ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. Залаты век - XVI стагоддзе 15.02.2018


Эра найвялікшага росквіту Беларусі, час галоўных герояў гісторыі й самага моцнага духовага абуджэньня – XVI стагодзьдзе.

Кожная нацыя ўздыхае аб сваім Залатым веку. У Беларусі сапраўднае фамільнае золата мае пробу XVI. Для гісторыкаў гэта пасіянарны выбух ВКЛ, для культуролягаў – фэномэн Рэнэсансу, для вернікаў – эпоха хрысьціянскае велічы. Наймагутнейшая дзяржава, найслаўнейшыя асобы, найвышэйшы дух – карацей, золата ва ўсіх намінацыях.

Мы мусім быць выключна ўважлівыя да Залатога веку. Менавіта празь ягоныя каштоўнасьці й зьдзяйсьненьні можна зь ювэлірнай дакладнасьцю вылічыць залатое сячэньне нацыянальнай ідэі.

У гарніле стагодзьдзя, пачатага Бібліяй Скарыны й завершанага Берасьцейскай вуніяй, утварыўся залаты хрысьціянскі сплаў: каталіцызм, праваслаўе й пратэстантызм, абуджаныя Рэфармацыяй, ачышчаныя талеранцыяй – у адзіным агмяні эвангелізацыі. У кнігах, пропаведзях, малітвах беларусы масава адкрывалі для сябе Бога. Сотні тысячаў людзей каяліся й нараджаліся звыш у Ісусе Хрысьце. Залатыя словы рабіліся целам!

Нешта падобнае перажылі ў XVI ст. немцы, ангельцы, швэды, галяндцы.

Беларусь XVI ст. напоўніцу адчула сваю місію сярод іншых народаў. Суседзі спазналі ўплыў галоўнага беларускага абуджэньня ў культуры, гаспадарцы, палітыцы, рэлігіі. Беларусь канчаткова сфармавалася як сэрца Эўропы – сэрца любові, болю й веры.

XVI ст. – кульмінацыя гісторыі Беларусі. Менавіта ў глыбінях XVI ст. трэба шукаць "нулявы пункт", зь якім заканчваецца Стары Запавет Беларусі й пачынаецца наша Новая эра (паводле разьлікаў аўтара, гэта 1563 г.). Якраз пра гэты момант можна сказаць: у беларускі сьвет прыйшоў Хрыстос. Эфэкт Божае прысутнасьці адчуваўся паўсюль – і гэта, быццам філязофскі камень, альхімічна ператварала ў золата цэлую краіну.

XVI ст. – гэта дзеі апосталаў нацыі. Францыск Скарына й Леў Сапега, Мікалай Радзівіл і Астафі Валовіч, Мікола Гусоўскі й Андрэй Волян, Сымон Будны й Іпаці Пацей, Кастусь Астроскі й Пётра Скарга, Іван Федаровіч ды Пётр Мсьціславец. Імёны, напісаныя ў нашай гісторыі самі ведаеце якімі літарамі.

XVI ст. – наша Aurea Mediocritas, залатая сярэдзіна ў гісторыі, дзяржаўнасьці, законнасьці, палітыцы. Тры капітальныя Статуты за 60 гадоў! Літоўская Мэтрыка! Якія лідэры – Жыгімонт Аўгуст, Сцяпан Батура, Радзівілы й Сапегі! Залаты балянс паміж прадстаўнічай манархіяй, моцнай канстытуцыяй і шляхецкай дэмакратыяй. Росквіт мясцовага самакіраваньня. Дзесяткі гарадоў, што атрымалі магдэбурскае права й уласныя гербы.

XVI ст. – фаервэрк кнігадрукаваньня й культуры. Дзесяткі выданьняў Сьвятога Пісьма, катэхізмаў, тэалягічнае публіцыстыкі й навучальнае літаратуры. "Песьня пра зубра", "Пруская вайна", знакамітыя летапісы. Сармацкі партрэт, Мірскі замак, першае ва Ўсходняй Эўропе барока ў Нясвіскім касьцёле Божага Цела, якое ў наступных стагодзьдзях дасьць цэлы выбух шэдэўраў. Мураванка, Сынкавічы, збор у Заслаўі, Фара ў Горадні. Сотні адчыненых школаў – кальвінскія, езуіцкія, брацкія. Віленская Акадэмія... Перабіраеш, зачэрпваеш жменямі, не раўнуючы як залатыя скарбы ў куфры – з агністым бляскам, звонам і немым захапленьнем!

XVI ст. – бурнае разьвіцьцё рынкавае гаспадаркі: цяпер гэта называецца “эканамічны бум”. За некалькі дзесяцігодзьдзяў нацыянальны даход ВКЛ павялічваецца ў 4 разы й азалачае казну. Уніфікаваны грашовы абарот: дагэтуль Падзьвіньне лічыла рыскія шылінгі, Панямоньне – чэскія грошы, Палесьсе – ардынскія дырхемы; цяпер паўсюль грош літоўскі, віленскае чаканкі. Аграрная рэформа паводле лепшых эўрастандартаў, "Устава на валокі", пасьля якой Беларусь пачала экспартаваць збожжа. Створаная таварная сельская гаспадарка: вёскі ў адну вуліцу й фальваркі робяцца галоўным беларускім ляндшафтам на бліжэйшыя 400 гадоў. Напачатку XX стагодзьдзя. Сталыпін возьме гэтую сыстэму за ўзор, каб распачаць сваю знакамітую рэформу па ўсёй Расеі. XVI – наш "залаты стандарт"!

XVI ст. – нябачны дагэтуль рывок урбанізацыі. За стагодзьдзе ўтвараецца каля 300 новых гарадоў і мястэчак, дзе крышталізуецца маса мяшчанаў, расьсяляецца габрэйства, запачаткоўваюцца рамесныя цэхі, гуртуюцца брацтвы. XVI ст. – пачатак дакладнае генэалёгіі большасьці шляхецкіх родаў. 80% гараджанаў – беларусы: рэкорд, не перасягнуты дагэтуль. Залатыя часы: у гарадох нарэшце фармуецца нацыя!

XVI ст. – залатая эпоха, калі на беларускай мове ліставаліся дыпляматы Польшчы, Маскоўшчыны, Валахіі, Малдовы, калі знакамітыя Генрыкаўскія артыкулы прымусілі Францыю спыніць перасьлед гугенотаў пасьля кашмару Варфаламееўскае начы.

Нарэшце, XVI ст. – гэта век геапалітычнага супрацьстаяньня з Масквой, змаганьня з агрэсіўнай Турэччынай, Люблінскай вуніі з Польшчай; век перамогаў пад Клецкам, Воршай ды Улай. Беларусь – у эпіцэнтры жыцьця кантынэнту; Беларусь паўсюль – на вагу золата.

XVI ст. – сапраўднае золата нацыі. Галоўны капітал гісторыі, які ляжыць зьліткамі ў архівах ды сэйфах лепшых музэяў сьвету. Фундамэнтальны залаты запас, зроблены на чорны дзень.

Таму наша XVI ст. можа з поўным правам паўтарыць да Бога сьледам за ўлюбёным беларускім Ёвам:

"Але Ён ведае шлях мой,

няхай выпрабуе мяне, –

выйду, як золата!" (Кніга Ёва 23:10)


З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе

ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. Грунвальд 10.02.2018


Грунвальд – галоўная бітва Сярэднявечча.

Грунвальд – генэральная перамога Сэрца Эўропы над крыжацтвам.

Усе грані брані, грозны грукат брані, роў крыкаў і рокат крыві, грымоты збройных армадаў, скрышальны разгром ворага ў адным слове – гэта Грунвальд.

Грунвальд – "Зялёны лес" па-нямецку, "Жальгірыс" па-летувіску, "Дуброўна" па-наску. У палякаў, прыбалтаў, украінцаў, чэхаў, што прымалі ўдзел у бітве, перамога над крыжакамі – жалезны элемэнт нацыянальнага эпасу. Летувісы, забіраючы сабе вялікакняскую гісторыю, раскруцілі з "Жальгірысу" супэрбрэнд, і з тае пары рэгулярна ладзяць "грунвальды" супернікам у баскетболе, футболе й гандболе: хто зь мячом да нас прыйдзе...

Беларусаў доўга пераконвалі, што яны ўвесь час прайгравалі. Але Грунвальд – гэта аргумант.

Сучасьнікі называлі тую вайну Вялікай. І насамрэч – гэта было вялікае супрацьстаяньне. Вырашаўся лёс Усходняй Эўропы. З аднаго боку – крыжакі зь нямецкіх і прускіх земляў, заходняе рыцарства, што захапіла й калянізавала берагі Балтыкі і ўсталявала рэжым тэрору на польскім, беларускім, наўгародзкім узьмежжы. Зь іншага – саюз Польшчы, ВКЛ ды паняволеных тэўтонамі народаў.

Што вяло крыжакоў? Прагавітасьць да чужое зямлі. Бессаромная ўпэўненасьць у сваёй сіле. Гнеў за тое, што Летува й Польшча яшчэ не скарыліся зброі. Галоўныя грахі перад Богам, за якія, кожны рыцар ведаў на памяць з катэхізму, пакараньне – сьмерць.

Што вяло нашых продкаў?

Рука Божая.

Яны сышліся 15 ліпеня 1410 году ля мястэчка Грунвальд – цяпер гэта ў Польшчы. Крыжацкае войска, цяжкае сталёвае рыцарства з артылерыяй, самая страшная разбуральная машына Сярэднявечча – мела, паводле розных зьвестак, ад 24 да 100 тысячаў ваяроў. Лягчэй узброенае, але больш рухомае беларуска-польскае – ад 30 да 150 тысячаў, сярод якіх – каля 40 харугваў з гарадоў ВКЛ.

Пачатак бітвы затрымліваўся: войска саюзьнікаў усю раніцу малілася й сьпявала хрысьціянскія гімны. Нецярплівы магістр Тэўтонскага Ордэну Ульрык фон Юнінген паслаў у стан Ягайлы й Вітаўта мячы: біцца, і хутчэй!

Сьмяротны грэх пыхі, які Беларусь нікому не даруе.

Коньніца Вітаўта атакавала баявыя парадкі крыжакоў, каб зьнішчыць выстаўленыя наперад бамбарды. Рыцары рынуліся насустрач. Беларусы распачалі ўяўнае адступленьне, каб імклівым рухам расстроіць ордэнскія харугвы: перабіць грувасткіх рыцараў было куды прасьцей у беларускай стыхіі, сярод лесу. Тым часам у бой уступілі палякі Ягайлы і выстаўленыя Вітаўтам у самы цэнтар тры беларускія харугвы – аршанская, мсьціслаўская й смаленская. Яны амаль цалкам загінулі ў жорсткай сечы, некалькі гадзінаў стрымліваючы напор крыжакоў – гэта быў адзін з найвялікшых подзьвігаў беларускай мужнасьці й самаахвярнасьці за ўсю нашую гісторыю... Нарэшце, манэўр Вітаўта завершыўся агульным наступам правага крыла й атачэньнем ворага з тылу. Крыжакоў дабівалі ў двух велізарных "катлах", рэшткі нішчылі да глыбокае ночы. Вялікі магістр і большасьць крыжацкіх палявых камандзіраў загінулі.

Саюзьнікам дасталіся амаль усе харугвы й абоз. Перамога была поўнай. Тэўтонскі Ордэн быў разгромлены дазваньня.

Што гэта азначала?

Гранёная фраза гістарыяграфіі: пасьля Грунвальду 500 гадоў нага ўзброенага немца не ступала на беларускую зямлю.

Сярэднявечная гісторыя ведае шмат бліскучых беларускіх перамогаў. Бітва на Сініх Водах 1362 г., дзе Альгерд расьсеяў адразу тры татарскія арды; бітва пад Воршай 1514 г., дзе 35 тысячаў ваяроў Канстаньціна Астрожскага высеклі ў пень 80 тысячаў маскавітаў; вікторыя пад Кірхгольмам 1605 г., дзе чатырохтысячны корпус Яна Караля Хадкевіча разьбіў 14.000 швэдаў, страціўшы толькі блізу 100 чалавек. Беларусы перамагалі ў меншасьці, бо былі духова мацней, мелі чыстае сэрца й цьвёрдую веру – і ў гэтым увесь сакрэт нацыянальнай вайсковае стратэгіі.

Крыжацтва, ганьба хрысьціянскага Сярэднявечча нароўні зь інквізыцыяй і продажам індульгенцыяў, пацярпела гістарычную паразу пад Грунвальдам у поўнай адпаведнасьці са словамі Хрыста: "Усе, што возьмуць меч, ад меча й загінуць". ( Мацьвея 26:52)

Грунвальд – з тых бітваў Старога Запавету, у якіх Госпад даваў перамогу праведным і скрышальным ударам вынішчаў цэлыя царствы грэху. На Грунвальдскім полі Бог быў не з рабаўнікамі й драпежнікамі пад чорнымі крыжовымі знакамі – а з абаронцамі свае зямлі, зь іх малітвай і бел-чывона-белымі сьцягамі Ісуса, хрысьціянскімі Беларусьсю і Польшчай.

І калі сёньня цябе чакае вырашальная бітва, калі ворагі перадаюць мячы – біцца, і хутчэй! – проста памаліся. Зьбяры ў сэрцы ўсю сваю рашучасьць. І ўзгадай пра Грунвальд.


