, хуценька падаўшы, нібы яму руку апякло, малаток Куйбышаву, той таксама хуценька цюкнуў, і Горкі за імі, прамахнуўшыся і ўдарыўшы Купалу па пальцах, за што прабачыўся, а Купала кіўнуў: “Нічога, Аляксей Максімавіч, бывае…” - і Маякоўскі, і таварыш Коган, і ўсе, хто быў асуджаны, і хто проста быў на судзе, адзін за адным падыходзілі, бралі адзін у аднаго малаток: цюк, цюк, цюк, цюк, цюк…

Калі ты тут, дык ты тут.

Бог і мова 02.07.2017 3

Будслаў.

Апошні дзень чэрвеня.

Фэст у гонар Маці Божай Будслаўскай.



Тысячы людзей са зьнічамі, святая імша, адслужаная па-беларуску. І ўспомнілася, як у чэрвені 1999 года слухаў на плошчы ў Варшаве папу Яна Паўла ІІ, і як уразіўся, калі «Ойча наш…» падхапілі разам з ім мільён палякаў, якія былі на плошчы, і прамаўлялі малітву ўсе адным дыхам па-польску, выяўляючы дух нацыі, і як падумалася: «Госпадзі! Ці будзе такое калі-небудзь у нас, ці дачакаюся я малітвы, адным дыхам прамоўленай мільёнам беларусаў па-беларуску?..» Дык вось тут, у Будславе, нешта падобнае сталася. Няхай не мільён, але тысячы беларусаў прамаўлялі адным дыхам «Ойча наш…» па-беларуску, і я прамаўляў разам з імі, ледзь стрымліваючы шчымлівыя слёзы - праваслаўны сярод каталікоў…

Я не збіраюся пераходзіць з царквы ў касцёл. Бог адзін. Але з кожным народам размаўляе Ён на той мове, якую народу даў, каб той народ быў.

Каб была Беларусь, мусіць быць Бог, які гаворыць па-беларуску, і мусяць быць тыя, хто па-беларуску Яму ў малітвах гукаецца. Незалежна ад таго, царкоўныя яны, ці касцёльныя.

Беларуская мова і беларускі Бог - вось што трэба найперш, каб была Беларусь. Айчына. Без гэтага яе не будзе. І менавіта таму найперш беларускай мове і беларускаму Богу не даюць прадыхнуць тыя, хто не хоча, каб Беларусь была. 

На крыжы 28.06.2017 3

28 чэрвеня - 75 гадоў як не стала Янкі Купалы.

Ягоная смерць у гатэлі “Масква”, дзе ён зляцеў у лесвічны пралёт, дасюль загадка. Разгадаць яе ў рэальным свеце, колькі разоў ні спрабаваў я гэта зрабіць, мне не ўдалося. І мяркую, што наўрад ці ўдасца некаму іншаму. Цяпер я нават думаю, што яно й не трэба, бо сама па сабе таямніца заўсёды вышэй за яе разгадку. Але “таямнічых” матэрыялаў набралася багата, шкада было іх губляць, таямніца вярэдзіла, таму я вырашыў разгадаць яе ў тым свеце, у які перайшоў Купала са свету гэтага, і дзе нічога іншага для нас, апроч таямніцы, няма.

Яшчэ адным штуршком для напісання аповесці “На крыжы” стала тое, што мне заўсёды не хапала чалавечага маштабу, у якім традыцыйна падаецца Купала. Скажам, калі прачытаць кнігу ўспамінаў пра яго “Такі ён быў”, дык адказу на тое, які ён быў? - там ніякага. Там увогуле няма чалавека, паэта. І я вырашыў маштаб павялічыць, каб чалавека Івана Луцэвіча, паэта Янку Купалу ўбачыць насамрэч такім, якім ён быў.

Аповесць пачынаецца з дня гібелі Купалы, з ягонага пахавання, на якое ён сам прыходзіць з Крамля пасля сустрэчы са Сталіным - і час ад часу сюжэт аповесці вяртае Купалу з ягонай смерці ў ягонае жыццё…

 

НА КРЫЖЫ

Урывак з аповесці

 

- Ешце, ешце, - падліваў ужо трэці апалонік Сталін. - Бачыце, які чырвоны. Я люблю, калі такі чырвоны. У белай талерцы… Вы колькі не елі?

- Дні тры. Як памёр, так і не кармілі, - налягаў Купала на боршч, які не надта любіў, але Сталін сказаў, што нічога болей няма. Маўляў, вайна, і жонка захварэла.

- Дык яна ж застрэлілася дзесяць год таму, паклаў лыжку Купала. - Як яна цяпер магла захварэць?

Камісар Мяркулаў зірнуў на яго няўхвальна. Маўляў, гэта асабістае, сямейнае. Думай, пра што пытаеш.

- Ажывілі, - сказаў камісар незадаволена. - Як і вас.

Ён паглядзеў на Сталіна, які кіўнуў: маўляў, так, ажывілі. І пацікавіўся:

- А вы чаму без жонкі? Застрэлілася? Ці так памерла?

Купала хацеў перахрысціцца, пальцы склаў, але ўспомніў, хто перад ім, і пацёр складзенымі пальцамі лоб.

- Нічога, можна, - паблажліва сказаў Сталін. - Я некалі ў семінарыі вучыўся… Дык памерла?

Купала перахрысціўся.

- Не, жывая. Гэта я памёр, таварыш Сталін. Забілі мяне, таму яна не са мной.

Мяркулаў зноў зрабіў незадаволены выгляд.

- Вас ажывілі. А жонка ваша ў Казані. Таму не з вамі.

Купала задумаўся. Відаць было, што нейкі канцы з нейкімі канцамі ў ягонай галаве не сходзяцца.

- А за што?

- Што за што?.. За што ваша жонка ў Казані?

- Не. За што мяне ажывілі?

- Бо вы вялікі беларускі паэт.

- А нашто вам вялікі беларускі паэт? Каб яшчэ рускі…

Мяркулаў рукі ўскінуў.

- Ды якая розніца? Савецкі! І не зрабілі нічога шкоднага.

- Ад беларускіх паэтаў увогуле ніякай шкоды, - стаў прыбіраць са стала Сталін. - Зрэшты, як і…

“Карысці”, - хацеў ён, мусібыць, дагаварыць, але не дагаварыў, толькі махнуў рукой, выпусціўшы і ледзь не пабіўшы талерку, якую падхапіў Мяркулаў, спрыт якога здзівіў Купалу: пад стол паспеў скочыць і пад сталом злавіць.

- Як, зрэшты, і ад рускіх, - кіўком пахваліў камісара Сталін, сеў да стала і пачаў набіваць люльку. - Вось паслухайце, што адзін рускі паэт прыдумаў: “Хачу назваць яго не Сталін - Джугашвілі!” Што ён хацеў сказаць?.. Калі я Джугашвілі быў, сам лепш пісаў.

- Ды ён не рускі, - памыў талерку і вярнуўся Мяркулаў. - Габрэй.

- Габрэй... - пыхнуў люлькай Сталін. - Дык вось да нацыянальнага пытання. Калі б, скажам, Мяркулаў размаўляў на ідыш, я гаварыў па-грузінску, а вы па-беларуску, мы б адзін аднаго зразумелі?.. Вы разумееце мяне?

- Не зусім, таварыш Сталін, - асцярожна адказаў Мяркулаў. - Чаму я павінен размаўляць на ідыш, калі я грузін? - І ўбачыўшы, як Сталін усміхнуўся, асмялеў. - І яшчэ… У сорак першым я вас цалкам разумеў. А ў сорак другім, калі адправілі ў Куйбышаў працаваць…

- Ну й адправіў, - паморшчыўся і пастукаў люлькай аб край попельніцы Сталін. - Не ў Беларусь жа партызаніць паслаў. - А вы партызанілі?.. - неяк хітравата спытаў ён Купалу, і той дастаў з левай унутранай кішэні пінжака, дзе ляжалі харчовыя карткі і пасведчанне сябра Саюза савецкіх пісьменнікаў, верш-улётку «Беларускія сыны».

- Не. Я пісаў. Пачытайце. Гэта пра партызанаў.

Сталін падняўся, перайшоў ад абедзеннага стала да пісьмовага, начапіў акуляры (ён, аказваецца, акуляры носіць!) і пачаў чытаць. Спачатку запінаючыся, а пасля, нібы ўсё болей радуючыся, што дае рады тэксту на замежнай мове, з усё большым імпэтам, па-грузінску напеўна:

Па беларускім бітым шляху,

Б'ючы ў кайданавы званы,

Брыдзе чужынец, а зь ім побач

Хто?

  - Беларускія сыны!

 У беларускім вольным краі,

Зь ярэмнай збрыўшы стараны,

Царыць чужынец, а ў паслугах

Хто?

  - Беларускія сыны!

 Над беларускай беднай хатай,

Як полка вырвана з труны,

Вісіць чужы сьцяг, а трымае

Хто?

  - Беларускія сыны!

 У Беларусі сьпеў чужацкі,

Як над касьцямі груганы,

Крумцяць чужынцы, а іх складам

Хто?

  - Беларускія сыны!

 На беларускім буйным полі

Зь вясны да новае вясны

Растуць крыжы, а пад крыжамі

Хто?

  - Беларускія сыны!

Прычытаў, як песню праспяваў. І спытаў, прачытаўшы: “Вы не будзеце супраць, таварыш Купала, калі я гэты верш сабе на памяць пакіну?..”

“Калі б тут з кінахронікі хто-небудзь быў, дык беларускае нацыянальнае пытанне было б вырашанае раз і назаўсёды! ¾ падумаў Купала. - Каб нехта зняў і ўсяму свету паказаў, як па-беларуску прамаўляе Сталін! Як правадыру ўсё болей падабаецца інтанацыя верша! Як пад самы канец ён ускідвае рукі, выдыхаючы: “Растуць крыжы, а пад крыжамі Хто? Беларускія сыны!” - і так замаўкае, гэтак сцішваецца, нібы вось-вось закрычыць ад болю за Айчыну - і абудзіць, з вечнага сну падыме беларускіх сыноў...”