З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе

ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. Войны 04.02.2018


Для любога беларуса вайна – глябальная катастрофа й наймацнейшая канцэнтрацыя зла.

Геапалітычнае скрыжаваньне Беларусі ператваралася ў крыж штораз, як на шляхох зьяўляўся захопнік.

Вайна разбурала, рабавала, калечыла й забівала; сьледам прыходзілі эпідэміі й голад. Заставаліся адно попел спаленых хатаў й агромністыя могільнікі. Беларусь у сьвеце дагэтуль пазнаюць па трупах Хатыні, Трасьцянца, Берасьцейскай крэпасьці, па абэлісках Перамогі, партызанах і падпольшчыках – а ўсё гэта толькі апошняя вайна!

Беларусь спрабавалі зьнішчыць драпежнікі з усяго сьвету – татары, тэўтоны, Маскоўскае княства, Расейская Імпэрыя, фашысцкая Нямеччына, СССР. Беларускім адказам спачатку было паспалітае рушаньне, панцырнае баярства, крылатая коньніца, потым – лес, партызанка, падпольле, і нарэшце – малітва, цярплівасьць і адраджэньне.

Сучасная гісторыя ведае няшмат нацыяў, якія б некалькі стагодзьдзяў запар у выніку войнаў ставіліся на мяжу фізычнага выміраньня. Але Беларусь трывала, праходзіла празь сьмерць, празь пекла – і ажывала. Увесь боль беларускай вайны зьмяшчаецца ў адным вершы біблійнае кнігі Ёва: "Вось, Ён забівае мяне, але я буду спадзявацца"! (Ёва, 13:15). Толькі такая Беларусь, магла нарадзіць сусьветных прарокаў міру: Алеся Адамовіча, Васіля Быкава і нават Максіма Танка.

Нашыя самыя страшныя войны – Інфлянцкая, 1558–1583 гг, калі Масква захапіла Полацк і выпаліла ўсё Падзьвіньне; Невядомая, 1654–67 гг, якую доўга хавала расейская гістарыяграфія – а ў тае пагалоўнае разьні загінуў кожны другі беларус; Паўночная 1700–1721 гг.; Нашэсьце 1812 г.; I й II Сусьветныя, калі імпэрыі сутыкаліся ў сэрцы Эўропы за панаваньне над усёй плянэтай... Вялікіх вайскаводцаў і выбітных дзяржаўных дзеячоў Уладзімера Манамаха, Івана Грознага, Карла XII, Пятра I, Напалеона, Суворава, Гітлера, Сталіна Беларусь ведае выключна як агрэсараў, акупантаў і забойцаў.

Ужо пасьля таго, як 1,5 мільёны беларусаў згінулі ў 260 лягерох сьмерці, а яшчэ больш мільёна – на фронтах ІІ Сусьветнай, Савецкі Саюз распачаў у Беларусі будаўніцтва вялізнай вайсковай базы. Уся БССР уяўляла сабой ударны кулак савецкага мілітарызму й адначасова – стратэгічны пляцдарм вайсковага міту.

Трыюмф зброі ў Беларусі праваліўся.

Чаму ж беларусы не прымаюць вайны? Таму што сама сутнасьць Беларусі – далікатная, узвышаная, ласкавая – не для войнаў, а для міру Божага. Таму што перамогі Беларусі заўжды былі духовымі – і збаўлялі душы, а не забівалі іх. Беларус не бярэцца за зброю, унікае войска, й скрайнім выпадку йдзе ў партызаны, каб не згубіць сябе ў буры страху, гвалту й нянавісьці. Але ж калі беларуса дастаць да самае глыбіні душы, загнаць у кут ды там яшчэ й таптаць – спрацоўвае спружына стоенае сілы, і беларуская вайна разгортваецца з навальнічнай хуткасьцю.

Беларус са зброяй – гэта відовішча апакаліптычнае, кшталту Пагоні, перад якой не ўстаяць ані татары, ані крыжакі, ані браты-славяне; кшталту Магілёўскага паўстаньня 1661г., калі трупамі маскаля запруджвалі Дняпро;  кшталту сутыкненьняў на вулічных маніфэстацыях, калі і радыкальныя дэманстранты, і вясковыя хлопцы-амапаўцы малоцяць адзін аднаго да страты прытомнасьці тронкамі ад сьцягоў ды плякатамі.

Калі няма выйсьця, калі вайна ўломваецца ў хату, калі меч ёсьць адзіным адказам – тады беларусаў не разьбіць, не спыніць, не стрымаць. У адкрытым баі беларусы практычна заўжды апыналіся ў меншасьці – але атакавалі й грамілі ворага. Стратэгія Давіда ў бітве з Галіяфам заўжды давала Беларусі бліскучыя перамогі над шматкроць большымі сіламі татараў, маскавітаў, швэдаў ды немцаў.

Беларусы ўмеюць ваяваць, ды яшчэ як! Толькі лепш іх да гэтага не даводзіць. Беларус Сяргей Грыцавец, двойчы герой Савецкага Саюза, у адным баі зьбіў 7 вырожых самалётаў. Ягоны зямляк Аляксандр Гаравец – 9 самалётаў, і ў той жа дзень загінуў. Беларуска Зінаіда Тусналобава-Марчанка выцягнула з поля бою сотні параненых – сама засталася бяз рук і ног. Беларус Міхась Ягораў падымаў Сьцяг Перамогі над рэйхстагам. Нарэшце, беларус Трыфан Лук’яновіч на вуліцы Бэрліну ў 1945-м уратаваў нямецкую дзяўчынку – і быў увекавечаны ў помніку Вучэціча ў Трэптаў-парку.

Захопнікі выдатна ведалі, што беларуса адольваюць адно незьлічоная колькасьць, вынішчэньне веры й татальны генацыд. І каго як не цярплівых, маўклівых мацакоў-беларусаў рэкрутавалі потым на свае войны акупанты! Беларусы заваёўвалі для Расеі Сібір, Каўказ і Сярэднюю Азію, біліся й паміралі за польскую незалежнасьць; абаранялі Берасьцейскую крэпасьць, Маскву ды Сталінград. Нават у Афганістан першай уваходзіла Віцебская дэсантная дывізія. Дагэтуль ва ўсім былым Саюзе браткоў-беларусаў вайсковыя спэцы ведаюць як адмысловых байцоў.

Таму беларусы шчасьлівыя, калі не ваююць. АБЫ НЕ БЫЛО ВАЙНЫ – гэта таксама нацыянальная ідэя. Алесь Адамовіч змагаўся супраць гонкі ядравых узбраеньняў. Станіслаў Шушкевіч – беспрэцэдэнтны выпадак! – бязвыплатна адмовіўся ад савецкіх ракетаў на карысьць поўнага нэўтралітэту. Зянон Пазьняк дамогся, каб беларусы не служылі ў гарачых кропках.

Беларусы не пацыфісты. Проста Беларусь – гэта ўсё, што засталося тут пасьля тысячагодзьдзя войнаў.


З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе



ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. ВКЛ 01.02.2018


ВКЛ – асноўная тоўшча беларускай гістарыяграфіі.

У сярэдзіне злавеснага трынаццатага стагодзьдзя орды мангола-татараў з глыбіняў Азіі рушылі на Захад, спусташаючы Бухару, Закаўказьзе, Паволжа й Уладзімера-Суздальскую Русь, і ў 1237-39 гг. падышлі да Дняпра. Амаль адначасна крыжацкія ордэны, укамплектаваныя рыцарствам з усяе Эўропы, рынуліся на Ўсход, скараючы вагнём і мечам Балканы, Польшчу, Прусію й Прыбалтыку, ды ў 1240-41 гг. зьявіліся на ўсходнеславянскім узьмежжы. Якраз у гэты момант у Міжмор'і, дзе ў страшным сутыкненьні павінныя былі сысьціся й захлынуцца крывёю дзьве супрацьлеглыя й такія сугучныя сілы Сярэднявечча, раптоўна ўзьнікае нябачная дагэтуль дзяржава. Перад ёй сьцішваецца Арда, спыняецца Ордэн, ёй прысягаюць навакольныя князі...

Так эфэктна й уладарна пачалася больш чым 500-гадовая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага.

У 1240-х гадох летапісную Літву – асыміляваныя славянамі балцкія землі вакол Наваградка – зьяднаў Міндоўг. Гедзімін у 1323 г перанёс сталіцу ў Вільню і далучыў да ВКЛ сёньняшнюю Летуву (Жамойць), Полацк, Менск, Тураў. Альгерд пашырыў абсяг Княства ўдвая, вызваліўшы ад татараў Украіну, прыяднаўшы Смаленск, Бранск, Чарнігаў і прымусіўшы Маскву плаціць даніну. Нарэшце, за Вітаўтам Вялікім ВКЛ – ужо найбуйнейшая краіна Эўропы ад Балтыкі да Чорнага мора, пад чыім пратэктаратам знаходзяцца Ноўгарад ды Цьвер, якому падпарадкоўваюцца і крыжакі, і Арда. ВКЛ – гегемон Усходняй Эўропы й фарпост цывілізацыі на азіяцкім даляглядзе.

Пасіянарны выбух – вось як гэта называецца. Перамогі на Сініх Водах у 1362-м  й пад Грунвальдам у 1410-м, альгердава дзіда ля брамы Крамля, Мажайск як мяжа – за 130 км ад Масквы! – і паўвыспа Літоўская ў Крыме – усе гэтыя нацыянальныя рэкорды датуюцца якраз часамі ВКЛ.

Ядро Вялікае Літвы склалі этнічныя беларускія землі. Беларусы занялі пануючае становішча ў канглямэраце ліцьвінскага насельніцтва. Беларуская мова зрабілася дзяржаўнаю й загучала скрозь ад Прыбалтыкі да Малдовы. Беларушчына напоўніла сабою ўсю Літву. Беларусь стала асновай ВКЛ – і гэта прадвызначыла сутнасьць вялікалітоўскага фэномэну ў сусьветнае гісторыі.

Нават для эпохі рэлігійнага Сярэднявечча ВКЛ – краіна ўнікальна хрысьціянская паводле свайго характару. Факты будуюць зь Вялікай Літвы XIV-XVI стст. храм унушальнае велічы:

— Большасьць земляў была далучаная да ВКЛ мірам – і гэта ў эпоху, што жыла войнамі;

— У дзяржаве кіраваў закон, шэдэўр юрыспрудэнцыі таго часу, правобраз эўрапейскіх канстытуцыяў – Статут ВКЛ;

— Грамадзтва адрозьнівала талеранцыя ў сутоцы канфэсіяў. Тым часам як кантынэнт скаланалі рэлігійныя войны, інквізыцыя й варфаламееўскія ночы, ВКЛ абавязвала да верацярпімасьці нават караля Францыі;

— Поўнае спрыяньне аказвалася габрэям, практычна ўраўнаваным у правох са шляхтай – уявіце сабе, сярод пандэміі антысэмітызму тых стагодзьдзяў!

— ВКЛ згенэравала вунію паміж праваслаўнымі й каталікамі; пазьбегла як рэлігійнага фанатызму, так і акультызму, атэізму, разбэшчанасьці;

— Палітычны лад ВКЛ набліжаўся да шляхецкай хрысьціянскай дэмакратыі– параўнайце з тагачаснымі эўрапейскімі манархіямі ці маскоўскай дэспатыяй!

— Сплаў Рэфармацыі й Рэнэсансу спарадзіў фаервэрк рамантычнага і духовага мастацтва, музыкі, літаратуры – культуры Залатога веку;

— ВКЛ сталася галоўнай друкарняй Сьвятога Пісьма й эпіцэнтрам эвангельскай місіі ва Ўсходняй Эўропе: Скарына пераклаў Біблію на беларускую, Фёдараў і Мсьціславец выканалі апостальскую ролю ў Расеі й на Ўкраіне, Радзівіл і Будны друкавалі дзесяткі выданьняў на лаціне й польскай для Захаду;

Шматвекавы храм беларускага Сярэднявечча стаіць упоравень з эўрапейскімі нацыянальнымі ідэямі першае велічыні – Нямеччыны, Ангельшчыны, Чэхіі, Швэдзіі – і адкрывае нам падмурак, якога не было ані ў Расеі, ані ў Амэрыкі. Замкі й палацы, магутнасьць і бляск магнатаў, вольная й шматлікая шляхта, магдэбурскае права ў гарадох, культурныя шэдэўры й высокамастацкае рамесьніцтва, тытаны веры й адухоўлены народ… ВКЛ, бясспрэчна, была адным з найбольшых посьпехаў хрысьціянскае Эўропы – мадэлью для цэлай  цывілізацыі.

ВКЛ – абрэвіятура, якая адпавядае савецкаму клішэ-скароту "уключана". Тэксты пра ВКЛ сапраўды чытаюцца са шчоўканьнем уключальнікаў: ВКЛ! – і з адной толькі ўспышкай памяці азараецца ўся панарама сярэдневечнае беларускае гісторыі.

ВКЛ – матрыца беларускай пэрспэктывы. Вобраз максымальнага росквіту фармуе для наступных пакаленьняў ідэалы зьнешнепалітычнага, эканамічнага й культуровага разьвіцьця. Пункты, што пералічваюць вялікалітоўскія дасягненьні ў часе й прасторы, аўтаматычна робяцца кропкамі апоры для Беларусі ў будучыні.

Настальгічныя згадкі пра "Літву", усе гэтыя "О, Літва, айчына!" – "Нарадзіўся я ліцьвінам", – "Літва харобрая" – генетычна ўсё яшчэ джаляць беларусаў жалем. Бо Літва – летуценьне нашае велічы. Літва – наша малітва ўдзячнасьці Госпаду Богу за мінулыя дабраслаўленьні. Але ня варта шкадаваць пра тое, што ВКЛ засталося адно пластом гісторыі.

Бо нас чакае Беларусь. Новая зямля. Сьвежая, сьветлая й чыстая, як аркуш белай паперы.

З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе



ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. БССР 26.01.2018


БССР, чырвона-зялёная бледнаруская аўтаномія з арнамэнтам – эпоха самай жорсткай акупацыі й самых цяжкіх выпрабаваньняў у гісторыі Беларусі Новага Запавету.

БССР – гэта разгар бязбожжа й русыфікацыі, пабудова плянавае гаспадаркі й ваенна-прамысловага комплексу, вал урбанізацыі – і, нарэшце, спазмы камунізму.

БССР – гэта БелАЗ, трактар "Беларусь", партызанка і прарокі, што супрацьстаялі сыстэме.

1.1.1919 у Смаленску БССР была абвешчаная.

19.9.1991 у Менску, з нараджэньнем незалежнай Беларусі, яна зьнікла, як дым.

Спачатку, па інэрцыі БНР, калі Часовы рабоча-сялянскі Ўрад на чале зь беларускім чырвоным паэтам Зьмітрам Жылуновічам атрымаў ад Леніна 6 паветаў, а затым беларускі чырвоны палітык Аляксандр Чарвякоў за Сталіным ажыцьцявіў два ўзбуйненьні рэспублікі, калі за чатырма дзяржаўнымі мовамі доля беларускіх школаў дасягнула 80%, здавалася, што Савецкая Беларусь – гэта хаця б беларусізацыя.

Але ўжо празь 10 гадоў савецкасьць нарэшце адчула сваю поўную несумяшчальнасьць зь беларускасьцю. Замест Беларусі паўстала пачвара зь невымоўнага спалучэньня чатырох літараў: адной штатнай, дзьвюх сьвісьцячых і апошняй зацьвярдзелай. БССР.

БССР, буфэрная рэспубліка й палігон камунізму на заходніх межах, паводле Сталіна, павінна была першай убачыць “сьветлую будучыню” (наколькі беларускае абяцаньне!). Таму, калі Прыбалтыка выконвала ролю вітрыны савецкага сацыялізму, Беларусь уяўляла сабой танк за гэтай вітрынай.

За 70 гадоў СССР адгрохаў у мірнае, ласкавае, сьветлае Беларусі ўдарны корпус савецкага мілітарызму – сталёвы заходні пляцдарм для штурму Эўропы. Найвялікшая ў сьвеце колькасьць танкаў на душу насельніцтва, дзесяткі ракетных шахтаў і ядравых боегаловак, нацэленых на сталіцы сьвету, стратэгічныя станцыі лякацыі ды радыёперахвату – аж да магістраляў, разьлічаных на разгон бранявых калёнаў, аж да грандыёзных сьвінакомплексаў для забесьпячэньня мясам мільённых войскаў. Зборачны цэх, заводы абаронкі й рамонту тэхнікі, электронікі й сыстэмаў сувязі, нафтахімія й вытворчасьць бэнзыну, гіганты машынабудаўніцтва, беспрэцэдэнтная канцэнтрацыя вайсковых кадраў – усё гэта Імпэрыя зла забівала ў беларускае скрыжаваньне, як цьвікі, каб падначаліць краіну духу сакрэтным мэтам халоднае вайны й сусьветнай рэвалюцыі. Станкабудаўнічыя монстры, МАЗ, "Нафтан" і Мазырскі НПЗ, заводы шарыкападшыпнікаў і аўтаматычных лініяў, "Інтэграл", "Палімір", "Гранат" – вайскова-індустрыяльная інфраструктура тае ж сэрыі, што й аўтамат Калашнікава ці зэнітна-ракетны комплекс залпавага агню "Град", прызначаныя для разгортваньня савецкае армады на стратэгічным кірунку ўдару. У XX ст. беларусы больш, чым любая іншая эўрапейская нацыя, былі падаўленыя цяжарам мілітарызму. Зь Беларусі, сэрца Эўропы, рабілі небывалую ў чалавечае гісторыі базу для збройнай агрэсіі.  І, урэшце рэшт, менавіта ў Беларусі гэтая махіна рухнула пад уласным цяжарам.

Прапаганда ператварыла БССР у перадавую вайсковага міту. Берасьцейская крэпасьць, Хатынь, Партызанка, Марат Казей, Пеця Клыпа, Курган Славы, манумэнты Перамогі, стэлы ды абэліскі – яшчэ адна партыя сталёвых цьвікоў, якімі акупанты на вачох ва ўсіх укрыжоўвалі Беларусь і забівалі галовы паловы сусьвету. Вэтэранамі, адстаўнікамі й выгнанымі з былога сацлягеру савецкімі афіцэрамі ў беларускіх гарадох засяляліся цэлыя кварталы. І вянком – не пераможным, а пахавальным – выглядаў бэсэсэраўскі герб: каласкі, лён з канюшынай, струменьні крывавага кумачу й жалезная свастыка зь сэрпу й молату на тле зямнога шару.

Камуністычная д'ябальшчына зьнішчала Беларусь – бо адчувала, што якраз гэтая незагоеная рана, гэтая ўвасобленая Божая ласка, гэтая Хрыстовая ахвярнасьць ёсьць ключавой перашкодай на заходнім кірунку, на галоўным шляху да сусьветнага панаваньня. Бальшавікі асушалі нашы балоты й вырубалі нашыя лясы, нявечылі да страты прытомнасьці гэтую зямлю й труцілі беларускія воды хіміяй. Бальшавікі ўзрывалі тут храмы, вырывалі з каранём родную мову й паражалі лепшыя галовы нацыі стрэламі ў патыліцу.

Але паўжывая Беларусь дыхала сілаю Духа Сьвятога – і разбурала маналіт імпэрыі ў пыл.

"Імпэрыя наносіць галоўны  удар" – вось што значыць “БССР”.

Але ж як Беларусь адказвала!..

На дыктат ВПК і мілітарысцкую прапаганду – энцыкляпэдыяй праўды Васіля Быкава.

На культ нянавісьці й бальшавісцкую агрэсію – любоўю і болем Алеся Адамовіча.  

На катастрофы Афганістану й Чарнобылю – кнігамі Сьвятланы Алексіевіч.

На зьнішчэньне нацыянальнай адметнасьці, забыцьцё гісторыі й "зьліцьцё моваў", на казармавае асавечваньне – захапляючымі адкрыцьцямі Ўладзімера Караткевіча.

На выкараненьне пачуцьця гаспадара зь беларускай зямлі, пагалоўную калектывізацыю й мэліярацыю – рэкорднай вытворчасьцю мяса, малака, бульбы, якімі кармілі Маскву й Піцер.

На зьдзек зь сялянства й разбурэньне вёскі – імклівай пасьляваеннай урбанізацыяй і ператварэньнем у гарадзкую нацыю.

На прымітыў калгаснага фальклёру з лапцямі й дудачкамі – пранізьлівымі "Песьнярамі".

І калі Зянон Пазьняк дакапаўся да Курапатаў, а Станіслаў Шушкевіч адным росчыркам пяра вынес прысуд СССР – стала зразумела, што Беларусь, пакутная й прароцкая, аказалася мацней за ўсе ўзброеныя сілы Імпэрыі зла.


З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе

ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. Берасьцейская крэпасьць 21.01.2018


Берасьцейская крэпасьць – герой.

Штогадовы пералік дванаццаці савецкіх гарадоў-герояў са сьвяточным салютам на Дзень Перамогі раскацістым выбухам завяршала "Брэсцкая крэпасьць-герой". У савецкім эпасе аб Вялікай Айчыннай вайне Берасьцейская крэпасьць сапраўды мела статус легендарнае асобы, гэткага ваяра грэцкай міталёгіі. Кожны школьнік СССР мусіў ведаць: нашым адказам на вераломны напад фашысцкае Германіі й катастрофу 1941 г. была Абарона Брэсцкае Крэпасьці.

Берасьцейская крэпасьць – помнік подзьвігу: вось што можа мужнасьць, асуджаная на сьмерць. Абаронцы Берасьцейскай крэпасьці, нароўні з 28 панфілаўцамі й маладагвардзейцамі Алега Кашавога, былі вызначаныя на перадавыя пазыцыі ў эшэлянаванай гіерархіі гераізму.

Але ўсё пачалося значна раней.

Берасьцейская крэпасьць – рана Хрыстова на целе ўкрыжаванае Беларусі. Балюча-барвовая цэгла старажытнага Берасьця крывіць, не зажывае з тых самых часоў, калі Расейская імпэрыя пачала забіваць тут свой страшны цьвік на стыку з Захадам. У 30-х гадох XIX ст. расейскае войска зруйнавала ўвесь стары горад: замак, які прастаяў паўтысячы гадоў, фарны касьцёл, сем каталіцкіх кляштараў, тры вуніяцкія царквы, эвангельскі збор і праваслаўны манастыр разбурылі й ператварылі ў бастыёны, казармы, стайні й склады.

Расея адчувала тут моцны беларускі пульс – і дзяўбла, гваздала крывавы ўдар за ўдарам, каб забіць. Забіць Рэфармацыю XVI ст., Берасьцейскую вунію 1596 г., паўстаньні Касьцюшкі й Каліноўскага – Суворавым, Брэсцкім мірам, жалезабэтонам. У верасьні 1939 г., са зьнішчэньнем Польшчы, гэтае месца прыпячаталі ўрачыстым страявым крокам войскі Сталіна й Гітлера на сумесным парадзе...

Гэтак жа, як Берасьцейскую крэпасьць, імпэрыя перарабляла ва ўмацаваны фарпост супраць Захаду ўсю Беларусь.

У чэрвені – ліпені 1941 г. байцы гарнізону, для якіх вайна выбухнула зь першымі ж бомбамі, стаялі насьмерць адно за кавалак зямлі. Яны ня ведалі, што ўжо мільёны савецкіх жаўнераў забітыя або захопленыя ў палон, што баі ўжо ідуць на Дняпры – яны проста паміралі, але не здаваліся. Гітлераўцы сьцягнулі да крэпасьці цэлую дывізію. Люфтвафэ скідвала на Берасьцейскія сьцены звышцяжкія бомбы вагой да 1800 кг. Арганізаваная абарона працягвалася восем дзён, яшчэ некалькі тыдняў доўжыўся разрозны супраціў і перастрэлка сярод крушняў каменю й завалаў трупаў.

Памятаеце? – "Цытадэль", "Тэрэспальская брама", "Холмская брама". Бастыёны й казэматы. Пройма-зорка, як вырванае сэрца. "Смага". "Мужнасьць" – агромністыя каменныя глыбы. Пасьляваенная афіцыйная прапаганда адбудоўвала Берасьцейскую крэпасьць у мазгох усяго савецкага народа – разам з жалезабэтонным мурам на заходніх межах.

Гераічная абарона Крэпасьці – адвечная бітва беларускае гісторыі. Менск 1085 г. Гародня 1311 г. Смаленск 1351 г. Полацк 1563 г. Віцебск 1568 г. Слуцк 1655 г... Сотні аблогаў, тысячы штурмаў. Мэмарыял Берасьцейскай крэпасьці – гэта сымбаль усіх беларускіх руінаў, якія страляюць ва ўпор.

Сёньня паціху трэскаюцца й рассыпаюцца ў пыл гіганцкія глыбы мэмарыялу. Імпэрыя развальваецца – у блізкае Белавескае Пушчы, па расьселых межах, па-над Бугам і Мухаўцам, у цяперашнім Берасьці.

Але рана баліць па-ранейшаму. Гіганцкі ржавы цьвік усё яшчэ працінае цела краіны.

Берасьцейская крэпасьць застаецца месцам, дзе пабываць трэба абавязкова. Бо й аднае шчэпці зямлі адсюль, аднаго праху, што пабываў, і замкам, і храмам, і крэпасьцю, і чалавекам, і помнікам дастаткова, каб зразумець, зь якога крывавага попелу паўстае будучая Беларусь.


З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе

ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. Фэномэн Духа 13.01.2018


Але цяпер, напачатку ІІІ тысячагодзьдзя ад нараджэньня Хрыстова, час узьнімацца яшчэ на прыступку вышэй. Да гісторыі першапрычынаў, гісторыі значэньня, гісторыі сэнсу. Бо гісторыя Беларусі – гэта Хатынь, Курапаты, Няміга, Берасьцейская Крэпасьць, Чарнобыль. Такіх знакаў бяды хапіла б цэламу кантынэнту – а выпала на адну тысячную тэрыторыі зямнога шару. Гіганцкія могілкі пад адкрытым небам – крыжы, абэліскі, помнікі. Магільнікі найвялікшых чалавечых грахоў і ідэалёгіяў, пыхі й нянавісьці, камунізму ды гуманізму. Поле аграмаднага болю, які вымагае пакаяньне ўсяго сьвету. Каб усё чалавецтва памятала пра вечнае.