Абудзіўся камісар. Зірнуўшы на Сталіна, які стаяў крыжам, чакаючы апладысментаў, Мяркулаў падышоў да Купалы і спытаў, з пятаў на наскі і з наскоў на пяты кіўнуўшыся:

- Вы што сабе дазваляеце? З каго надумалі жартаваць? Якія тут партызаны? Нацыяналісты - партызаны?

Сталін, не дачакаўшыся апладысментаў, апусціў рукі.

- Што?.. Дык чужынцы - не немцы? Рускія?

- Не толькі, - чамусьці не спалохаўся і сам здзівіўся з гэтага Купала. - Немцы таксама. І палякі…

Мяркулаў крывёў наліўся  - у ім хапала крыві.

- А ну ўстаць! - гэтак ухапіўся ён за Купалу, нібы яшчэ раз сабраўся скінуць у лесвічны пралёт, пацягнуў з кабінета, але Сталін нечакана спыніў яго:

- Ты не бойся, Усевалад. Я цябе не расстраляю. Хоць за тое, што ты дазваляеш сабе пра таварышы Сталіне ў адносінах да лаўрэата Сталінскай прэміі, можна й расстраляць. Правільна я кажу, таварыш Купала?

Купала не любіў расстрэлаў, таму прамаўчаў.

Сталін глянуў на Мяркулава, той выцягнуўся ў струнку: “Правільна, таварыш Сталін!” - і Купала ўпершыню з таго моманту, як зляцеў на мармуровую падлогу гатэля “Масква”, адчуў, як добра быць мёртвым.

- І што палякі - правільна, - вытрымаўшы паўзу, каб Мяркулаў яшчэ павыцягваўся, спакойна пыхнуў люлькай Сталін. - І правільна, што немцы. А што рускія - не. Няправільна. Рускі народ - вялікі народ, таварыш Купала. Вось маглі б немцаў перамагчы беларусы? Ці хай нават грузіны? Не. А рускія перамаглі. Яны нават Украіну могуць заваяваць, калі захочуць.

- А навошта ім заваёўваць Украіну?

- Як навошта? Бо яны рускія. Не беларусы і не грузіны. Вам не трэба? І мне не трэба. А рускім трэба. Правільна, Усевалад?

Мяркулаў стаяў, выцягваючыся, і лыпаў вачыма.

- Ён жа не ведае, што праз 70 гадоў рускія на ўкраінцаў нападуць, таварыш Сталін, - засмяяўся Купала. - Яму гэта і ў дурным сне не прысніцца!

Сталін узняў люльку цыбуком у столь.

- І нам не прысніцца!.. Але мы ведаем! Прадбачым! А што дае нам магчымасць прадбачыць гістарычную хаду падзей? Вялікае вучэнне марксізму-ленінізму дае нам такую магчымасць! Правільна, Усевалад?

- І сталінізму… - зусім ужо не разумеючы, як яму на ўсё гэта рэагаваць, каб зратавацца, сказаў Мяркулаў, на што Купала запярэчыў: “Не. Сталінізм падчас вайны Расіі з Украінай ужо цалкам будзе дыскрэдытаваны, спроба ягонай рэанімацыі не ўдасца…” - і Сталін цяжка паглядзеў на камісара:

- Чуў?.. - І пацямнеў тварам. - А праз каго будзе дыскрэдытаваны сталінізм?.. Ты скажаш, што праз яго? - тыцнуў ён цыбуком люлькі ў бок Купалы. - Праз тое, што ён кепскія вершы таварышу Сталіну прысвячаў? Дрындушкі?.. А я скажу, што не. Праз такіх, як ты, Усевалад, сталінізм будзе дыскрэдытаваны. Праз гэтакіх кіраўнікоў народнага камісарыяту дзяржаўнай бяспекі, якія замест таго, каб справай займацца, той вялікай дзяржаўнай справай, якою даручыла ім партыя, даручыў таварыш Сталін - п’есы пішуць! Хто табе сказаў п’есы пісаць?..

Сталін узяў ёршык, прачысціў цыбук пагаслай люлькі, зноў паказаў ім на Купалу.

- Хіба гэта яму даручыла партыя, даручыў таварыш Сталін кіраваць народным камісарыятам дзяржаўнай бяспекі? Не. Таму ён і піша. Вершы, п’есы. Займаецца сваёй справай, а не тваёй. А ты займаешся ягонай… Ха, - хакнуў Сталін. - Падыходзіць да мяне на прыёме ў Крамлі адна актрыса, - падышоў ён да Купалы, паказваючы, як падыйшла да яго актрыса: “Ах, таварыш Сталін! Як вы ўмееце падбіраць кадры! Ах, які ў вас геніяльны кіраўнік дзяржаўнай бяспекі! Ах, які ён драматург, якія п’есы піша!..” Я падумаў, што яна пра крымінальную справу, якую напісаў наш “драматург”, каб яе мужа пасадзіць. Але не! Яна…

Сталін вярнуўся да стала, узяў запалкі, раскурыў рэшту тытуню ў люльцы.

- Яна, актрыса тая, пра п’есу, а не пра справу. Дык у мяне ёсць іншыя людзі для п’ес, Усевалад. Я цябе не для таго з Грузіі ўзяў, каб ты мне ў Маскве п’есы пісаў. Для гэтага ў мяне Горкі ёсць, якога я ўзяў з Італіі.

Купала хоць і адчуваў, што зараз у размову лепш не ўлазіць, але не стрываў:

- Горкі памёр, таварыш Сталін. І кажуць…

Сталін люлькай паветра рассек.

- І кажуць, што я атруціў яго?.. Горкі - буравеснік рэвалюцыі! Як я мог атруціць буравесніка?

Купала нарадзіўся і жыў не ў марской, а ў балоцістай мясцовасці. Ён ніколі не бачыў буравеснікаў і не ведаў, як іх можна атруціць. Таму й сказаў: “Не ведаю”, - а Сталін, мусібыць, падумаў, што Купала ўсё ж яго падазрае, і ў вачах ягоных мільгнула нешта буравеснае.

- Калі вораг не здаецца, яго знішчаюць! Гэта я напісаў? Гэта Горкі напісаў - і няхай не крыўдуе.

“Праўда што…” - падумаў Купала, і тут жа праз тое, што так падумаў, яму стала ніякавата: усё ж Горкі яго, хоць і не аднаго, а на пару з Якубам Коласам некалі пахваліў. Ёсць, сказаў, у Беларусі Колас і Купала, някепскія хлопцы. І ўспомніўшы гэта, Купала сказаў, як бы абараняючы Горкага:

- Тады і вы не крыўдуйце. 5 сакавіка 1953 года вас знішчаць.

Мяркулава на плямы пабіла, а Сталін зноў здзівіў: успрыняў словы Купалы спакойна. Пыхнуўшы люлькай, спытаў:

- Хто знішчыць?.. - І паказаў на Мяркулава. - Гэты?

Мяркулава, на якім усе плямы раптам збялелі, можна было б, вядома, даканаць, каб ведаў, як паэтам у зубы біць, але Купала не меў гэбісцкіх звычак.

- Не. Берыя.

- Сукін сын! - сеў за стол і адкінуўся на спінку крэсла Сталін. - Грузін грузіна! - І тут жа нахіліўся ўперад, да Купалы, глыбока зазірнуў у вочы. - Вось скажыце мне, таварыш Купала: беларуса, які ўзняўся на такую вышыню, што стаў правадыром усіх часоў і народаў, мог бы знішчыць беларус?..

Купала адвёў позірк.

РУСІФІКАЦЫЯ НЕБЯСПЕЧНЕЙ ЗА ТАНКІ 27.05.2017 3

Штогод у траўні ў адной з абласцей Украіны праводзяцца Шаўчэнкаўскія святы. На многіх з іх я ўжо быў, і гэтым разам не збіраўся ехаць, але… Але арганізатары патэлефанавалі і сказалі, што святкаваць Шаўчэнкаўскія дні ў гэтым годзе вырашылі на Луганшчыне. Там, дзе вайна, дзе людзям больш за ўсё патрэбная падтрымка. Калі не дзеяннем, дык словам… І я не палічыў магчымам адмовіцца ад паездкі.

Зразумела, ехаў я не страляць, як расейскі пісьменнік Прылепін, а сустрэцца з людзьмі, якія жывуць у вайне. Пагаварыць з імі, паслухаць іх, на свае вочы ўбачыць, што там адбываецца.

Пераважна Луганшчына кантралюецца ўладамі Украіны, але даволі вялікая тэрыторыя падкантрольная сепаратыстам. І сітуацыя вельмі складаная не толькі ў прыфрантавой ці так званай буфернай зоне. Яна складаная цалкам на ўсёй Луганшчыне, ва ўсім Данбасе.

Вонкава яна выглядае так: танкамі ўзараныя дарогі, блокпасты, абстрэлы пазіцый сіл АТА, а часам і мірных паселішчаў… “Што за людзі едуць?” — бясконца правяраюць дакументы на дарогах, і на адным з блокпастоў, калі сказалі, што едуць пісьменнікі, спыталі: “А на якой мове пішуць? Не на акупанцкай?..”

Менавіта ў гэтым, як я пераканаўся, найсур’ёзная праблема. Не ў спадзе прамысловасці, не ў цяжкасцях, што ўзніклі ў сельскай гаспадарцы (усе разумеюць, што пасля вайны гэта ўсё нармалізуецца), а ў тым, што Луганшчына, увесь Данбас цалкам зрусіфікаваныя. І праз тое вельмі шмат людзей, што жывуць на самым усходзе Украіны, лічаць сябе рускімі. Выключна праз мову, на якой размаўляюць.

І тут проста нельга не правесці паралель з Беларуссю, дзе зрусіфікаванасць — значна большая небяспека, чым восеньскія беларуска-рускія вайсковыя вучэнні, пра якія столькі шуму. І як ва Ўкраіне моўная сітуацыя стала фармальнай прычынай агрэсіі Расіі, гэтак яно можа стацца і ў Беларусі.