І вы яшчэ пытаецеся, ДЗЕЛЯ ЧАГО?

Калі мы кажам пра Беларусь, пытаньні аб нарманскае ці славянскае тэорыі ў параўнаньні з духовымі прычынамі фэномэну Беларусі выглядаюць другаснымі. Падобныя гіпотэзы хутчэй належаць да сфэры надзённае палітыкі, той ці іншай вэрсіі нацыянальнага міту. Нам жа патрэбны ня міт, а праўда: толькі праўда, уся праўда, і нічога апроч праўды. Так, кожнае з дыскусійных дапушчэньняў па-свойму праўдзіва – бо і варагі тут ваявалі, і славяне, факт, асымілявалі балтаў, і кіеўскія князі ўсталёўвалі свае парадкі, і тутэйшыя валадары баранілі сваю незалежнасьць. Але ж сутнасьць ня ў гэтым. Беларусь распушчае да воблачнае смугі ўсе фармальныя й дробязныя адрозьненьні, усе спрэчкі аб шляхах і мэтадах – і пакідае толькі Мэту. У таемнае смузе, у насычаным растворы Духа сынтэзуецца найкаштоўнейшы, бліскучы беларускі крышталь. Галоўны сэнс беларускага этнагенэзу выражаны літаральна ў двух словах. Не ад варагаў ці грэкаў, не ад балтаў ці славянаў пайшлі беларусы. АД БОГА.

Вось адкуль наш род.

Праўда тое, што беларусы былі слабымі й траплялі ў рабства, калі забываліся на Хрыста. Праўда тое, што беларуская кроў, беларускі бруд і беларускі грэх у чысьцюткай, такой белай і асьветленай Беларусі асабліва заўважныя. Праўда тое, што беларуская гісторыя – гэта не адно гісторыя велічы, веры й самаахвярнасьці, але й гісторыя богаадступніцтва, сораму й ганьбы.

Чытайце Біблію – там усё гэта напісана.

Праўдзівая беларуская гісторыя з камэнтарамі Бібліі – поўны й разгорнуты адказ на тое немае пытаньне, што застыла ў вачох сёньняшняга разгубленага пакаленьня беларусаў.

Што ж будзе з радзімаю і з намі?..

“Гэта кажа Госпад: спыніцеся на шляхах вашых і разгледзьцеся, і запытайцеся пра шляхі старадаўнія, дзе шлях добры, і ідзіце па яму, і знойдзеце супакой душам вашым”. (Ярэмія 6:16)


З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе

ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. Новы Запавет 09.01.2018


Многія прызвычаіліся глядзець на такую гісторыю даволі сумна, паныла й без асаблівай цікавасьці. Маўляў, ну, былі паняволеным народам... Але момант ісьціны заключаецца ў найвышэйшым, біблейскім сэньсе гэтых драматычных падзеяў. Беларускі арэол сьвятла й духовасьці пасьля падзеньня ВКЛ азарыў Расею й паў-Эўропы. Беларусь – вельмі рэдкі выпадак у сусьветнай гісторыі – дамаглася адраджэньня дзяржаўнасьці ня зброяй, не паўстаньнем, крывавым тэрорам ці рэвалюцыяй гвалту, а любоўю, цярпеньнем і ўнутранай сілаю духу. Менавіта так 2000 гадоў таму перамог на крыжы Хрыстос, вызваляючы й ратуючы сьвет Сабою. Амаль усім падчас укрыжаваньня здавалася, што Яго жыцьцё скончылася правалам, і гэта было страшнае расчараваньне. Але далейшае ўваскрасеньне й фэнамэнальны распаўсюд хрысьціянства па ўсёй зямлі давялі, што перамога была абсалютная.

Зараз беларускі Новы Запавет перажывае эпоху Эвангельляў. Зноў і зноў – як у Бібліі, якая паўтарае гісторыю сьмерці й уваскрасеньня Ісуса чатыры разы. Зноў і зноў апошнія чатыры стагодзьдзі Беларусь увасабляла гэтую гісторыю, штораз паміраючы й уваскрасаючы.

Але цяпер, пасьля апошняга ўкрыжаваньня, калі мы (ужо ў які раз!) замест мёртвага цела ўбачылі ў пустой магіле бел-чырвона-белы сьцяг, калі апошні фама няверуючы ўжо ўсклікнуў: “Госпадзе мой і Божа мой!” – за Эвангельлямі надыходзіць пара Дзеяў Сьвятых Апосталаў. Потым – Апостальскіх Пасланьняў. І затым – апошняга Адкрыцьця, поўнага зьзяньня нябёснае славы.

А значыць, наперадзе Беларусь чакае яшчэ больш вялікая гісторыя. Гісторыя падарожжаў, пакутаў і павучаньняў, празь якія народы пойдуць да спазнаньня Бога. Гісторыя місіі й пропаведзі ашаламляльных маштабаў – па ўсім зямным шары.

Гісторыя, што захапляе дух і ясна адказвае, Чаму.

Гэта ня містыка. Гэта рэальная гісторыя датаў, зьяваў, падзеяў, асобаў, зафіксаваная у беларускіх кроніках.

Апошнія некалькі стагодзьдзяў гісторыю Беларусі пісалі суседзі. Расейская, польская, летувіская, савецкая акупацыйныя канцэпцыі разрывалі Беларусь, выхопліваючы яе з рук адзін у аднаго, на Северо-Западный Край, Крэсы Ўсходнія ці літоўскія правінцыі. Толькі ў ХХ стагодзьдзі, намаганьнямі Доўнар-Запольскага, Ластоўскага, Ермаловіча, Грыцкевіча ды Арлова на абломках савецкае імпэрыі паўстаў цэласны й самастойны нацыянальны пагляд, і Беларусь заняла свой пачэсны пасад між народамі.


З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе

ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. Ключ 1563 05.01.2018


Дакладная пераломная дата беларускага тысячагодзьдзя, ключавы пункт, які дыямэтральна разьвярнуў усю нашу гісторыю ад старадаўняга Закону да Эвангельля новае эры – гэта 1563 год.У 1563 годзе Іван Жахлівы штурмам бярэ Полацк – старажытную хрысьціянскую сталіцу Беларусі: удар у самае сэрца Старога Запавету скаланае ўсю краіну.У 1563 годзе Жыгімонт Аўгуст выдае знакаміты Віленскі прывілей, які ўраўноўваў у правох каталікоў, праваслаўных і пратэстантаў – дэклярацыю талеранцыі Залатога веку, уключаную ў якасьці прэамбулы ў Статут ВКЛ 1566 г.У 1563 годзе завяршаецца Трыдэнцкі сабор, які пракляў пратэстантызм, арганізаваў Контаррэфармацыю і даў штуршок 200-гадовай экспансіі каталіцызму ў Беларусі.У 1563 годзе ВКЛ пачынае афіцыйныя перамовы з Польшчай аб дзяржаўнай вуніі, якія ўрэшце рэшт прывядуць да абвяшчэньня Рэчы Паспалітай і палону паланізацыі.У 1563 годзе Сымон Будны выракаецца Хрыста як Бога; адначасова са стварэньнем руху антытрынітарыяў афармляецца раскол беларускае Рэфармацыі і пачатак згасаньня Залатога веку.У 1563 годзе ў Нясьвіж да Мікалая Радзівіла Чорнага прывозяць на выхаваньне юнага Льва Сапегу: сымбалічны акт пераемнасьці двох найвялікшых канцлераў-эпохаў!У 1563 годзе беларусы Іван Федаровіч і Пётр Мсьціславец закладваюць у Маскве друкарню й пачынаюць выдаваць Біблію для Расеі.

У тым жа 1563 годзе ў Берасьці вялізным накладам друкуецца шыкоўная “Радзівілаўская Біблія” для Польшчы.

У адным кульмінацыйным годзе, як у фокусе, сышліся веліч ды правалы Старога Запавету, трагізм і высокасьць Новае эры Беларусі. Рэфармацыя, уздым каталіцтва й праваслаўя ХVІ ст. стварылі ў Беларусі ўнікальную сытуацыю нацыятворчага абуджэньня. Увесь народ адчуў Божую прысутнасьць – і ўсьвядоміў сваю еднасьць, асобнасьць і сваё прызначэньне.

Стары й Новы Запавет беларускай гісторыі, як і ў Бібліі, падзяліла прышэсьце Хрыста. Як зь геніяльнай інтуіцыяй напісаў Уладзімер Караткевіч рыхтык пра гэты самы час, “Хрыстос прызямліўся ў Гародні”.

Гісторыя зьмянялася абсалютна непазнавальна. Для Беларусі настала Новая эра. Прабіў час прымружвацца й падстаўляць для ўдару шчокі. Час палюбіць бліжняга свайго ўсім сэрцам, як самога сябе. Час аддаваць.

Мы аддавалі ўсё. Да астатняга таленту.  Да апошняга слова. Так, што нам самім анічога не заставалася на расплод. Аддалі нават Вільню – уласны Ерусалім... Польская асыміляцыя ў Рэчы Паспалітай справакавала цэлы фэервэрк фэномэнаў беларускага паходжаньня. Мы далі Польшчы найвышэйшыя, найсьвяцейшыя імёны – Касьцюшку, Агінскага, Міцкевіча, Манюшку, Сянкевіча... Захоп вялікалітоўскіх земляў і хваля перасяленцаў на Ўсход выбухнулі неймаверным узьлётам расейскай літаратуры й музыкі XIX-XX стагодзьдзяў, а гэта, паміж іншага, адна з першарадных зьяваў у культуровай гісторыі чалавецтва. Беларусы для Расеі зьдзейсьнілі пераварот у сьветаўспрыманьні: Глінка, Шастаковіч, Стравінскі, Дастаеўскі, Твардоўскі, Алеша, Грын, Еўтушэнка, Высоцкі, Растраповіч. Прарокі, апосталы, як на падбор. Уявіце сабе, якая павінна быць духовая сіла, каб узьняць Польскую Карону да Польшчы, а Расейскую імпэрыю да Расеі! І ўсё гэта хворая, нямоглая, абрабаваная Беларусь. Так-так, тая самая, з каўтуном у валасох. Падумаць, дык яна зрабіла нашмат болей, чым здолела Вялікае Княства. Быццам велізарная ўспышка сьвятла, дух зьніклага ВКЛ, хрысьціянскі дух талерантнасьці й цярплівасьці, свабоды й веры, любові й асьветы ахапіў куды большыя прасторы, чым усе вайсковыя кампаніі ў пару росквіту ВКЛ. Беларусь не падначальвала, не насаджала – яна прапаведвала й ачышчала. Яна сваім целам, сваёй крывёю пераўтварала самыя пачварныя дэспатыі.

Беларусь судзілі, рвалі на часткі, дзялілі, як вопратку Ісуса, і раскрыжоўвалі межамі. Нашым друкарам ламалі косьці на дыбе; нашы паэты харкалі крывёю на чужыне; нашыя лепшыя галовы лопаліся ад рэвальвэрнага стрэлу ў патыліцу. Пётр І рэзаў, Карл ХІІ паліў, Мураўёў вешаў, Сувораў пароў штыхамі, а Напалеон навальваў груды гарматнага мяса; Сталін расстрэльваў, Гітлер труціў газамі. Білі наводмаш, прыпадкамі, шалеючы, па-садысцку ўпадаючы ў раж ад яе пакорлівасьці. А Беларусь усё падстаўляла твар, і скрозь сьлёзы ўсьміхалася ім. Яна малілася за іх вуснамі сваіх геніяў. Што яна дазваляла з сабой рабіць! – і любіла... Колькі кахалася тут расейцаў, немцаў, французаў, палякаў – многа, ох як многа. Здавалася б гэтую краіну, яе назву, мову, ды й саму памяць аб ёй выгвалцілі й растапталі насьмерць.

Таму неверагоднае ўваскрашэньне ў пачатку ХХ стагодзьдзя ўсіх проста агаломшыла. Той нацыянальны рух чысьцейшай вады, які ўзьнік надзіва імкліва, чарговы раз прымушае нас паверыць у цуды.

З кнігі "Люблю Беларусь"

Працяг будзе

СТАГОДДЗЕ БХД. 2012-2017 31.12.2017


Кампаніі БХД 2012-2016 гадоў

Першай агульнанацыянальнай кампаніяй, якую хрысціянскія дэмакраты разгарнулі пасля крызісу 2011-га года, выкліканага разгромам Плошчы і дэмакратычнага руху і акцыяў салідарнасці, была Кампанія ў абарону жыцця. Дзякуючы высілкам Вольгі Кавальковай, якая далучылася да БХД пасля кампаніі 2010 года, у Менску прайшоў шэраг круглых сталоў, дзе арганізацыі пралайф-руху скаардынавалі працу ў галіне змены заканадаўства. Было сабрана больш 25 тысячаў подпісаў за змены ў Закон аб ахове здароўя. У снежні 2014 года Палата прадстаўнікоў прыняла змены, якія скарацілі колькасць сацыяльных паказнікаў да аборту ад 9 да 2 і далі права дактарам адмаўляцца ад правядзення аборта.

Натхнёныя поспехам, хрысціянскія дэмакраты ўзяліся за кампанію “Абаронім нашых дзяцей ад алкаголю”. У 2013-16 гадах у дзясятках гарадоў былі сабраныя подпісы за абмежаванне часу продажу алкаголю, узросту рэалізацыі, адасабленне спіртнога ад прадуктаў харчавання, забарону парасонавых брэндаў. На мясцовым узроўні хадэцкія антыалкагольныя захады далі рэальны плён.

У канцы 2014 года БХД з ініцыятывы Віталя Рымашэўскага пачала шырокамаштабовую кампанію “Народны кантроль”, мэтай якой было дамагчыся паляпшэння умоваў жыцця для насельнікаў асобных гарадоў – у галінах медыцыны, экалогіі, прадпрымальніцтва, адпачынку. Так, у Віцебску хадэкі дамагліся будаўніцтва паліклінікі й рамонту інфекцыйнага шпіталя, а таксама роварных дарожак, у Гародні – адкрыцця медпункта на кірмашы, у Гомелі – ачысткі гарадскога вадаёма. Агулам сябры БХД за год, да лета 2015 года сабралі звыш 80.000 подпісаў па значных грамадскіх праблемах.

Важную і выніковую кампанію ў 2014-15 гадах правялі Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты: “Беларусь – у Балонскі працэс”. Маладыя хадэкі пад кіраўніцтвам Марыны Хоміч сабралі больш 6 тысячаў подпісаў за далучэнне Беларусі да Балонскага працэсу – і ў сярэдзіне 2015 года ЕС адчыніў дзьверы для беларускай сістэмы адукацыі.

Працягвалася кампанія “Люблю Беларусь”, у рамках якой выйшлі яшчэ 3 музычныя зборнікі “Беларускі хрысціянскі хіт” - “Бардаўскі хрысціянскі хіт”, “Пілігрымскі хіт” і “Люблю Беларусь”, прайшлі яшчэ два выпускі “Дыджэяў Адраджэння”, шэраг канцэртаў і вечарынаў.

“Выбарчыя кампаніі” 2012-2016

У “выбарчых” кампаніях за 2012-2016 гады БХД пераспрабавала ўвесь спектр тактыкі – ад байкоту і папярэдняга зняцця да ўдзелу і назірання з мэтай ускрыць фальсіфікацыі. Падчас “парламенцкай” кампаніі 2012 года хрысціянскія дэмакраты абвесцілі, што не будуць удзельнічаць у “выбарчым” спектаклі, пакуль рэжым не вызваліць палітычных вязняў. Адначасова БХД сканцэнтравалася на назіранні – і вылучыла ва ўчастковыя камісіі сотні назіральнікаў.

Падчас мясцовай кампаніі 2014 года мы вылучылі каля 180 прамоўцаў, з іх падалі дакуманты на рэгістрацыю 131, а зарэгістраваны быў ўсяго 41 – рэжым зрабіў высновы з папярэдняй хадэцкай кампаніі. Падчас нашай акцыііі супраць “свіной чумы”, калі ў прыватнікаў з нагоды нібыта хваробы знішчалі пагалоўе свіней, да БХД далучылася некалькі дзясяткаў вясковых гаспадароў і фермераў, і ў выніку хадэк , гаспадар Валер Білібуха (адзіны на ўсю апазіцыю) стаў дэпутатам сельскага савету ў Бярозаўскім раёне.

Перад кампаніяй 2015 году БХД прапанавала дэмсілам вылучыць на “прэзідэнцкія выбары” адзінага кандыдата, і, каб стварыць зручную перамоўную пляцоўку, адмовілася вылучаць уласнага прэтэндэнта. Але нават гэты палітычны альтруізм не спрацаваў: паўтара гады перамоваў патанулі ў асабістых амбіцыях лідэраў іншых сілаў, і ў выніку БХД, як і большасць дэмакратаў, “выбары” байкатавала ды арганізоўвала моцнае незалежнае назіранне (звыш 340 назіральнікаў).

У “парламенцкай” кампаніі 2016 году вылучылася 32 хрысціянскія дэмакраты, з якіх 24 былі зарэгістраваныя і выкарысталі збор подпісаў і пікеты дзеля шырокай працы з людзьмі – прычым гэтым разам хадэкі ішлі ў адзіным спісе правацэнтрысцкай кааліцыі , разам з Аб’яднанай Грамадзянскай Партыяй і Рухам “За свабоду”.

Трэба зазначыць, што на “выбарах” усіх узроўняў БХД аказалася найбольш моцным складнікам незалежнага грамадскага назірання “Права выбара” (хрысціянскія дэмакраты ў 2015 і 2016 гадах вылучалі найбольш назіральнікаў сярод усіх дэмакратычных партыяў і арганізацыяў – 346 і 352 адпаведна, рыхтавалі найболей скаргаў, ускрывалі самыя яркія факты фальсіфікацыяў) - і ў выніку ў 2014-2016 кааліцыйную кампанію ачольваў топ-мэнэджар БХД Дзяніс Садоўскі.

З’езд БХД 2015 года. Абноўленая і пашыраная Праграма БХД.

13 чэрвеня 2015 года ў прысутнасці 205 дэлегатаў і каля 100 гасцей у Менску прайшоў чарговы з’езд БХД. З’езд пераабраў сустаршынямі Георгія Змітрука, Віталя Рымашэўскага і Паўла Севярынца, сфармаваў новую Нацыянальную раду і падрыхтаваў чарговую партыйную рэгістрацыю. Галоўным жа ягоным вынікам стала прыняццё абноўленай і пашыранай Праграмы БХД “Народная партыя з хрысціянскім сэрцам”– дакуманта на больш як 90 старонак з 12-ці раздзелаў, які рыхтаваўся з канца 2010-га года.

Канцэптуальнай асновай для Праграмы засталася палітычная платформа, выпрацаваная яшчэ ў 2005 годзе і зацверджаная на першым з’ездзе адноўленай БХД у 2009-ым. Разам з тым, на працягу 2010-2013 гадоў падчас шэрагу круглых сталоў і канферэнцыяў з удзелам экспертаў хрысціянскімі дэмакратамі былі распрацаваныя цэлыя новыя праграмныя блокі – прынцыпы ўзаемадзеяння асобы і супольнасці, арганізацыя новай структуры дзяржаўнага кіравання, сістэма мясцовага самакіравання і адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа, узаемадзеянне з цэрквамі, сістэма правасуддзя, бяспекі і правааховы, палітыка ў галіне падтрымкі сям’і, адукацыі, прадпрымальніцтва, маладзёвай сферы. Трэба асабліва адзначыць ўнёсак у гэтую працу Змітра Кухлея, Алеся Шамякіна, Віталя Рымашэўскага, Вольгі Кавальковай, Марыны Хоміч, Максіма Гацака.

У абмеркаванні новых тэкстаў, іх дапаўненні і ўдакладненні найбольш актыўна ўдзельнічалі Аляксей Шэін, Юрый Клімовіч, Мікалай Баўсюк, Таццяна Севярынец, Юлія Фралова, Галіна Каржанеўская, Георгій Змітрук. Рэдагаваць Праграму мне давялося ў спецкамендатуры ў Купліне. Нарэшце, пасля канчатковага ўзгаднення сярод кіраўніцтва, 90-старонкавы тэкст быў прыняты на з’ездзе 13 чэрвеня 2015 года.

“Партыя Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя” з’яўляецца народнай партыяй і ажыццяўляе дактрыну сучаснай хрысціянскай дэмакратыі ў Беларусі. БХД аб’ядноўвае людзей шырокага ідэйнага спектру: хрысціянскіх дэмакратаў, прыхільнікаў цэнтрысцкай хрысціянска-сацыяльнай плыні, а таксама прыхільнікаў каштоўнаснага кансерватызму” - сцвярджае Праграма БХД- 2015. – “Мы вызнаем, што чалавек створаны на вобраз і падабенства Божае. Разам з тым грэх, які увайшоў у чалавечую прыроду, не дае магчымасці для самавыпраўлення – і, як хрысьціянскія дэмакраты, мы бачым адказ на ўсе пытанні чалавечага існавання ў Богачалавеку Ісусе Хрысце”.

Праграма БХД 2015 года прадугледжвае сярод іншага дэкамунізацыю грамадскага жыцця, шырокую дзяржаўную падтрымку беларускай мовы і культуры, свабоду сумлення і пашырэнне правоў цэркваў, падзел Беларусі на воласці і паветы дзеля больш эфектыўнага гаспадарання, прыватную ўласнасць на зямлю, інавацыйны і сэрвісна-лагістычны шлях развіцця эканомікі, вынішчэнне карупцыі паводле “Закону Лінкальна”, накапляльныя пенсіі, страхавую медыцыну, комплекс мер дзеля абароны жыцця і падтрымкі сем’яў, стварэнне міжканфесійнага хрысціянскага універсітэту, актыўную маладзёвую палітыку, грунтаваную на стымуляванні адказнасці.

“Урад для народа”

Новую якасць Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі як палітычнай сіле надала кампанія “Урад для народа”.

На працягу траўня - снежня 2015 года БХД з дапамогай вядучых незалежных экспертаў, хадэцкага Інстытута дэмакратыі і сацыяльнага рынку (дырэктар – Зміцер Кухлей) і Паўлам Пракаповічам у якасці менеджара распрацавала дзесяць законапраектаў і канцэпцыяў у ключавых галінах рэфармавання.

Так, пры ўдзеле кіраўніка Таварыства Беларускай Мовы Алега Трусава быў падрыхтаваны праект “Закона пра культуру”, доктара юрыдычных навук, прафесара, суддзі Канстытуцыйнага суда Міхаіла Пастухова – “Праект рэформы сістэмы правасуддзя”, былога кіраўніка Нацыянальнага банка Станіслава Багданкевіча і экс-прэм’ера Беларусі Міхаіла Чыгіра – “Канцэпцыя эканамічнай мадэрнізацыі Беларусі”, доктара Уладзіміра Дунаева – праект “Закона аб адукацыі”, кіраўніка “Асацыяцыі беларускіх медыкаў” Андрэя Вітушкі – “Канцэпцыя рэформы сістэмы аховы здароўя” , вайсковага эксперта Андрэя Паротнікава – праект “Закона аб абароне”, самога Змітра Кухлея – “Канцэпцыя развіцця ЖКГ” (адпаведны круглы стол з удзелам хадэкаў прайшоў нават на афіцыйным узроўні), кіраўніка Беларускай Асацыяцыі Журналістаў Андрэя Бастунца – “Канцэпцыя рэфармавання медыйнай сферы ў Беларусі”, юрыста Вольгі Кавальковай – “Канцэпцыя пенсійнай рэформы”, энэргетыка Станіслава Гусака – “Канцэпцыя дыверсіфікацыі паставак вуглевадародаў у Беларусь”.

У кожнай тэме былі праведзеныя круглыя сталы і канферэнцыі, праекты рассылаліся ў дзяржаўныя ўстановы і на міжнародную экспертызу.

Са стварэннем заканадаўчай базы для пераменаў БХД займела статус партыі, гатовай браць адказнасць за краіну.

Перспектывы Беларускай Хрысцянскай Дэмакратыі

У 2014-ым мы разам з прэс-сакратаром БХД Максімам Гацаком і журналістам Анатолем Шырвелем заснавалі першы ў Беларусі міжканфесійны хрысціянскі інфармацыйны партал “Крыніца.інфа” ды Супольнасць хрысціянскіх журналістаў і блогераў. Стогадовая традыцыя беларускіх хрысціянскіх медыяў пад эгідай БХД аднавілася – і нашай марай сталася стварэнне самай чытанай інфармацыйнай платформы ў краіне ды рэгіёне.

У выніку шырокіх кампаніяў БХД умацавалася ў рэгіёнах і Менску. Агульная спісавая колькасць сябраў БХД перавысіла 4000 чалавек. Дзейсныя супольнасці хрысціянскіх дэмакратаў узначалілі Алег Аксёнаў у Магілёве, Павел Пракаповіч у Менскай вобласці, Яўген Анішчанка ў Воршы, Сяргей Верамеенка ў Гародні, Віктар Гарбачэўскі на Берасцейшчыне, Алесь Шарыпаў у Гомелі, Андрэй Гайдукоў у Наваполацку, Дзіяна Чэбышава ў Полацку, Багуслаў Мацук у Мёрах, Раман Ганчароў у Маладзечне, Алег Кокаш у Наваградку, Таццяна Малашчанка ў Баранавічах, Уладзімір Шыла ў Салігорску, Дзяніс Дашкевіч у Рагачове, Арсень Чыгір у Асіповічах, Зміцер Вінаградаў у Мядзелі, Святлана Манько-Раткевіч у Заслаўі, Вольга Кавалькова ў Менску.

У жніўні 2015 года на Данбасе загінуў кіраўнік берасцейскай гарадской арганізацыі БХД, які паехаў дабраахвотнікам (капеланам і медыкам) абараняць незалежнасць Украіны ад расейскай агрэсіі, 32-хгадовы Алесь Чаркашын. Праз год на сродкі, сабраныя па ўсёй Беларусі, хрысціянскія дэмакраты паставілі на могілках пад Берасцем помнік Алесю. Пасля украінскай “Рэвалюцыі годнасці” і вайны на Данбасе менавіта БХД выступіла ініцыятарам стварэння “Камітэту салідарнасці з Украінай” у 2014 годзе і “Камітэту бацькоў беларускіх дабраахвотнікаў ва Ўкраіне” у 2016-ым.