Будучыня ўкраінскай мовы — будучыня Ўкраіны. Так яно выявілася на гістарычным пераломе. А мы дасюль ва ўсіх дыскусіях, як толькі ўзнікае пытанне мовы, талерантна соплі размазваем: маўляў, можна быць беларусамі і па-руску размаўляючы.

Магчыма. Але колькі?..

Пра гэта можна, вядома, падыскутаваць. Але пры палітыцы, якую праводзіць вядучы “мовазнаўца” краіны: “Русский язык — родной язык белорусов», — дыскусіям трываць ці доўга засталося?

 

P.S. У дыскусіях часцяком на Швейцарыю спасылаюцца. Швейцарыя не мела настойлівых прапановаў усімі 26 кантонамі ўступаць у склад Расійскай Федэрацыі.

 

http://naviny.by/article/20170526/1495795619-uladzimir-nyaklyaeu-mova-rusifikacyya-nebyaspechney-za-tanki

25 ЛЕТ ВНЕШНЕЙ ПОЛИТИКИ БЕЛАРУСИ 19.05.2017 4

(Тезисы доклада на конференции)

Двадцать пять лет – большой срок. Огромный для человека. І совсем не маленький для страны.

Четверть века назад Республику Беларусь начали признавать в мире как суверенное государство. Тогда же были сформулированы четыре основные принципы нашей внешней политики.

Первый – многовекторность. Республика Беларусь позиционировалась на международной арене как государство, ориентированное в равной степени на все полюса силы и готовое интегрироваться во все международные структуры, деятельность которых соответствует нашим интересам.

Второй – это военно-политический нейтралитет. Мы не собирались вступать в какие-либо военные блоки, ожидая от других государств уважения нашего нейтрального безъядерного статуса. В соответствии с Будапештским меморандумом 1994 года, передавая советское оружие в ведение России, мы получили от ядерных государств евроатлантического пространства, среди которых были Россия, США, Великобритания, гарантии сохранения целостности и безопасности нашего государства.

Третий – безусловное соблюдение всех международных обязательств, в том числе в рамках Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе. Одним из ведущих обязательств, взятых нами в рамках ОБСЕ, было и остается никем не отмененное соблюдение прав человека.

Четвертый – открытость, гласность в выработке и принятии основных внутриполитических и внешнеполитических решений.

В совокупности эти четыре принципа делали Беларусь надежным и вполне предсказуемым партнером для всех, сотрудничающих с нами, государств, наших близких и далеких соседей. Они давали нам перспективу развития.

За прошедшие 25 лет все эти принципы в основе своей оказались порушенными.

Мы утратили свой нейтральный военно-политический статус, поскольку вошли в состав военно-политического блока – Организации Договора о коллективной безопасности. Первыми свидетельствами этого стали факты регулярного проведения учений на территории Беларуси совместно с армией одной из стран, активно задействованной в мировом, в том числе военном противостоянии.

Несмотря на продекларированную многовекторность, все эти годы наблюдался очевидный перекос в сторону усиления не только политико-экономической, но и военной интеграции с одним из соседних государств –  Россией. Я не буду сейчас оценивать правильность или неправильность этого решения – в разное время и по разным поводам одно и то же решение дает различный результат. Но фактически наблюдался отказ от многовекторности, апогеем которого стало полунасильственное выселение ряда послов из их резиденций и последовавшие за этим события.

Приходится также констатировать, что в прошедшие годы Беларусь не придерживалась взятых на себя международных обязательств. В противоположном случае наша страна, ее должностные лица и субъекты хозяйствования не стали бы объектом многолетних санкций со стороны тех государств, которые не сделали ничего, в чем Республика Беларусь могла бы упрекнуть их.

И наконец –  далеко не последний вопрос соблюдения прав человека.

Прежде всего напомню, что до недавнего времени наша страна являлась единственным государством на территории Европы, в которой были (и могут опять быть!) официально признанные мировым сообществом политические заключенные, а сегодня Беларусь сохраняет печальный статус единственного европейского государства, в котором нет даже моратория на смертную казнь, что не позволяет принять ее в состав Совета Европы.

Все эти годы белорусская сторона упрекала своих партнеров в Европе и Америке в якобы существующих двойных стандартах. На самом деле, с моей точки зрения, речь шла как раз об отказе и государств Европейского Союза, и США применять двойные стандарты при осуществлении своей европейской политики. Если Беларусь считает себя европейским государством, она должна руководствоваться действующими в рамках Совета Европы стандартами, а не требовать для себя какие-то другие, аргументируя их необходимость молодостью белорусской демократии. Демократические принципы не являются подростковой одеждой, которая меняется со временем. Да и двадцать пять лет – возраст, в течение которого можно повзрослеть.

Внешняя политика тем эффективнее, чем эффективней политики внутренняя. Дипломаты всегда являются заложниками политических решений, принимаемых высшим руководством страны. Но, безусловно, они также несут и политическую, и правовую ответственность за то, какие именно решения и как они проводят. В этой связи хотелось бы напомнить о судьбе Константина фон Нейрата – достаточно известного в европейской истории персонажа.

Что делает река, если на ее пути камень, который она не в состоянии сдвинуть? Обтекает его. Именно эти обходные течения и были той реальной внешней и внутренней политикой, которые помогли Беларуси не упасть в экономическую пропасть, избежать политического коллапса.

Для меня очевидно, что сегодня Министерство иностранных дел Беларуси – единственное ведомство в стране, которое понимает необходимость исправления ситуации и предпринимает конкретные шаги с целью возвращения к прежним принципам внешней и, частично, внутренней политики. Проблема в том, что не МИД определяет эти принципы. Наше правительство не сформировано в результате партийных выборов, а потому не является правительством ответственным за исполнение конкретной программы. Сегодня один министр, завтра другой, и ни одному из этих министров не известно, какую именно программу ему предстоит исполнять.

Наша внешняя политика превратилась в заложницу фетишей. Все повторяют одно и то же заклинание: стабильность! Но двадцать пять лет – четверть века! – для любого государства могут и должны являться временем перемен. За четверть века появляется новое поколение с новыми политическими запросами, по-иному развивается экономика, диктующая необходимость поиска новых рынков и строительство новых союзов. Стабильность на практике – в том ее понимании, которое сводится к формуле «Мы ничего не будем менять никому в угоду, и не подкидывайте нам свои идеи!» -- в таком понимании, повторюсь, стабильность вырождается в стагнацию, в застой, что мы и видим в нашей стране. Страх перемен мешает развитию. Страх перемен стоит на пути политических реформ, сдерживает экономику, не дает по-настоящему модернизировать систему образования, фактически ограничивая необходимые реформы прибавлением часа на сон ради главного ребенка страны. Как результат этого страха – возрастание закрытости, деградация управленческого аппарата, отток национального интеллекта.

Пусть это не вина - пусть это беда Министерства иностранных дел. Но когда наши дипломаты повторяют, как мантру, что многолетние санкции были результатом двойных стандартов Запада, осознают ли они свою вину в том, что эта беда длится столько времени?

Я никогда не был сторонником санкций, следствием которых был бы реальный ущерб для белорусского народа. Да и были ли введены, например, Европейским союзом, такие санкции, экономические последствия которых почувствовали бы рядовые белорусы? По-моему, нет. Эти санкции – не более чем попытка воспитания нашего правительства. Они не принесли результата по той причине, что правительство в принятии решений не самостоятельно.

Прошедшие годы стали годами неиспользованных возможностей, годами ограниченного развития экономики, годами отсутствия инвестиций. Можно ждать милости от Китая, но Европа ближе. Можно стоять на задних лапках, вымаливая очередной кредит у России, но полноценная нормализация внешней политики и перевод ее на рельсы прагматизма позволил бы не взгромождать бремя поддержки нашей экономики лишь на одну страну.

Заканчивая свое выступление в рамках темы «Зарождение суверенной внешней политики: контекст, вызовы и достижения при выходе Республики Беларусь на международную арену», хочу еще раз подчеркнуть, что главными вызовами для нашей внешней политики были вызовы внутренние – отсутствие политической воли к реальным демократическим преобразованиям и рыночным реформам, то есть, воли к развитию, к переходу от постсоветской модели управления к современным способам оперативного реагирования на потребности экономики и общества. А главным достижением оказалось то, что, несмотря на отсутствие этой воли, страна все еще продолжает существовать как суверенное государство Республика Беларусь.

И последнее – не столько политическое, сколько поэтическое, потому что я был и остаюсь прежде всего поэтом, а затем уже, по необходимости, политиком.

Есть внутренняя и внешняя политика – и есть внешняя и внутренняя жизнь. В нашей стране они разведены, как лезвия ножниц. И я никогда не стал бы заниматься политикой, если бы этого не было. Если бы мои внутренние представления о демократии, свободе, правах человека, о чести и достоинстве, о ценности самой человеческой жизни хоть в чем-то совпадали с жизнью страны во внешних ее проявлениях. Но они не совпадают ни в чем. Они разведены, повторяю, как лезвия ножниц – и я никогда не стал бы заниматься политикой, если бы не понимал, не представлял того, что будет, если лезвия, между которыми наше будущее, сомкнуться.

Я хотел бы этого избежать. И хоть в этом, надеюсь, все мы едины.

ДЗЯКУЙ! 02.05.2017

Ад імя Беларускага нацыянальнага кангрэсу дзякую ўсім, хто прыняў удзел у Першамайскім мітынгу і шэсці салідарнасці працоўных!

Вы прыйшлі на пратэстную акцыю дэмакратычнай апазіцыі, нягледзячы на прэвентыўныя арышты, пагрозы, запалохванні рэжыму! І разам з вамі мы зрабілі тое, што ставілі на мэце: адсвяткавалі Першамай у цэнтры сталіцы нашай краіны!