Увосені 2015 года БХД на прапанову Віталя Рымашэўскага разам з АГП і Рухам “За Свабоду” заснавала правацэнтрысцкую кааліцыю – ядро для яднання ўсіх дэмакратычных сіл. Пагадненне было падпісана таксама і на найвышэйшым палітычным узроўні ЕС - прэзідэнтам Еўрапейскай Народнай Партыі Жозэ Долем, які 31 жніўня 2016-га прыехаў з візітам у Мінск. Ужо ўвосені 2016-ага правацэнтрысты вылучылі адзіны спіс прамоўцаў у “парламенцкай” кампаніі, і стварылі агульную Асамблею Народных Прадстаўнікоў (свайго роду народны парламент).

На 2017 год БХД запланавала шырокае адзначэнне стагоддзя хрысціянскай дэмакратыі ў Беларусі. Вечарыны памяці, усталяванне крыжоў ды мемарыяльных шыльдаў, набажэнствы, якія сумяшчаюцца з навукова-практычнымі канферэнцыямі, экскурсіямі, прэзентацыямі законапраектаў БХД ды кнігаў “Беларуская хрысціянская дэмакратыя 1917-2017” і “Сто асобаў БХД”, распаўсюд партыйнай Праграмы і працяг кампаніяў – найлепшы адказ на пытанне пра жыццяздольнасць хрысціянска-дэмакратычнай ідэі ў Беларусі.

70-гадовае панаванне камунізму з рэвалюцыямі і войнамі, і дваццацігоддзе прарасійскай дыктатуры прывялі Беларусь да страшнага маральнага правалу. У Беларусі ўкаранілася норма хлусіць, красці, піць, фальшаваць выбары. Краіна выйшла на першае месца паводле ужывання алкаголю на душу насельніцтва ў свеце, на першае месца ў Еўропе па колькасці зняволеных жанчынаў, практычна страціла беларускамоўную адукацыю.

І, як і для пасляваенных Германіі ды Італіі, стала відавочна: каб выцягнуць 10-мільённы народ з гэтай ямы, патрэбная сіла, заснаваная менавіта на ўкарэненых ва ўласнай гісторыі маральных прынцыпах. На хрысціянстве і патрыятызме. Перспектыва хрысціянскай дэмакратыі зараз, у пачатку ХХІ стагоддзя – гэта перспектыва выжывання беларусаў як нацыі і Беларусі як дзяржавы.З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"


#100гадоўБХД


СТАГОДДЗЕ БХД. 2009-2012 28.12.2017


Эфект ад першага з’езду адноўленай БХД быў агаломшвальны. Тое, што ва ўмовах рэжыму ўдалося стварыць адкрытую і масавую па беларускіх мерках партыю, сведчыла пра запатрабаванасць ідэі хрысціянскай дэмакратыі ў лукашэнкаўскай Беларусі. У царкоўных асяродках – праваслаўных, каталіцкіх, пратэстанцкіх – усцяж пачаліся размовы пра хрысціянства і палітыку. Рэжым не ведаў, што рабіць з БХД – і многія апазіцыйныя сілы ды лідэры адчулі ў аднаўленні хадэцыі сур’ёзную пагрозу.

Паказальна, што адразу ж на наступны дзень пасля з’езду у беларускіх СМІ выбухнула шырокая дыскусія пра аборты, а затым – пра удзел вернікаў у палітыцы: уражанне было такое, быццам хадэкі ўзялі ўладу і апаненты ад камуністаў да лібералаў ствараюць фронт барацьбы з новым Сярэднявеччам. І афіцыёз, і многія партыйныя лідэры сцвярджалі: БХД не зарэгістраваная, таму яе нельга лічыць палітычным суб’ектам.

Дакуманты, накіраваныя хадэкамі на рэгістрацыю, пераслалі ў КДБ, МУС і мясцовыя ворганы ўлады. Пачаўся масавы ціск на заснавальнікаў, каб тыя адмаўляліся ад подпісаў. Урэшце, у красавіку 2009 года Мін’юст БХД не зарэгістраваў.

Зрэшты, розгалас і пераможныя вынікі грамадскіх кампаніяў давалі плён. У БХД ішлі людзі. Ужо ўлетку Нацыянальная рада пастанавіла правесці яшчэ адзін з’езд увосені гэтага ж года і зноў дамагацца рэгістрацыі партыі.

31 кастрычніка 2009 года ў Менску, у тым жа Палацы культуры Мінскага трактарнага завода прайшоў новы з’езд БХД з удзелам 311 дэлегатаў і больш як 200 гасцей. Былі паўторна прынятыя Статут і Праграма, абноўлены склад Нацыянальнай рады.

Пасля з’езда ў афіцыйных СМІ пракацілася хваля прапагандысцкіх публікацыяў, накіраваных супраць самой ідэі хадэцыі і яе лідэраў. Але на спецыяльны рэпартаж БТ адмысловай заявай адрэагавала Прэс-служба Беларускай праваслаўнай царквы: “Гэты заказны палітычны матэрыял выклікаў у епіскапата БПЦ скрайне негатыўную рэакцыю. Царква ні ў якім выпадку не выступае супраць хрысціянска-палітычных партыяў і рухаў, а наадварот, вітае іх дзейнасць”. Заява, агучаная прэс-сакратаром БПЦ архімандрытам Аляксеем Шынкевічам , сведчыла пра тэктанічныя зрухі ў свядомасці грамады вернікаў: дагэтуль пазіцыя праваслаўнай царквы скрайне рэдка разыходзілася з афіцыйнай.

Больш таго, на ўлады пачалі ціснуць і еўрапейскія палітыкі: рэгістрацыя БХД стала тэмай палітычных перамоваў. У выніку Міністэрства юстыцыі, парушаючы ўласнае заканадаўства, зацягнула прыняццё рашэння адносна БХД на некалькі месяцаў, да вясны 2010 года.

14 лістапада 2009 года БХД супольна з хаўруснікамі па правацэнтрысцкім лагеры – Рухам “За свабоду”, БНФ, Маладым Фронтам і іншымі правялі ў Менску прадстаўнічы Еўрапейскі форум, у якім удзельнічалі больш за 1000 дэлегатаў і гасцей. Форум пачаўся гімнам “Магутны Божа”, падчас галасавання на прапанову БХД ў дакуманты большасцю галасоў былі ўнесеныя праўкі, датычныя хрысціянскіх каштоўнасцяў – і назіральнікі ды журналісты зафіксавалі: ў беларускай палітыцы хадэцыя набірае сілу ды робіцца ідэалагічным рухавіком.

Мясцовая кампанія 2010 года і Рада народных дэпутатаў

У лютым 2010 Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя распачала новую маштабную палітычную кампанію. Падчас “мясцовых выбараў” хадэкі вылучылі шляхам збору подпісаў больш за 200 кандыдатаў у абласныя, раённыя, гарадскія і сельскія саветы. Спіс БХД быў большы, чым у любой іншай дэмакратычнай партыі. Амаль у кожным вялікім горадзе вылучаліся па некалькі чалавек – цэлая каманда.

Найбольш паспяхова праца пайшла ў Менску, Віцебску, Гародні, Гомелі, Магілёве, Бабруйску, Воршы, Кобрыне, Баранавічах, Мастах, Мёрах, Глыбокім, Рэчыцы, Жодзіне, Паставах, Наваполацку. Улады не рэгістравалі моцных кандыдатаў, перашкаджалі збору подпісаў ды агітацыі, фальсіфікавалі дадзеныя галасавання – але хадэцкая хваля “ад дзьвераў да дзьвераў” пракацілася па раёнах, цэрквах, вёсках, да якіх не дайшоў розгалас праз СМІ.

У выніку БХД удалося нават правесьці ў саветы скрозь сіта фальсіфікацыяў трох дэпутатаў (больш было толькі ў камуністаў) – ветэрынара Аляксея Цюлькова (Асіповіцкі райсавет), Жану Шчарбініну (Аўсянкаўскі сельсавет Горацкага раёна) і Віктара Бардзюга (Хідрынскі сельсавет Кобрынскага раёна).

А паколькі ў дзясяткаў іншых хадэкаў перамога была скрадзеная, сябры БХД абвясцілі пра стварэнне Рады народных дэпутатаў. У больш як 130 акругах сябры хрысціянскай дэмакратыі добраахвотна ўзялі на сябе абавязкі прызначаных дэпутатаў, якія не дбалі пра людзей: дамагаліся рамонту дарогаў, мастоў і дамоў, пабудовы дзіцячых пляцовак, станцыяў ачысткі вады, абаранялі паркі і аказвалі праўную ды юрыдычную дапамогу жыхарам.

Прэзідэнцкая кампанія 2010 года

Два масавыя з’езды і моцная мясцовая кампанія стварылі ўмовы для таго, каб БХД брала на сябе ініцыятыву агулам сярод дэмакратычнай апазіцыі. Увесну 2010 года менавіта хрысціянскія дэмакраты заняліся арганізацыяй Чарнобыльскага шляху, затым выступілі з ініцыятывай вылучэння адзінага лідэра ад апазіцыі ў прэзідэнцкай кампаніі 2010 года, а потым (17 чэрвеня) сабралі большасць лідэраў апазіцыі і экспертнай супольнасці – ад Мечыслава Грыба і Уладзіміра Някляева да Міхаіла Пастухова і Аляксандра Казуліна - на вялікі круглы стол, прысвечаны фармаванню дэмакратычнага Альтэрнатыўнага ўрада.

Маючы кааліцыйныя дамовы з сябрамі Беларускага Незалежніцкага Блоку аб вылучэнні супольнага кандыдата на прэзідэнцкую кампанію, БХД вяла перамовы з Рухам “За свабоду” і Беларускім Народным Фронтам. У ліпені 2010 года гэтыя перамовы скончыліся беспаспяхова. БНБ быў паралізаваны, Аляксандр Мілінкевіч заявіў спярша пра сваё самастойнае вылучэнне, потым пра зняццё. Тады на сваім трэцім пасля аднаўлення з’ездзе 12 верасня пры ўдзеле 135 дэлегатаў беларускія хрысціянскія дэмакраты заявілі пра вылучэнне ў кампаніі 2010 года Віталя Рымашэўскага.

Занятыя перамовамі сярод астатніх лідэраў апазіцыі, мы страцілі час для падрыхтоўкі ўласнай кампаніі. Пасля двухгадовай напружанай працы і бясконцых кампаніяў каманда партыйных арганізатараў была на мяжы знемажэння. Фінансавых рэсурсаў партыя практычна ня мела. Адзінае, што было – гэта вельмі шмат ідэйных, натхнёных людзей. У ініцыятыўную групу Віталя Рымашэўскага ўвайшло 1704 чалавекі. Найперш гэта быў касцяк Аргкамітэту 2007-2009 гадоў, моладзь і вернікі – праваслаўныя, пратэстанты, каталікі.

Збор подпісаў за вылучэнне ішоў цяжка – адыгралі ролю страх, нявер’е ў “выбары”, вялікая колькасць дэмакратычных прэтэндэнтаў. Два месяцы частка сябраў штабу жыла на офісе (здымнай кватэры ў раёне менскага вакзала), начавалі на падлозе ў спальніках. Каб забяспечыць кампанію, грошы зычылі ў сваякоў, прасілі ў вернікаў-бізнэсоўцаў, прадалі некалькі офісных кампутараў і партыйны аўтамабіль. Дзякуючы ахвярнай працы актывістаў, шараговых хадэкаў, удалося сабраць крыху больш за патрэбны мінімум – каля 105 тысячаў подпісаў.

Зрэшты, рэжым, які вёў двайную гульню з Расеяй і Захадам, зарэгістраваў усіх прэтэндэнтаў. Агітацыя БХД ішла пад лозунгам: “Хрысціянскія прынцыпы – беларускі патрыятызм”. Найбольш шматлюднымі былі сустрэчы ў Менску, Гомелі, Віцебску, Берасці, Гародні, Бабруйску, Магілёве, Воршы, Наваградку, Слоніме, Кобрыне, Баранавічах, Полацку, Пінску, Ашмянах, Ваўкавыску, Мазыры, Наваполацку, Лідзе, Мёрах, Рэчыцы. Пасля паўгадзіннага выступу Віталя Рымашэўскага у жывым эфіры БТ на партыйныя тэлефоны за суткі паступілі сотні званкоў са словамі падтрымкі і пытаннем, як далучыцца да БХД.

Плошча-2010. Хрысціянскія дэмакраты за кратамі

Становішча перад днём “выбараў” і прызначанай на вечар 19 снежня Плошчай было напружаным. Еўропа наладжвала дыялог з рэжымам і абяцала крэдыты ў выпадку правядзення свабодных выбараў, Расея адкрыта называла Лукашэнку здраднікам. Але за два тыдні да галасавання Лукашэнка дамовіўся з Крамлём – і стала ясна, што ўсё пройдзе, як заўжды, з масавай фальсіфікацыяй. Большасць кандыдатаў, у тым ліку і кандыдат БХД, заклікалі людзей абараніць свой выбар на Плошчы.