Мы прынялі рэзалюцыю з патрабаваннямі спыніць рэпрэсіі, адмяніць ганебны дэкрэт №3, усеагульную кантрактную сістэму, падвысіць пенсіі і выплаты па беспрацоў'і, зліквідаваць неканстытуцыйныя сілавыя структуры, правесці свабодныя і справядлівыя выбары! На гэта ўлада агрызнулася, арыштаваўшы некалькіх арганізатараў пратэстнай акцыі. Але гэта ўсё, што яна здолела зрабіць. Палітыка рэжыму прывяла яго да такіх глыбокіх праблем, якія ён не ў стане вырашыць. Таму магчымасці ягоныя ў далейшым будуць усё болей абмяжоўвацца, нашы - узрастаць, і ўрэшце мы выканаем галоўную задачу часу: вернем уладу народу!

Яшчэ раз дзякуй за актыўна выяўленую грамадзянскую пазіцыю, за рашучасць і смеласць!

Жыве Беларусь!

 

ЗАЯВА РАДЫ БНК 30.04.2017 8

28 красавіка арыштаваны адзін з лідараў Беларускага Нацыянальнага Кангрэсу Мікалай Статкевіч.

Да раніцы 29 красавіка ўлады не давалі ніякай інфармацыі пра арышт Статкевіча, пра ягонае месцазнаходжанне - ён проста знік.

Рада БНК звяртае ўвагу на тое, што гэтую злачынную, якая вымагае крымінальнай адказнасці, ганебную практыку выкрадання актывістаў апазіцыі ўлады скарыстоўваюць не ўпершыню. І ніхто адказнасці не нясе.

Мы мусім пратэставаць супраць выкрадання людзей! Мы павінны выступіць супраць насілля, ціску рэжыму на грамадства! Мы абавязаныя выявіць нашу салідарнасць з арыштаванымі актывістамі беларускага дэмакратычнага руху - з усімі, хто за новую, вольную, дэмакратычную Беларусь!

Беларускі Нацыянальны Кангрэс яшчэ раз заклікае на сход 1 мая а 14.00 на Кастрычніцкай плошчы Мінска! Запрашаем далучыцца ўсіх не абыякавых да будучыні Айчыны грамадзян, усе дэмакратычныя арганізацыі, якім улады забаранілі Першамайскі марш салідарнасці!

11 мая, Мінск, Кастрычніцкая плошча, 14.00.

Уладу - народу! Жыве Беларусь!

 

Неяк надта шчыльна ўсё 21.04.2017 5

Не ачуняў яшчэ ад арышту ў Брэсце, а ўжо прысудзілі арышт у Мінску. Не паспеў па гэтым прысудзе адсядзець, а ўжо даслалі позвы на два новыя суды. І на допыт у КГБ... 

Неяк надта шчыльна ўсё, грамадзяне суддзі, таварышы чэкісты з міліцыянтамі. І не так, каб справядліва. Ну, каб не толькі мне, але і вам.

Вось вы прысудзілі мне арышт за ўдзел у мітынгу супраць дэкрэту №3. Але ж напярэдадні вы самі даверліва мне казалі, што таксама супраць гэтага дэкрэту. Дык чаму супраць мы разам, а сядзець мне аднаму? 

Цяпер вы збіраецеся пасадзіць мяне ў ізалятар на Акрэсціна за тое, што я сустракаў там вызваленых з ізалятара.

Сам падыход ваш да справы, трэба сказаць, крэатыўны, не банальны. Хто адсядзеў - выходіць, хто сустракае - сядае. Непарыўны працэс. Але ж мой удзел у ім наўрост абумоўлены вашым удзелам. Я прыйшоў да ізалятара сустрэць ні ў чым не вінаватых людзей, бо вы іх туды, ні ў чым не вінаватых, пасадзілі. Дык дзе мне было іх сустракаць? У лесе, куды турэмшчыкі вывозяць арыштантаў, каб застрашыць, каб паказаць, што могуць іх там застрэліць і закапаць? Як іх папярэднікі стралялі і закопвалі ў Курапатах.

Дарэчы, вы палічылі злачынствам нават тое, што я ў Курапатах вершы чытаў. І за гэта таксама прызначылі суд. 

Што сказаць на такое?..

У Курапатах я мог вершы і не чытаць... Калі б не было Курапатаў. Разумееце? Калі б не было вашых папярэднікаў, праз якіх ці не ўся наша зямля - Курапаты. І калі б не было ў тых, хто прыйшоў бараніць Курапаты ад бульдозераў, ад здзеку, святой памяці ў сэрцах. 

Усё, што коціцца,
Дакоціцца да нас…

І дакацілася.
Ля могілак якраз,
Дзе сны пра вечнасць сняць
Ці спяць без сноў
З усімі
Караткевіч,
Куляшоў… —
Маўклівы мітынг.

З кожным, хто прыйшоў,
З’явіліся і сталі побач продкі…

Маўклівыя
стаялі цені родных,
Маўклівыя
стаялі цені блізкіх:
Пад крыжам злеглых. Зоркай. Абеліскам.
Ва ўсіх Хатынях спаленых. Забітых
Пад Грунвальдам. На Калыме «прышытых».
Бясследна зніклых. Хапам пахапаных.
Нікім, нідзе, ніяк не пахаваных,
Ці ў Курапатах
скінутых у роў…

Ад плоці плоць
І ад крывінкі кроў —
Мы ведалі,
пра што маўчалі з імі.
Жывыя з мёртвымі.
І мёртвыя з жывымі.

І ўпершыню, маўкліва сцяўшы рот,
З натоўпу глянуў люд. Амаль народ.


Тут даўно не тутэйшыя 31.03.2017 1

31 сакавіка павінны былі выйсці на волю дваццаць сем фігуратаў па сфабрыкаванай «справе баевікоў». Ім няма чаго прад'явіць. І што?.. Замест вызвалення ні ў чым не вінаватых людзей грамадству прад'яўляюць яшчэ аднаго, 28-га «баевіка».

І хто ж ён ёсць - чарговы “баявік”, “тэрарыст”? Як і папярэднія “баевікі” - беларускі інтэлектуал. Гісторык. Навуковец.

Гэта не выпадковасць. Не памылка. Гэта спроба гэбістаў з энкавэдыстамі, якія ненавідзяць Беларусь, стварыць жупел “нацыянал-тэрарыстычнай” беларускай арганізацыі. Нешта кшталту прыдуманага іхнімі папярэднікамі (“гераічнымі” справамі якіх яны ганарацца!) “Саюза вызвалення Беларусі”, праз абвінавачванне ў дачыненні да якога былі расстраляныя амаль усе выбітныя пісьменнікі, навукоўцы, музыкі, мастакі, змушыны быў узрэзаць сябе нажом, зрабіць сабе харакіры Янка Купала.

Яны хочуць, каб мы ўсе зрабілі харакіры! Хочуць нацкаваць на носьбітаў нацыянальнай культуры, на гэтых “свядомых”, як грэбліва крывіцца на беларускіх інтэлектуалаў Лукашэнка, народ! Хочуць выкарчаваць нацыянальную ідэю, знішчыць парасткі беларушчыны, засеяць беларускія палі “русским миром»!

Але не выйдзе! Тут даўно не тутэйшыя - і не 30-я гады!

Ды не само па сабе яно не выйдзе. Місія цяперашніх беларускіх інтэлектуалаў, наша з вамі гістарычная місія - гэтага не дапусціць! Супрацьстаяць гэтаму ўсімі не гвалтоўнымі спосабамі, сіламі і сродкамі. Нагадаю, што ў некаторых краінах, да прыкладу, у 1989 годзе ў Чэхаславакіі, менавіта нашы браты па духу, чэшская і славацкая інтэлігенцыя сталі той сілай, якая мірным шляхам прывяла да перамогі дэмакратыі.

Наш шлях да перамогі яшчэ не пройдзены. Але многае ўжо зроблена. Самой незалежнай Беларусі не было б без высілкаў беларускіх інтэлектуалаў! І нельга на гэтым шляху спыняцца. Нават запавольвацца нельга!

Выдуманыя “баевікі белага легіёну” - гэта паклон мінскіх гэбістаў гэбістам маскоўскім. Дакладваем: “К практической деятельности в борьбе с белорусским национализмом по вашему указанию приступили”!

Выдуманыя “баевікі-тэрарысты” - гэта апраўданне рэжыму за свае бандыцкія дзеянні перад ЕС, перад ЗША. А як, маўляў, супраць тэрарыстаў мы мусілі дзейнічаць?

Апошнія па часе брутальныя дзеянні рэжыму, які намагаецца самазахавацца праз запалохванне грамадства, прывялі да вынікаў процілеглых тым, якіх рэжым чакаў. Грамадства не спалохалася. Яно ўзнялося, актывізавалася. І разам з усімі - культурніцкая грамадскасць, якая выступіла з паіменнай (чаго даўно не было) заявай супраць рэпрэсій у дачыненні да сваіх калегаў. З заявамі супраць палітычных рэпрэсій выступілі згуртаванне «Бацькаўшчына», Саюз беларускіх пісьменнікаў і беларускі ПЭН-цэнтр, якія яшчэ нядаўна спрабавалі адмежавацца ад палітыкі. Але палітыка пераступіла мяжу. І сёння мы проста мусім абараніць літаратара Змітра Дашкевіча, кніганошу Алеся Яўдаху, Міраслава Лазоўскага ды іншых беларускіх патрыётаў. Палітвязняў, якіх рэжым збіраецца выдаць за крымінальнікаў.

 

P.S. Што непасрэдна да дзеянняў рэжыму 25 сакавіка, дык ганебнасць аперацыі па запалохванні народа ў дзень Волі, амаральнасць вайны ўлады з народам яшчэ і ў тым, што найміты рэжыму, у кроў збіваючы ні ў чым не вінаватых людзей, стараліся не за так. Ва ўсякім разе не з ідэйных перакананняў і нават не толькі праз службовыя абавязкі. У дадатак да тых грошай, якімі аплочваецца іх служба рэжыму, яны атрымалі «ганарары»: 1200 рублёў кожны. Усе - аднолькавымі 50-рублёвымі купюрамі. Па 24 купюры ў пачаку.