Вечарам 19 снежня, калі БТ ужо аб’вясціла пра “разгромную перамогу” Лукашэнкі, сотні актывістаў БХД сабраліся перад менскім вакзалам, да іх далучыліся актывісты апазіцыі, што прыехалі з рэгіёнаў – і шэсце з некалькіх тысячаў чалавек выйшла на Кастрычніцкую плошчу, запоўненую людзьмі. Пасля кароткага мітынгу дэманстранты занялі праспект. Грандыёзнае шэсце з дзясяткаў тысячаў чалавек запоўніла цэнтр Менску. У будынку Дома Урада, дзе месціўся Цэнтрвыбаркам, былі разбітыя шкляныя дзверы. Людзі патрабавалі перамоваў з прадстаўнікамі ураду, але замест гэтага дэманстрантаў атакавалі спецпадраздзяленні. За гадзіну шматтысячная акцыя была разагнаная з ужываннем гвалту і дубінак; арыштавалі каля 700 удзельнікаў. Віталю Рымашэўскаму разбілі галаву; некалькі дзясяткаў хадэкаў, у тым ліку і я сам, апынуліся ў турмах.

Адразу пасля разгону Плошчы быў узяты штурмам офіс БХД, ператрусы і допыты пракаціліся па ўсёй краіне. Больш за 40 удзельнікаў акцыі пратэсту супраць фальсіфікацыі выбараў былі асуджаныя. Віталь Рымашэўскі атрымаў два гады пазбаўлення волі ўмоўна, мне давялося правесці 5 месяцаў у турме КДБ і больш за 2 гады ў спецкамендатуры ў вёсцы Куплін на Пружаншчыне.

Пакуль вязні Плошчы адбывалі тэрміны, БХД патрабавала іх вызвалення і праводзіла кампаніі ў іх падтрымку. Самай буйной была “Хваля салідарнасці” у лютым-сакавіку 2013 года: тады 33 дні запар хадэкі праводзілі марафон акцыяў салідарнасці ў больш як 30-ці гарадах Беларусі. Дарэчы, “парламенцкія выбары” 2012 года БХД байкатавала – у першую чаргу патрабуючы вызвалення палітычных зняволеных.

З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"
Працяг будзе
#100гадоўБХД


СТАГОДДЗЕ БХД. Аднаўленне партыі 19.12.2017

Міжнароднае прызнанне БХД

Міжнародныя сувязі адноўленай БХД з самага пачатку сталі больш шырокімі й трывалымі, чым у БХД міжваеннай. Спярша хадэкі навялі кантакты з еўрапейскай супольнасцю выразна хрысціянскіх партыяў - ЕСPМ, а затым выйшлі на ўзровень агульнаеўрапейскага саюзу найбуйнейшых хрысціянска-дэмакратычных і кансерватыўных партыяў ЕРР. Ужо ў 2009 годзе ў Варшаве на саміце, дзе прысутнічалі Ангела Меркель, Нікаля Сарказі, Сільвіё Берлусконі, Дональд Туск і іншыя правацэнтрысты -кіраўнікі краінаў, БХД падала заяўку на ўступленне ў ЕРР.

Лідэры БХД у складзе дэлегацыяў дэмакратычных сілаў Беларусі і асабіста сустракаліся з вядучымі сусветнымі палітыкамі свайго часу: у снежні 2007 года – з прэзідэнтам ЗША Джорджам Бушам-малодшым, у 2008-2009 гадах – кіраўнікамі Еўрапейскага парламенту Хансам-Гертам Пётэрынгам ды Ежы Бузэкам, прэзідэнтамі Еўрапейскай Народнай партыі Вільфрэдам Мартэнсам і Жазэ Долем, сенатарам і кандыдатам у прэзідэнты ЗША Джонам Маккейнам, прэм’ер-міністрам Літвы Анрусам Кубілюсам, міністрамі замежных спраў Швецыі Карлам Більтам, Польшчы – Радаславам Сікорскім, Чэхіі Карэлам Шварцэнбергам ды многімі іншымі. Тэмамі сустрэчаў былі адстойванне незалежнасці Беларусі і падтрымка дэмакратыі, развіццё хрысціянскай дэмакратыі і дзяржаўная рэгістрацыя БХД.


Устаноўчы З’езд БХД 28 лютага 2009 года.

Восенню 2008 года Аргкамітэт БХД прыняў рашэнне – правесці ў пачатку 2009 года паўнавартасны з’езд і падаць дакуманты на рэгістрацыю партыі “Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя” у Міністэрства юстыцыі.

Трэба сказаць, што ва ўмовах рэжыму Лукашэнкі сабраць больш як 1000 чалавек, гатовых адкрыта падтрымаць стварэнне незалежнай дэмакратычнай партыі, было сапраўдным выклікам. Ніводная палітычная партыя за гэты час не была зарэгістраваная. Нават легальныя, дазволеныя апазіцыйныя партыі налічвалі па некалькі соцень чалавек актыву. Правядзенне сустрэчаў на месцах часта заканчвалася арыштамі.

Тым ня менш, у студзені-лютым 2009 года ў больш чым 50-ці гарадах і мястэчках Беларусі прайшлі партыйныя сустрэчы і сходы заснавальнікаў БХД. У выніку кампаніі рэгістрацыі колькасць сябраў Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі дасягнула звыш 1100 чалавек. Былі падрыхтаваныя ўсе неабходныя дакуманты, і 28 лютага 2009 года ў Палацы культуры Менскага трактарнага завода адчыніўся ўстаноўчы з’езд адноўленай БХД.

Трэба адзначыць, што памяшканне ўлады далі літаральна за некалькі дзён да з’езду пад ціскам грамадскасці і міжнароднай супольнасці – інакш хадэкі гатовы былі правесці устаноўчы сход на Кастрычніцкай плошчы ў цэнтры Менску. Раніцай 28 лютага многіх дэлегатаў з рэгіёнаў затрымлівалі ў дарозе, каб сарваць кворум.

Але ўрэшце да 11-й гадзіны 204 дэлегаты і больш як 400 сябраў ды прыхільнікаў БХД, а таксама запрошаных гасцей запоўнілі вялікую залю, аздобленую бел-чырвона-белымі сцягамі Хрыста і бэтлеемскімі зоркамі (сімвалам партыі). Як сведчылі назіральнікі, такая колькасць людзей не збіралася на партыйныя з’езды з часоў росвіту Беларускага Народнага Фронту ў 1990-ых. Панаваў дух натхнення. Было вельмі шмат моладзі, вернікаў розных цэркваў. Прысутнічалі святары розных канфесій, амбасадары ЗША, Польшчы, Велікабрытаніі ды іншых краінаў.

Распачалі з’езд малітва “Ойча наш” і спеўны гімн “Магутны Божа”. Сярод ганаровых гасцей выступілі былыя старшыні Вярхоўнага савета Беларусі Станіслаў Шушкевіч і Мечыслаў Грыб, кандыдаты ў прэзідэнты 2006 года Аляксандр Мілінкевіч і Аляксандр Казулін, кіраўнік БНФ Лявон Баршчэўскі, лідэр БСДП НГ Мікалай Статкевіч, старшыня АГП Анатоль Лябедзька, кіраўнік Маладога Фронту Зміцер Дашкевіч, пісьменнік Уладзімір Някляеў, акадэмік Радзім Гарэцкі ды іншыя.

На з’ездзе былі зацверджаныя Праграма і Статут БХД, партыйная сімволіка (бэтлеемская зорка на бел-чырвона-белым сцягу) – і выбраны чатыры сустаршыні (Георгій Дзмітрук, Віталь Рымашэўскі, Павел Севярынец і Аляксей Шэін), а таксама 71 сябра Нацыянальнай Рады.

Газета “Наша Ніва” выйшла пасля з’езду з уражвальным фотаздымкам шматлюднай залі і перадавіцай пад лозунгам : “Ёсць такая партыя!”

Такім чынам, першы этап аднаўлення БХД ў ХХІ стагоддзі завершыўся.


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"
Працяг будзе
#100гадоўБХД

СТАГОДДЗЕ БХД. Першыя кампаніі 2000-ых 30.11.2017


Вялікую ролю ў разбудове БХД як масавай партыі адыграў шэраг кампаніяў, распачатых хрысціянскімі дэмакратамі ў 2007-2009 гадах.

Найперш, ужо згаданы збор 50 000 подпісаў за змену закона “Аб свабодзе веравызнання” даў нам выхад на дзясяткі цэркваў, парафіяў і хрысціянскіх супольнасцяў, а таксама стаў добрым прыкладам супрацы партыйнага актыву, святароў і вернікаў у палітычнай кампаніі. Пра БХД загаварылі ня толькі ў КГБ і Адміністрацыі прэзідэнта, але і на ўзроўні кіраўніцтва Беларускай праваслаўнай царквы, Касцёла ў Беларусі, аб’яднанняў пратэстанцкіх цэркваў. Асабліва трывалыя сувязі падчас кампаніі завязаліся ў хадэкаў з хрысціянамі веры евангельскай, поўнаэвангелістамі, ксяндзамі Віцебскай, Мінска-Магілёўскай і Пінскай дыяцэзіяў, некаторымі праваслаўнымі святарамі.

Натхнёныя паспяховай кампаніяй, напрыканцы 2007 года мы пачалі збор подпісаў супраць рэкламы магіі і акультызму ў прэсе і на тэлебачанні. Каардынаваў кампанію Дзяніс Садоўскі. Літаральна за паўгады гэтую ініцыятыву падхапілі ўсе пратэстанцкія аб’яднанні, а затым далучылася і Беларуская праваслаўная царква. Заканадаўчыя прапановы былі перададзеныя ў Адміністрацыю і Палату прадстаўнікоў. У выніку хвалі публікацыяў, збору подпісаў у цэрквах і на вуліцах, а таксама актыўнага ціску іерархаў 17 чэрвеня 2008 года былі прынятыя змены ў “Закон аб рэкламе” – і прапаганда магіі ды акультызму праз СМІ была забароненая.

У 2007 годзе на прапанову Віталя Рымашэўскага стартавала кампанія, накіраваная на аднаўленне гістарычнай праўды пра ахвяраў і рэпрэсіі камуністычнага рэжыму – “Пакаянне”. Маторам кампаніі стала экскурсавод Валерыя Чарнаморцава: яна арганізоўвала талокі ў Курапатах, сустрэчы з вязнямі ГУЛАГу, запісвала іх успаміны, падпісвала на незалежную прэсу, збірала дапамогу. Цэлы тур па Беларусі з выступамі ў цэрквах і грамадскіх цэнтрах зладзілі для легендарнага пастара Беларускай евангельскай царквы, вязня бальшавіцкіх лагераў Эрнста Сабілы.

Кампанію “Моцная сям’я – моцная Беларусь” у 2008 годзе БХД запланавала як стратэгічную і шматпланавую: сярод тэмаў былі абарона жыцця, змаганне з алкагалізмам і наркаманіяй, змяншэнне колькасці разводаў. Тэматычныя сустрэчы Аляксея Шэіна і Ірыны Логвін у зацікаўленых супольнасцях вывелі хадэкаў на аграмаднае поле дзейнасці, і ў далейшым “Моцная сям’я – моцная Беларусь” спарадзіла цэлы букет новых партыйных ініцыятываў. Што характэрна, пасля пачатку кампаніі на вуліцах беларускіх гарадоў з’явіліся дзяржаўныя бігборды “Крепкая семья – сільная Беларусь”: улада імкнулася перахапіць хадэцкую ініцыятыву.

У сярэдзіне 2009 года з ініцыятывы Георгія Змітрука БХД пачало наступ на казіно: забароненыя ў 2009 годзе ў Расеі і Украіне, гэтыя асяроддзі гульняманіі ды арганізаванай злачыннасці раслі ў Беларусі як грыбы. Першым наступствам разасланых зваротаў да ўлады і публікацыяў у прэсе сталі мэтанакіраваныя правакацыі супраць БХД і Зьмітрука: адразу стала зразумела, што гульнявы бізэс мае сур’ёзны “дах” у верхавіне рэжыму і што нашы стрэлы трапілі ў цэль. Тым ня менш, пад ціскам грамадскасці і цэркваў ужо напрыканцы улады былі вымушаныя ўвесці пэўныя заканадаўчыя абмежаванні на дзейнасць казіно.

Нарэшце, у 2007-2009 гадах мы з Валянцінай Шычко і Наталляй Васілевіч распрацавалі шырокую кампанію “Люблю Беларусь” – акцыі падтрымкі беларускай хрысціянскай культуры, найперш для цэркваў: выданне кнігаў, музычных альбомаў, асветніцкія курсы. У выніку 200-гадовай русіфікацыі абсалютная большасць праваслаўных і пратэстанцкіх супольнасцяў сталі рускамоўнымі, многія святары і вернікі сустракалі ідэю пра праслаўленне Бога на роднай мове недаўмёным : “А зачем?..”

У 2008-09 годзе пры падтрымцы БХД былі выдадзеныя вялікім накладам і распаўсюджаныя па цэрквах. Касцёлах ды дамах малітвы чатыры альбомы “Беларускі хрысціянскі хіт” з запісамі найлепшых беларускамоўных хрысціянскіх спеваў усіх канфесіяў – “Хрысціянскія гімны”, “Спевы праслаўлення”, “Хрыстос нарадзіўся!”, “Хрыстос уваскрос!”. Была створаная хрысціянская літаратурная супольнасць “Дабравест” (Галіна Каржанеўская, Зміцер Трафімчук), што праводзіла чытанні і выдавала ўласны альманах. Аднавіліся асветніцкія “Курсы дыджэяў Адраджэння” (распачатыя яшчэ ў 1999 годзе Маладым Фронтам), дзе рыхтаваліся арганізатары хрысціянскіх культурніцкіх і грамадскіх імпрэзаў. Выйшла ілюстраваная кніга “Люблю Беларусь: 200 феноменаў нацыянальнай ідэі”.