«Касманаўтаў» і іх «дублёраў» было 4000. На ўсіх было выплачана (у дадатак да службовых акладаў) 4 800 000 рублёў. Калі перавесці гэтую суму ў валюту, у якой Лукашэнка просіць крэдыт МВФ, выйдзе больш за два з паловай мільёны долараў.

САНКЦЫІ МОГУЦЬ ВЯРНУЦЦА 23.03.2017 10

 

Пра што казаў я сёння ў польскім Міністрэрстве замежных спраў і ў парламенце Польшчы?

Першае (гэта нават найпершае): пра палітвязняў. Усе грамадзяне Беларусі, якія падпалі пад рэпрэсіі рэжыму за ўдзел у пратэстных акцыях - палітвязні! Яны рэпрасаваныя за выяўленне сваёй грамадзянскай пазіцыі, за свае перакананні. І неабходна - гэта проста абавязак заходняй дэмакратыі! - усё зрабіць дзеля таго, каб палітвязняў у Беларусі, еўрапейскай краіне, не было. Ні толькі сёння - ніколі.

Другое.

Я за дыялог ЕС з Беларуссю, але я і за маналог беларускага народа. За ягонае права свабодна ваказваць сваю волю. Гэтае права запісанае ў Канстытуцыі, а беларуская ўлада, найперш кіраўнік краіны, даўно ўжо трактуе гэтае права як злачынства! За спробу ім скарыстацца - турма. Нельга дараваць уладам такую інтэрпрэтацыю Канстытуцыі, нельга гэтага дапусціць.

Трэцяе.

Калі рэжым паўтарае пройдзенае, вяртае краіну да сітуацыі, якая ўзнікла пасля рэспрэсій 2010 года, дык гэта не азначае, што вяртацца да пройдзенага мусіць апазіцыя, беларускі дэмакратычны рух. У прыватнасці, я не за тое, каб вяртаць санкцыі. Але калі ў дзень Волі, у дзень нашага нацыянальнага свята рэжым пойдзе на брутальныя дзеянні ў адносінах да ягоных удзельнікаў, ён сам змусіць вярнуцца да пытання санкцый. І больш жорсткіх за тыя, якія былі. Дэпутаты Сейму запэўнілі, што стануць іцыятарамі ўвядзення санкцый у выпадку рэпрэсій 25 сакавіка.

Я сказаў пра незалежныя СМІ, пра неабходнасць іх падтрымкі. Калі б іх не было, калі б іх не стала, чаго дамагаецца ў “дыялогу” з ЕС, у тым ліку з Польшчай, цяперашні “ліберальны” беларускі рэжым, дык свет і не ведаў бы пра той гвалт і здзек, якія зноўку чыніць рэжым над народам. І ніхто б нікога не бараніў...

 

...А калі я вярнуся дахаты, зноў буду казаць пра тое, пра што казаў заўсёды: бараніць сябе і дамагацца свайго мусім найперш мы самі. Ніхто, апроч нас саміх, гэтага не зробіць.

ВІНА БРЫТАНСКАЙ КАРАЛЕВЫ 17.03.2017 3

 

Суды над удзельнікамі пратэстных акцый (у тым ліку над удзельнікамі ДАЗВОЛЕНАГА 15 сакавіка «Марша нетунеядцаў») працягваюцца. Дзесяткі судоў: анархісты, актывісты, студэнты, хлопчыкі з дзяўчынкамі, якія не разумеюць: што гэта?.. як гэта?.. 

Проста канвеер…

І ўсім не па трое сутак даюць — не меней як па дзесяць. Па ўсёй Беларусі ўжо каля 200 арыштаваных, якія разам атрымалі больш за пяць гадоў зняволення.

Гэта масавыя рэпрэсіі!

А старшыня Парламенцкай асамблеі АБСЕ спадарыня Крысцін Муттанен выказвае «признательность руководству страны за заверения в том, что правоохранительные органы будут проявлять сдержанность в отношении участников акций» — і ПА АБСЕ падпісвае пагадненне з Рэспублікай Беларусь аб правядзенні сесіі ПА АБСЕ ў Мінску!

Дзяржаўныя сродкі масавай інфармацыі захлёбваюцца подлай хлуснёй пра ўдзельнікаў мірных пратэстных акцый, распавядаючы пра іх як пра нейкіх бандытаў, ледзь не тэрарыстаў. А намеснік міністра замежных спраў Польшчы спадар Марэк Зюлкоўскі сустракаецца з кіраўніцай беларускага Мінінфарма Ліліяй Ананіч і дамаўляецца з ёй пра «супрацоўніцтва ў інфармацыйнай сферы».

Беларускі рэжым нідзе і ні ў чым не прытрымліваецца хоць нейкіх дэмакратычных, цывілізаваных стандартаў, нахабна плюе на правы чалавека, а ў браму палаца Лукашэнкі пастуквае кіраўнік місіі МВФ па Беларусі спадар Пітэр Долман…

Пасля збіцця «анархістаў», па сутнасці дзяцей, я спытаў у размове з адным амбасадарам адной заходняй краіны: чаму на праблему свабод і правоў чалавека ў Беларусі Захад вырашыў заплюшчыць вочы?

Дыпламат стаў адказваць настолькі дыпламатычна, што я не стрываў, за што перапрашаюся…

Адказу ад амбасадара я так і не атрымаў, затое займеў яго ад маёй суседкі, якая чытае «Народную волю» і ўвогуле цікавіцца палітыкай. «Усё гэта таму, — сказала яна, — што брытанская каралева падпісала брэксіт».

Каб я так жыў, якая ў мяне суседка!..

 

http://naviny.by/article/20170317/1489754372-uladzimir-nyaklyaeu-prauda-va-usim-vinavataya-brytanskaya-karaleva

НЕДАЧАКАНАЕ... 15.03.2017 1


 

Нядаўна адбыўся 17-ы з'езд Саюза беларускіх пісьменнікаў. У нумары за 7 сакавіка «Народная воля» пад назвай «Саюз анёлаў і ворагаў» надрукавала рэпартаж са з'езда Марыны Коктыш. Кіраўніцтва СБП абурылася публікацый, нават палічыла яе неэтычнай і як быццам накіравала зварот у Камісію па этыцы Беларускай асацыяцыі журналістаў.

Па каментар да сітуацыі «Народная Воля» звярнулася да аўтарытэтнага ўдельніка з'езда, колішняга старшыні СБП, лаўрэата Дяржаўнай прэміі, вядомага паэта і палітыка Уладзіміра Някляева.

 

- Уладзімір Пракопавіч, скажыце адкрыта: па выніках з'езда вам не захацелася грымнуць дзвярыма і сыйсці з Саюза пісьменнікаў, які ў гэты вельмі няпросты, небяспечны для нашай незалежнасці час не пачуў, а дакладней, не пажадаў вас пачуць?

- Я шмат адкуль у сваім жыцці сыходзіў. Некалі сышоў з рэдакцыі часопіса «Крыніца». Бо так, вырашыў, будзе лепш і для мяне, і для тых, хто хацеў майго сыходу.

І што ў выніку? Часопіса «Крыніца», аднаго з найлепшых у новай гісторыі Беларусі творчых праектаў, проста не стала.

Нядаўна я сышоў з грамадзянскай кампаніі «Гавары праўду». Бо зноў жа вырашыў, што так будзе лепш і для мяне, і для тых, хто там застаецца. Папрасіў, сыходзячы, толькі пра адно: не маніце і махлюйце. Рабіце, што хочаце, але па праўдзе.

І што ў выніку? Кампанія «Гавары праўду» ператварылася ў кампанію манюк і махляроў, якія падрабілі падпісныя лісты на апошніх прэзідэнцкіх выбарах. Фактычна здзейснілі тое самае злачынства, фальсіфікацыю, якую здзейсніў рэжым.

На тле гэтакіх вынікаў маіх папярэдніх сыходаў яшчэ адзін сыход быў бы, бадай, лішні. Дый не думаў я сыходзіць.

 

- Тым не менш па выніках з'езда склалася ўражанне, што між вамі і Саюзам беларускіх пісьменнікаў, ці ва ўсякім разе між вамі і большасцю сяброў пісьменніцкай суполкі акрэслілася супрацьстаянне. Гэта так?

- Ніякага супрацьстаяння няма. Ва ўсякім разе з майго боку.

Некаму не падабаецца, што і як і пішу, а яшчэ болей не даспадобы, што і як я раблю. Ну дык і што? Мне таксама шмат у кім шмат чаго не падабаецца. Напрыклад, трусаўская** пазіцыя многіх пісьменнікаў. Колькі я такога наслухаўся! “Справа пісьменніка пісаць! Ствараць высокае, вечнае! Дык стварайце, хто вам замінае? Ганіце, як жартаваў Караткевіч, нятленку. Толькі адкажыце, калі ласка, на пытанне: хто вашу “нятленку” чытаць заўтра будзе, калі ўжо сёння чытаць беларукую кнігу амаль няма каму? Калі ўжо ў двух пакаленнях, якія скончылі школу пры цяперашняй антынацыянальнай уладзе, амаль дашчэнту вынішчаная мова, а яшчэ праз адно пакаленне ў мовы не стане будучыні! І вы сур’ёзна лічыце, што выправіць сітуацыю можна добрай беларускай кніжкай? Ды хоць тысячу іх напішыце - яны стануць макулатурай, пакуль не будзе змененая дзяржаўная палітыка ў адносінах да беларускай мовы, увогуле да нацыянальнай культуры. Вось чаму (перш за ўсё як беларускі паэт) я палітыкай і займаюся. І калі мяне пытаюць (як на тым жа з’ездзе): “А чаго вы, палітыкі, дамагліся?” - дык дамагліся мы таго, што ўлада ўсё ж паварочваецца да беларусізацыі. Няхай да так званай мяккай, імітацыйнай, з гульнёй у вышымайкі, у стужачкі, але ўсё ж... Без палітычнай барацьбы за беларушчыну і гэтага не было б. А цалкам абараніць і непахісна ўсталяваць Беларусь у Беларусі можа толькі беларуская незалежная дзяржава. Таму я і прапанаваў Саюзу БЕЛАРУСКІХ пісьменнікаў стаць калектыўным сябрам руху за дзяржаўнасць і незалежнасць, які бачу не столькі рухам палітычным, справай палітыкаў, колькі рухам творчым, справай творцаў. Менавіта пра гэта, пра НЕЗАЛЕЖНАСЦЬ, пра тое, што можна зрабіць, каб захавалася і ўмацавалася беларуская дзяржава, я чакаў размовы літаратараў на іх галоўным (які збіраецца раз у пяць год!) сходзе. Не дачакаўся... Але гэта ніякае не супрацьстаянне. Гэта, так скажам, недачаканне.

 

- Некаторыя ўдзельнікі з’езда кажуць, што вы не выявілі належнай павагі да сваіх калегаў, нечакана пакінуўшы з’езд і паехаўшы на сваю творчую вечарыну ў Вільню. Ледзь не гэтым, маўляў, і абумоўленая рэакцыя з’езда на вашу прапанову, якую вы да таго ж толькі выказалі, але не сфармулявалі пісьмова.

- Ну, кажуць... Нешта ж трэба казаць...

Усё гэта не так. І нечаканкі не было, бо з кіраўніцтвам Саюза пра ўсё папярэдне было дамоўлена, і прапанову сваю я ў пісьмовым выглядзе пакінуў. Тэкст яе гэтакі:

“Усведамляючы адказнасць за захаванне дзяржаўнасці і незалежнасці Рэспублікі Беларусь як найвялікшай нацыянальнай каштоўнасці, з’езд грамадскага аб’яднання “Саюз беларускіх пісьменнікаў” падтрымлівае ініцыятыву па стварэнні грамадскага руху “За дзяржаўнасць і незалежнасць Беларусі” і заяўляе аб сваім калектыўным сяброўстве ў руху“.

Вось і ўсё. Што тут беларускаму пісьменніку ўпоперак?

У час, калі вызначаецца (а гэта менавіта так!), быць ці не быць Беларусі, ясна заяўленая не толькі ў словах, але і пазначаная ў дзеянні ГРАМАДЗЯНСКАЯ пазіцыя беларускіх пісьменнікаў была б, з майго гледзішча, вельмі дарэчы. І ніхто нікога праз гэта не збіраўся за вушы цягнуць у палітыку. А калі і ў яе, дык што?.. Уладзімір Арлоў, які не робіць выгляд, нібы грэбуе палітыкай, які ўдзельнічае ў пратэстных акцыях, які не асцерагаецца прыйсці са свечкай да КДБ, у сутарэннях якога былі расстраляныя Чарот, Галавач, Дудар, Вольны, Кляшторны, нашы папярэднікі, старэйшыя браты па духу, краса нацыі, - дык хіба ён, Арлоў, піша горш за тых, хто пры слове “палітыка” дэманстратыўна заціскае нос? Ці даклалней сказаць - трымае нос па ветры. Ці Лявон Баршчэўскі, які не вырабляе з сябе алімпійца, перакладчык горшы за тых, хто стаіць над палітыкай? На якой гары? Дзе той Алімп, на якім сёння можна стаяць у белых адзеннях?..

 

- Некатарыя ваша Вашы сябры па літаратуры нечакана ўскрыўдавалі на тое, як у незалежных СМІ, у тым ліку ў “Народнай волі”, пракаментавалі вынікі з’езда. Кіраўніцтва Саюза беларускіх пісьменнікаў быццам нават звярнулася са скаргай на нашу газету ў камісію па этыцы БАЖ. Вы лічыце такі зварот апраўданым? Ці гэтак кіраўнікі Саюза вырашылі апраўдацца? Чым можна патлумачыць такую хваравітую рэакцыю на звычайны крытычны матэрыял?

- У кожнага, як вядома, свае праўды і свае апраўданні. І ў тым, што іх безліч, ці не асноўная праблема чалавечых узаемаадносінаў.

Не, зварот Саюза беларускіх пісьменнікаў у камісію па этыцы не лічу апраўданым. Такая рэакцыя (з крыўды, з эмоцый: маўляў, як жа так? Мы незалежныя і за Беларусь, вы незалежныя і за Беларусь, а вы нас крытыкаваць!) абумоўленая адсутнасцю публічнай практыкі. Некалі (для мяне - не так даўно, а для некага - ажно ў мінулым стагоддзі) літаратура была ў цэнтры грамадскага жыцця. Літаратары, празаікі і паэты (Быкаў, Брыль, Танк, Караткевіч, Шамякін, Макаёнак, Барадулін, Бураўкін, Гілевіч) былі навідавоку. Яны пісалі - пра іх пісалі… Некага (Івана Шамякіна) заўсёды хвалілі, некага (Васіля Быкава), мякка кажучы, не заўсёды. Вось каму хоць штодня можна было падаваць скаргі ва ўсе камісіі! Але ніводнага разу ён нават выгляду не падаў, што ўскрыўдаваў, што нешта яго зачапіла, абразіла. А тым больш, так бы мовіць, нанесла «маральны ўрон». Стаяў. Як скала, аб якую разбіваюцца хвалі. Вядома, тут яшчэ й асабістыя якасці, характар. Але найперш - практыка публічнага жыцця, якой няма, на жаль, у сённяшніх літаратараў, што жывуць у сваім, замкнёным коле. І калі ўжо ў гэтым коле нешта заўважылі збоку, звонку, дык хацелася б, каб добрае, а тут - не надта…

Не раўняюся ні з Быкавым, ні з некім яшчэ, але каб я гэтак рэагаваў на ўсё, што пра мяне напісана, сказана, паказана, дык усё жыццё пражыў бы ў судах ды камісіях. Ці ўжо, можа, памёр бы там праз крыўды. Ды час такі, што трэба стаяць. Зрэшты, гэта правільная пазіцыя для любога часу.

На месцы кіраўніцтва СБП зварот у камісію па этыцы Беларускай асацыяцыі журналістаў я б адклікаў. Хоць бы дзеля таго, каб не ставіць у ніякаватую сітуацыю калегаў па пяры. Бо калі й разбірацца сутнасна ў канкрэтнай публікацыі “Народнай Волі”, дык не ў пытаннях этыкі.

 

- Хоць размова ў нас літаратурная, не можам не задаць адно палітычнае пытанне, бо яно вельмі актуальнае. У звязку з апошнімі падзеямі, найперш у звязку з арыштамі лідараў і актывістаў дэмакратычнай апазіцыі, як вы лічыце: дэмакратызацыя ў Беларусі скончылася?

 

- Тое, што пачнуцца арышты, відно было яшчэ да таго, як яны пачаліся. І рэпрэсіі будуць нарастаць. Бліжэйшым часам, каб збіць пратэстную хвалю, паспрабуюць арыштаваюць тых лідараў пратэстаў, якія пакуль на волі. Найперш Статкевіча... Калі выпусцяць, дык зноў пасадзяць Дашкевіча. На 20-е сакавіка і мне прыйшла позва ў суд.

Рэжым, які ўсталяваў у Беларусі Лукашэнка, можа існаваць толькі ў каардынатах ціску і рэпрэсій. Па-за гэтымі каардынатамі, у больш-менш нармальнай сітуацыі ён перастае функцыянаваць. Пачынаецца разбалансіроўка механізмаў, на якіх ён трымаецца, і каб утрымацца - рэжым мусіць вяртацца да сябе самога. Ніякага іншага спосабу існавання для яго няма. Вось што паказала чарговая спроба дэмакратызацыі рэжыму, якая немагчымая праз ягоную сутнасць.

 

** Маецца на ўвазе выступ на з’ездзе СБП Алега Трусава, Старшыні таварыства беларускай мовы, які адразу пасля прапановы Някляева выступіў ягоным апанентам, заклікаўшы пісьменнікаў не займацца палітыкай, а «рабіць штодзённую працу па нашай нацыянальнай адукацыі людзей», бо адна кніга «лепей, чым дваццаць дэманстрацый і трыццаць мітынгаў».

 

«Народная воля», 14.04.2017

 

ОСТАНОВИТЬ РЕПРЕССИИ! 13.03.2017

Власти Беларуси, похоже, окончательно определились, как реагировать на вспыхнувшие по всей стране протесты. Массовые задержания, аресты, скорые суды... Страну возвращают в ситуацию, схожую с той, которая была после Площади 2010 года. Как и тогда, делается это во время активного политического диалога с Западом.

 

Naviny.by попросили Владимира Некляева, кандидата в президенты на выборах 2010 года, одного из лидеров Белорусского национального конгресса (БНК) прокомментировать, чем можно объяснить такие действия властей. Неужто они приняли решение и в этот раз свернуть политическую оттепель?

— Такого решения нет. И дело не в диалоге с Западом. Проблема вообще не внешняя, сугубо внутренняя.

Белорусский режим может существовать только в координатах давления и репрессий. Вне этих координат, в более-менее нормальной ситуации, он перестает функционировать. Начинается разбалансировка механизмов, на которых он держится, и чтобы удержаться — режим должен возвращаться к самому себе. Никакого другого способа существования для него нет. Вот что показала очередная попытка демократизации режима, которая невозможна из-за его сущности.

Это не означает, что не следует пытаться режим изменить. Наоборот, еще как следует. Но не только круглыми или квадратными столами, но и улицами. И чем скорее удастся это сделать, тем лучше для страны, которая с теперешним режимом может потерять будущее.

— Под последним заявлением лидеров оппозиции, объединившихся вокруг Белорусского национального конгресса и призывающих Запад к санкциям против Лукашенко, вашей подписи нет. Почему? Вы не с ними?

— С ними. Объединение вокруг БНК — самый верный и действенный шаг оппозиции, сделанный после 2010 года. Надеюсь, после нынешнего нажима властей это признают, наконец, наши оппоненты — и коалиция БНК расширится.

Что касается подписи… Занимаясь литературой, я обрел устойчивую привычку подписывать только те тексты, которые сам написал.

— То есть, с чем-то в этом заявлении вы не согласны?

— Да. Если власть, повторяя пройденное, возвращается к массовым репрессиям, к силовому давлению на общество, так это вовсе не значит, что то же самое, повторяя пройденное, должны делать мы. Например, призывать Евросоюз к возобновлению санкций. Это глас вопиющего в пустыне, никто его не услышит. Это уже было. И чтобы хоть как-то двигаться вперед, необходимы новые средства передвижения.

Покамест режим способен двигаться только на полицейских машинах, но общество уже показало, что может заставить его пересесть на гражданский транспорт. Поэтому если мы и вправе в чем-то требовать содействия Евросоюза, так в этом. Чтобы не арестовывали и не бросали в подвалы ни в чем не виноватых молодых женщин, да к тому же журналисток. Что это, черт возьми, такое, господин Макей?

— Евросоюз наконец-то отреагировал на репрессивные действия белорусских властей. Но в целом, надо признать, тон заявлений Запада и международной общественности сейчас менее принципиальный и более мягкий. Запад и ЕС попустительствуют режиму?

— Пока да. И причины такого попустительства понятны. Мол, если протесты, то провокация, Майдан — и Россия!

Так Россия всегда будет. И что из этого следует?..

Европейцы, поставившие свою политику на рельсы изменений через сближение, боятся партизанской мины под рельсами. Но белорусы всегда были партизанами — и этого не изменишь. И это нужно воспринимать, как факт. Даже более серьезный, чем факт Лукашенко.

Диалог с властью и давление общества на режим — это путь в одном направлении. По тем же рельсам. Вот что надо понимать, постоянно иметь в виду, выстраивая политику отношений с нынешней Беларусью. С властью, с обществом, с белорусской демократической оппозицией.

 

http://naviny.by/rubrics/politic

 

 

ІНШЫ НАРОД 10.03.2017 10

Найперш вось што: віншую беларускую грамадскасць з тым, чаго даўно мы не мелі: з перамогай! Нават з дзьвюма: у супрацьстаянні з рэжымам у Курапатах і ў барацьбе супраць дэкрэту № 3, якім улада вырашыла яшчэ раз абрабаваць народ.

Не выйшла!

І ўжо не выйдзе, як бы ўлада нас ні запалохвала, як бы ні хітравала і зноў ні маніла.

Рэжым пахіснуўся, але нам ні ў якім разе нельга спыняцца ў барацьбе. Дэкрэт № 3 не адменены. Лёс Курапатаў не вырашаны.

А галоўнае: не вырашаная будучыня краіны. Ці яна будзе лукашэнкаўскай, ці народнай.

Рэжым аслаб. Слабасць спарадзіла страх. І менавіта праз гэта, праз свой страх улада вырашыла застрашыць грамадства прапагандысцкім «фільмам жахаў».

Але ніхто не спалохаўся. Над жахамі, нагрувашчанымі ў бяздарным (бо талент не служыць рэжыму!) фільме «Званок сябру» толькі смяяліся. Гэта ўзняло пратэстную хвалю яшчэ вышэй — да рысы, небяпечнай для самога існавання рэжыму.

І тады — выключна для таго, каб збіць хвалю пратэстэў — было прынятае «хітрае» рашэнне па дэкрэце № 3. Сам дэкрэт не адмяняецца (бо яго падпісаў мудры правіцель, які не памыляецца ні ў чым і ніколі), а вось паборы паводле дэкрэту, якія вымагаліся чыноўнікамі (не такімі мудрымі, як правіцель) на год можна адкласці.

У звязку з гэтым згадваецца адна дэмагагічная заява бальшавікоў пад заключэнне Берасцейскага міра: «Ні міра, ні вайны, а армію распусціць». Толькі Лукашэнка хацеў бы распусціць не сваю армію паліцэйскіх, а народную армію пратэстоўцаў. Сілу, якая патрабуе: «Сыходзь!»

«Хітрасць» рашэння яшчэ і ў тым, што грошы, якія ўжо састрыжаныя з людзей па дэкрэце № 3, ніхто не збіраецца вяртаць! Заява Лукашэнкі пра тое, што «эти деньги исключительно до копейки должны быть направлены на содержание детей. Только детям!» — проста цынізм. Ён забраў грошы ў бацькоў, а цяпер ЁН (а не бацькі) аддае іх дзецям. А то самі бацькі не аддалі б…

Мала таго: людзей, якіх нахабна абрабавалі, яшчэ й караюць штрафамі за тое, што яны патрабавалі справядлівасці. І гэта таксама адметнасць рэжыму, ягоны «фірмовы знак».

Разумеючы, што ніякія хітрыкі не адмяняюць праблему народных пратэстаў, Лукашэнка агучыў сцэнар працягу «фільма жахаў». Згадаўшы «адмарозкаў» 2010 года, арганізатараў сённяшніх пратэстных акцый, намаляваўшы крывавую карціну Майдану, ён паставіў перад кіраўнікамі сілавых структур канкрэтную задачу: «Все те, которых мы выпустили из застенков за прошлые деяния, если они не поняли, их надо вернуть обратно…»

Што да мяне асабіста, дык менавіта ў засценках я канчаткова пазбавіўся ад ілюзій, нібы гэты рэжым можа ў нечым змяніцца, памкнуцца ад паліцэйшчыны да дэмакратыі. Нібы з ім можна пра нешта людскае дамовіцца, пайшоўшы шляхам мірных перамен.

Не. Яго трэба адпраўляць у мінулае, а краіне, народу — ісці ў будучыню.

Канешне, Змітра Дашкевіча, за якім міліцыянты, як за нейкім бандытам, тры дні палявалі па ўсім Мінску, мяне ці Статкевіча яшчэ можна «вернуть обратно». Але час балявання рэжыму ўжо не вернеш: няма ў яго на гэта ні сіл, ні сродкаў. А самае галоўнае: няма ўжо таго народа, які гатовы быў глядзець у рот рэжыму за абяцанкі чаркі ды скваркі.

Іншы стаў народ. І не ў апошнюю чаргу праз тое, што адчуў: згуртаваўшыся ў адзіную сілу, ён здольны змусіць лукашыстаў адступіць. Здольны вырашыць не толькі сацыяльныя, штодзённыя свае праблемы, але і лёс сваёй краіны.

http://naviny.by/article/20170310/1489125700-uladzimir-nyaklyaeu-prauda-inshy-narod 

"БУЛЬБЯШЫ і БУДЫСТЫ" 24.02.2017 3

Калі Ігар Анішчанка, гаспадар «Белрэканструкцыі», якая распачала ў нацыянальным мемарыяле «Курапаты» будаўніцтва бізнес-цэнтра, насамрэч (як пра яго кажуць) будыст, дык ён мусіць ведаць, як вызначае Буда сутнасць чалавека. Як стан розуму.

Зямля, на якой закарцела будысту Анішчанку пабудаваць бізнес-цэнтр, да 2014 года ўваходіла ў ахоўную зону мемарыялу. Матывацыя: у гэтай зямлі могуць ляжаць парэшткі закатаваных, расстраляных беларусаў. У 2014 годзе ва ўгоду «будыстам» з «Бульбаш-холу» чынавенства Мінгарвыканкаму ахоўную зону зменшыла. Але з гэтага не вынікае, што ў гэтай зямлі не засталіся косткі пакутнікаў. Што ў ёй няма святой памяці пра іх. Дык вось які трэба мець стан розуму, каб сцвярджаць, што тыя, хто чыніць здзек над святыняй, нармальныя людзі (бо маюць дазвол Мінгарвыканкаму на тое, каб здзек чыніць), а тыя, хто бароніць святую памяць ад здзеку, злачынцы ды бандыты (бо не маюць дазволу бараніць)?

У будызме, як і ў хрысціянстве, ёсць 10 запаведзяў, якія перасцерагаюць ад забойства, крадзяжу і г.д. Адна з іх, восьмая, перасцерагае ад сквапнасці, якую Буда вызначае як «жаданне володаць тым, што табе не належыць». Дык вось наша трагічная, поўная крыві гісторыя, памяць пра незлічоныя нашы ахвяры не належыць Мінгарвыканкаму, а тым больш нейкай «Белрэканструкцыі». Гэтая зямля разам з ахвярамі ў ёй належыць беларускаму народу, які мусіць мець сваю гістарычную памяць, без чаго ён - не народ. І ў людзей, якія сёння бароняць Курапаты, такі стан розуму, што яны гэта разумеюць. У адрозненне ад тых, хто не. Дакладней, у адрозненне ад тых, хто робіць выгляд, нібы не разумее, што (паводле будызму) яшчэ горш, чым не разумець. 

І апошняе з будызму…

Кожны сапраўдны будыст, якія нічога, апроч душы сваёй, не называе сваім, мае на мэце «дасягнуць процілеглага берагу». Ну гэта як хрысціяніну патрапіць у рай. І Буда кажа, што духоўныя высілкі, каб берага таго дасягнуць, робяць нямногія. Большасць толькі мітусіцца на беразе гэтым.

СЁННЯ - МАРШ ПРАТЭСТУ! 17.02.2017 1

З тым, што Дэкрэт №3, паводле якога падаткі спаганяюцца з беспрацоўных, прыдумка ідыёцкая, згодныя ўсе нармальныя людзі нават ва ўладзе. Але каб адмяніць дэкрэт, трэба прызнаць, што ён ідыёцкі. А гэта значыць прызнаць, што яго не толькі прыдумаў, але й падпісаў нейкі ідыёт. І вось тут для ўлады праблема… І менавіта таму чыноўнікі паўтараюць услед за іх начальнікам: «Давайце з гэтым дэкрэтам яшчэ пажывём».

Што ж, можна жыць і з кілой. Але лепш яе выразаць. Бо рана ці позна зашчэміць.

Гэты дэкрэт - лакмасувая паперка. Індыкатар нармальнасці грамадства. Калі мы пагодзімся жыць з ім, пад ім, дык далей з нас проста вяроўкі будуць віць. Бо грамадзяне, якія моўчкі згаджаюцца з непрыкрытым рабаваннем з боку дзяржавы, не грамадзяне. Пацыенты палаты №6.

Таму ўсе - 17 ЛЮТАГА а 18.00 на КАСТРЫЧНІЦКУЮ плошчу Мінска! На МАРШ АБУРАНЫХ БЕЛАРУСАЎ, НА АКЦЫЮ ПРАТЭСТУ СУПРАЦЬ ДЭКРЭТУ №3!

І не толькі супраць дэкрэту, але і супраць дыктатуры. Арганізатары Марша прапануюць прыняць наступную рэзалюцыю яго ўдзельнікаў:

РЭЗАЛЮЦЫЯ

ўдзельнікаў «Марша абураных беларусаў»

(Праект)

Мы, удзельнікі Марша абураных беларусаў, рашуча патрабуем ад улады:

1. Адмяніць ганебны Дэкрэт №3 ад 02.04.2015 «Аб прадухіленні сацыяльнага ўтрыманства».

2. Спыніць зніжэнне рэальных даходаў насельніцтва, абкраданне пенсіянераў, падвышэнне пенсійнага ўзросту, рост платы за камунальныя паслугі.

3. Вярнуць народу свабодныя, справядлівыя выбары.

Мы даручаем абраным намі прадстаўнікам давесці гэтыя патрабаванні да ўлады, распачаць з ёй перамовы, наладзіць кантроль за выкананнем нашых патрабаванняў.

У выпадку, калі на працягу месяца, да 17 сакавіка 2017 года ўлада не зробіць рэальных крокаў дзеля выканання волі народа, мы прадпрымем новыя калектыўныя дзеянні, падрыхтоўку якіх даручаем нашым прадстаўнікам.

Уладу - народу!

СЁННЯ, 17 ЛЮТАГА 2017 г., МІНСК, КАСТРЫЧНІЦКАЯ ПЛОШЧА, 18.00

ЁН СЛУХАЎ МУЗЫКУ НА ПАМЯЦЬ 14.02.2017

Дзень народзінаў Міхася Стральцова. Яму было б 80.

Неяк мы йшлі па лесе пад Каралішчавічамі, і сустрэлі чалавека, які стаяў і спяваў. Адзін у лесе. Стральцоў сказаў: "Мусібыць, файна яму жывецца..."

Каб спяваў сам Стральцоў, я чуў рэдка. Гэтак рэдка, што можна сказаць: не чуў ніколі. Караткевіч, Гілевіч, Брыль, Бураўкін, Барадулін і нават Быкаў (асабліва ў застоллі) - проста народныя артысты ў параўнанні з ім. Але гэта не азначае, што ён не любіў музыку. Любіў - і ў яго быў нават свой, стральцоўскі музычны нумар...

Калі дайшло да разводу з першай жонкай, Стральцову (па размене кватэры) дасталася аднапакаёўка на вуліцы Шчукіна ў доме №4. Гэта раён мінскай Грушаўкі. Першае, што ён туды перавёз, былі кнігі і стос вінілавых кружэлак. Выключна класіка: Рахманінаў,Моцарт, Чайкоўскі, Пракоф’еў... Радыёлы ў яго не было (у сям’і пакінуў), нехта (ці не Караткевіч?) даў яму стары прайгравальнік, у якім адразу зламалася (ці ўжо была зламаная) іголка на гуказдымальніку. Ён усё збіраўся і ніяк сабрацца не мог новую купіць, дык ставіў іншым разам кружэлку на дыск - і яна бязгучна круцілася, а ён як бы нешта слухаў.... Я спытаў, калі першы раз убачыў: “Што гэта вы...”

Між іншым, мы доўга на “вы” былі. З Рыгорам Барадуліным, да прыкладу, я лёгка на “ты”перайшоў, хоць ён на два гады старэйшы за Стральцова. А з Міхасём - не. Была ў ім нейкая аддаленасць нават на блізкай адлегласці...


На фота - беларускія літаратары (злева-направа, ячшэ маладыя): Іван Пташнікаў, Міхась Стральцоў, Іван Чыгрынаў, Вячаслаў Адамчык, Барыс Сачанка; стаяць —  Віктар Каваленка, Анатоль Вярцінскі.


Дык вось пытаю: “Што гэты вы, Міхась Лявонцявіч, выпілі?..” Хоць бачу, што зусім цвярозы. Кажа: “Нічога. Проста слухаю, што помню...”

Стральцоў мог музыку па памяці слухаць. А гэта вам не вершы на памяць чытаць, у чым мы аднойчы ўсю ноч спаборнічалі.

Гэта што да музыкі. А што да жанчын (што прыблізна адное і тое), дык яму падабаліся тыя жанчыны, у якіх ён быў закаханы. Хоць іншым разам здавалася, што ён хацеў бы слухаць жанчыну, як і музыку: без гуку... Чуць тое, што помніў.

Гаварыць пра жанчын ён не любіў. Дакладней, балбатаць не любіў пра жанчын. Тое, што хацеў сказаць пра іх, пра каханне - тое й сказаў у вершах. “Ты пайшла - і я стаў падобны на клетку, якую пакінула птушка...»

Манерай паводзінаў, характарам, адносінамі да жыцця (уключна з адносінамі да жанчыны), рэакцыямі на ўсё вонкавае беларускі паэт Міхась Стральцоў нагадваў мне рускага паэта Юрыя Кузняцова. І зусім не тым, як яны абодва выпівалі, а тым, як абодва жылі. У свеце - і асобна ад яго.

Яны абодва былі адзінотныя. Кузняцоў наўпрост напісаў: «Я ў пакаленнні сябра не знайшоў…» Тое самае мог напісаць Стральцоў. Але не напісаў. Чаму? Бо нехта з сяброў, якіх намінальна хапала, мог спытаць: «Як жа так?.. А я?..»

Кузняцову было напляваць, хто і што ў яго спытае. “Я один. Звать меня Кузнецов. Остальные - обман и подделка". У Стральцова нічога падобнага і блізка не знайсці. Вось у гэтым была паміж імі істотная розніца.

Розніца была і ў адносінах да жанчын-паэтак. Калі Кузняцоў лічыў паэзію і вайну выключна мужчынскім заняткам, заяўляў, што “Цветаева - истерия, Ахматова - рукоделие, Ахмадулина - подражание”), дык Стральцоў у адносінах да прадстаўнікоў жаночай паэзіі (і найперш беларускай:ад Геніюш і Арсенневай да Пфляўмбаўм і Янішчыц) быў цалкам талерантны.

Быў талерантны ён і ўдносінах да тых, хто называўся ягонымі сябрамі. Ні пра каго з іх не выказаўся кепска нават тады, калі яго ізалявалі ў ЛТП - і ніхто з іх носа туды не паказаў. Апроч Леаніда Дранько-Майсюка, які на званне сябра не прэтэндаваў - проста прыносіў тое, што Старальцову трэба было. Кнігі, яду, тытунь.

Я таксама сяброўскіх адносінаў з ім не дамагаўся - і здзіўляўся, калі такія адносіны (ці, скажам так, падобныя да іх) выяўляліся. Напрыклад, калі ўзніклі праблемы (цэнзарскія) з выданнем маёй кнігі «Наскрозь», рэдактарам якой быў (чаму я пра гэта і ўспомніў) ужо згаданы Леанід Дранько-Майсюк. Ён сказаў пра праблему Стральцову, і той дапамог яе вырашыць.

Прыехаўшы да яго, каб падзякаваць, я пачуў: «Ды кінь. Гэта па-сяброўску. Падзякуй Леаніду. Каб нехта іншы быў, дык мог мне і не сказаць».

Гэта так. Іншы мог і не сказаць. А тым больш - паспрабаваць зратаваць кнігу. Зарэзалі і зарэзалі. Вось тады мы з Міхасём Лявонцявічам усю ноч пра сяброўства і прагаварылі...

Стральцоў прыйшоў у паэзію, калі ўжо займеў сваё, адметнае месца ў прозе, і за ім цягнуўся ў паэзіі, так бы мовіць, шлейф празаіка. Як у Караткевіча ў прозе - шлейф паэта. Гэта такая інерцыя ўспрымання - і адсюль скепсіс у ацэнках паэтычнай творчасці Стральцова. Шмат у каго. Скажам, у Янкі Брыля. Але тут трэба ўлічваць яшчэ адну акалічнасць: рэдка каму, адзінкам удавалася на аднолькава высокім узроўні пісаць паэзію і прозу. Той жа Брыль, якому я сказаў аднойчы пра ягоныя абразкі, што ў іх больш паэзіі, чым прозы, задаволена прызнаўся, што хацеў бы быць паэтам. Але… не выйшла.

А ў Стральцова выйшла. Без ніякіх «але». Таму проста не магло быць так, каб гэтае скептычнае «але» нехта некуды не ўставіў.

У яго ўвогуле выйшла ўсё. Нягледзячы на складаны лёс, без чаго чалавеку проста няма чаго сказаць, праз што ў рэшце рэшт і стаўся бліскучы беларускі творца Міхась Стральцоў.

Пад шоргат кропель дажджавых

Ён з тэлефоннай будкі бачыў,

Як па галінах верхавых

Зялёны вецер пругка скача.

Ён наглядаў. Ён не спяшаў.

Нішто пагляд не абражала.

Як бы лячылася душа,

Яе як быццам суцяшала,

Што вецер згоды не пытаў —

Шалеў над горадам — і, ніцы,

Ужо на вулках шкуматаў

Плашчы, кашулі і спадніцы.

I ў гэтай будцы пад дажджом,

У нейкай роспачы вялікай,

Сябе за даўнім рубяжом

Убачыў ён — і не паклікаў...


 


Читать другие новости

Уладзiмiр Някляеў