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"
Працяг будзе
#100гадоўБХД


СТАГОДДЗЕ БХД. Вінцэнт Гадлеўскі 22.11.2017


Гадлеўскі Вінцэнт (Вікенцій Іванавіч) - ідэолаг беларускага нацыянальнага руху 20-х – пачатку 40-х гг. ХХ стагоддзя. Удзельнік Усебеларускага з’езду 1917 г. Сябра Рады БНР. Адзін з лідэраў БХД і аўтар праграмных тэкстаў Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі. Падчас нямецкай акупацыі – галоўны школьны інспектар пры генеральным камісарыяце Беларусі.  Старшыня падпольнай Беларускай Нацыянальнай Партыі. Адкрыты супраціўнік савецкай ўлады і тайны вораг гітлераўскай адміністрацыі.

Нарадзіўся Вінцук Гадлеўскі 16 лістапада 1888 года ў Шурычах, вёсцы ля мястэчка Поразава на Гарадзеншчыне.

Ужо ў юнацтве Вінцук вырашыў стаць ксяндзом – і ў 1912 годзе скончыў Віленскую духоўную семінарыю, а ў 1916-ым – Пецярбургскую духоўную акадэмію. У ліпені 1914-га быў высвечаны на святара – за два месяцы да пачатку Першай сусветнай вайны.

Яшчэ студэнтам Вінцук Гадлеўскі стаў нефармальным лідэрам у гуртку будучых хадэкаў. Менавіта тады, напачатку страшнага веку гвалту й крыві, ён выбраў найцяжэйшы крыж – праводзіць у Беларусі палітыку Ісуса Хрыста.

З 1918 года ў Менску, Вінцэнт Гадлеўскі пачаў служыць імшу ў катэдры з казанямі па-беларуску. Высланы касцёльным кіраўніцтвам у Нясвіж, выкладаў у нясвіжскай беларускай семінарыі.

У 1924 годзе, прызначаны ў парафію Жодзішкі ля Смаргоні – і за два гады абудзіў тысячы беларусаў да нацыянальнай свядомасці. У выніку ў 1927 годзе быў арыштаваны нібыта за антыдзяржаўную дзейнасць і два гады правёў у турме на Лукішках.

З 1929 года ксёндз Гадлеўскі ў Вільні. Служыць капеланам у шпіталі. Перакладае на беларускую мову Новы запавет (выдадзены ў 1939 годзе). Рэдагуе “Беларускую крыніцу”.

У 1936 годзе, калі БХД была ператвораная ў “Беларускае Народнае Аб’яднанне”, нязгодны Гадлеўскі стварыў уласны рух – “Беларускі Фронт”.

З пачаткам Другой сусветнай вайны – у Коўне, Варшаве, затым у Берліне. Вяртаецца ў Беларусь у 1941 годзе, і яго прызначаюць галоўным інспектарам беларускіх школаў.

Вінцэнт Гадлеўскі быў апосталам нацыянальнай ідэі тады, калі Беларусь руйнавалі дзве сусветныя вайны, рвалі рэвалюцыі, тапталі таталітарныя рэжымы. Ва ўмовах акупацыі й няспыннага генацыду, на мяжы жыцця й смерці здрадзе, хлусні й нянавісці маглі супрацьстаяць толькі воля і вера, падуладныя Богу.

Таемна, у распаласаванай фронтам ІІ Сусветнай вайны Беларусі Гадлеўскі заснаваў газэту "Беларускі фронт" і камітэт "Беларускі Народны Фронт". Так Вінцэнт Гадлеўскі стаў хросным бацькам БНФ – аб'яднання нацыянальных сілаў пад акупацыяй.

За ім палявалі НКВД, дэфензіва і гестапа. Ён арганізаваў беларускае падполле й халаднакроўна вёў замежныя перамовы з заходнімі саюзнікамі тады, калі паўсвету правальвалася ў апраметную. Заўжды ў сэрцы падзеяў, ксёндз Гадлеўскі быў першым, хто маліўся і змагаўся за Беларусь.

Айца Вінцэнта Гадлеўскага арыштавалі гестапаўцы. У ноч перад Раством – 24 снежня 1942 г. Пасьля імшы, ад самага касцёла, яго завезлі ў Трасцянец і расстралялі.

Вінцэнт Гадлеўскі – святар, які стаяў за Беларусь перад брамаю пекла. Імша Гадлеўскага значыць для Беларусі не менш, чым Крыж Еўфрасінні й Біблія Скарыны.

У Шурычах захавалася хата Гадлеўскіх, дзе бываў Вінцэнт. Зараз там замацаваны плакат з ягоным жыццяпісам і бел-чырвона-белай стужкай.


З кнігі "Сто асобаў беларускай хрысціянская дэмакратыі"

Знішчэнне камунізма 09.11.2017 1

Беларусы і камунізм

7 лістапада 2017-га спаўняецца 100 гадоў з дня Кастрычніцкай рэвалюцыі – бальшавіцкага перавароту, які за стагоддзе заліў і запырскаў крывёю палову планеты.

Для нас, беларусаў, гэты “юбілей” асаблівы. Менавіта ў Менску ў 1898-ым годзе была заснаваная Расейская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя, зародак будучай камуністычнай імперыі. Менавіта ў Беларусі чырвоныя акупанты расстралялі большасць нацыянальнай эліты – пісьменнікаў, паэтаў, святароў, выкладчыкаў, навукоўцаў. Беларусы масава ўдзельнічалі ў камуністычным руху – і ва Ўсходняй Беларусі, і ў Заходняй.

Але менавіта беларусы ў 1988-ым скаланулі ўвесь тагачасны Савецкі саюз шматтысячнай антыкамуністычнай дэманстрацыяй “Дзяды”, калі была адкрытая праўда пра Курапаты. І менавіта тут, у Віскулях, і было росчыркам пяра пахаванае найвялікшае чырвонае царства – СССР.

Наша краіна страціла мільёны жыхароў у выніку камуністычнага тэрору, прымусовай калектывізацыі, масавых рэпрэсіяў. Але дагэтуль Беларусь застаецца запаведнікам змрочнай бальшавіцкай спадчыны. Мы дагэтуль жывем пад злёгку пераробленым бэсэсэраўскім сцягам, савецкім гербам з чырвонай пентаграмай, ездзім міма “Лініі Сталіна”, ходзім па вуліцах Маркса ды Валадарскага, і кіруе дзяржавай чалавек, які так і не выракся партыйнага білету – кіруе так, як калісьці навучылі яго “таварышы”.

Бо адкуль лукашэнкаўскі “Дэкрэт нумар тры”? Адкуль арышты іншадумцаў? Адкуль вынішчэнне беларускага прадпрымальніцтва – “дробнай буржуазіі”? Грэблівасць да нацыянальнай інтэлігенцыі? Адміністрацыйна-камандная гаспадарка і бясконцыя паборы з людзей? Нянавісць да бел-чырвона-белага сцягу?..

Беларусь усе семдзесят гадоў камунізму разглядалася Крамлём як стратэгічны плацдарм для ўдару па буржуазнай Заходняй Еўропе. 100 прадпрыемстваў “абаронкі”, гіганцкія падземныя бункеры, нафтаперапрацоўчыя заводы на ключавых кірунках наступу, каб запраўляць танкавыя калоны… Што там казаць – некаторыя вуліцы ў Менску будавалі з такім разлікам, каб пасля ядзернага ўдару супраціўніка і абрушэння дзевяціпавярховікаў застаўся праход для танкаў, а цэлыя краі вёсак затаплівалі вадасховішчамі, каб іх люстра было экранам для вайсковых радараў. Рассяленне вайскоўцаў ды адстаўнікоў – о, гэта вымардавала Беларусь настолькі, што зараз мы яе ледзь пазнаем.

На выхадзе з чырвонага пекла

Трыццаць гадоў таму камунізм як глабальная сістэма трэснуў па швах і пачаў развальвацца.

Якія баракі чырвонага канцлагеру засталіся ў свеце? Куба, дзе абслуга гатэляў выпрошвае ў турыстаў зубныя шчоткі і рэшткі рулонаў туалетнай паперы? Асколкі СССР – Прыднястроўе, Паўднёвая Асетыя, Данбас – афшоры тутэйшых бандытаў і расейскага крыміналу? Венесуэла з яе інфляцыяй у некалькі тысячаў адсоткаў, і галоднымі бунтамі народа? КНДР, дзе людзі ядуць траву і кланяюцца машынам (бо машыны ёсць толькі ў “таварышаў начальнікаў”) – але кожны тыдзень суседзі скаланаюцца ад ядзерных пагрозаў?

Дзеля таго, каб зразумець усю пачварную сутнасць чырвонага эксперыменту, дастаткова паглядзець на тыя дзьве Карэі. Адзін народ на адной паўвыспе: на Поўначы галодныя камуністы з ядзернай бомбай, на Поўдні хрысціяне, рынак, поўная чаша і Алімпіяда.

Нават Кітай відавочна зрабіў стаўку на капіталізм ды развіццё нацыянальнай буржуазіі, а Кампартыя засталася адно шыльдай для магутных пластоў алігархіі “прынцаў” ды “мандарынаў”.

Але наіўна было б думаць, што пасьля краху камунізму “Чырвонае кола” больш ня круціцца. Круціцца, ды яшчэ як.

Новыя чырвоныя

Па-першае, легальныя кампартыі дзейнічаюць ў большасці краінаў свету. Камунізм не асуджаны як чалавеканенавісніцкая ідэалогія. Па-другое, атрады чырвоных тэрарыстаў, трацкістаў, мааістаў ды іншых бальшавікоў дагэтуль гойсаюць па джунглях ды ўскраінах айкумены. Па-трэцяе, на прасторах былога СССР зноў “крута” насіць майкі з серпам і молатам ды партрэтам Чэ Гевары.

Злачынная ідэя класавай нянавісці і “роўнасці любым коштам” нікуды ня дзелася. Толькі цяпер у фокусе – не пытанне маёмасці, а пытанне полу. Зноў бадзяецца па Еўропе і тутэйшых бязводных мясцінах чарговы прывід, зноў усталёўваюцца на арэнах грамадскай увагі, ва ўстановах адукацыі ды дзяржаўных кабінетах чарговыя пракруставы ложакі “роўнасці-па-над-усім”, грыміць агрэсіўная прапаганда, распальваецца нянавісць жанчын і разнастайных меншасцяў да “белых гетэрасэксуальных мужчынаў”, і вось ужо ідэі “пазітыўнай дыскрымінацыі” ды мільёны абортаў калечаць цэлыя чалавечыя пакаленні.

Прычына разбуральнасці камунізму ды ягоных наступнікаў – аблуда пра тое, што чалавек сам па сабе добры і здольны пабудаваць ідэальнае грамадства на зямлі. Вінаватыя, маўляў, толькі знешнія умовы, прыгнёт, эксплуатацыя, “рэлігійныя забабоны”, “цысгендэрныя белыя мужчыны”… ды якая розніца хто, камуністы заўсёды знойдуць вінаватых, а камісары запатрабуюць іх расстрэлу, будзьце пэўныя.

Праўду пра тое, што чалавек унутрана схільны да грэху і пра Хрыста, Які бярэ на Сябе чалавечы грэх, каб чалавека з палону вызваліць, людзям чуць цяжка. Тое, што казалі сваім сучаснікам Ефрасіння Полацкая і Кірыла Тураўскі, Скарына і Мікалай Радзівіл Чорны, Кастусь Астрожскі ды Леў Сапега, Адам Станкевіч і Казімір Сьвёнтак - сёння камуністы ад адукацыі выкідваюць з падручнікаў. А мы затыкаем вушы – ну каму ж хочацца слухаць пра сябе непрыемную праўду!

Асабістыя ворагі Бога

Разбуральнасць камунізму заключаецца ў тым, што ягонае вастрыё – агрэсіўнае бязбожжа. “Навуковы атэізм”. Вайна з Богам. “Я ёсць асабістым ворагам Бога” – прызнаваўся Ленін. “Калі Бога няма – значыць, усё дазволена” – сфармуляваў калісьці нашчадак беларускай шляхты і аўтар прарочых “Бесаў” Хведар Дастаеўскі. Таму і расстрэльвалі святароў, руйнавалі храмы, кідалі ў псіхушкі ды турмы вернікаў.

А Беларусь вось ужо тысячу гадоў – краіна, якая трымалася на хрысціянскай веры, культуры, маралі. Полацкае княства – вечавая хрысціянская дэмакратыя. ВКЛ – шляхецкая хрысціянская дэмакратыя. Біблія Скарыны. Статут Вялікага княства з эпіграфамі з Пісання. Адраджэнне ХХ стагоддзя – заклік Зянона шукаць “не кілбасы, а Бога”.

Забіваючы ў галовах і сэрцах беларусаў Бога, камуністы забівалі саму Беларусь.

Але Той, Каго забілі калісь на крыжы, Той, Хто ўзяў усе нашыя грахі на Сябе – уваскрос. І Беларусь уваскрэсьне. Менавіта сімвал Хрыстовага ўваскрасення, бел-чырвона-белы сцяг – быў, ёсць і будзе нашым нацыянальным сімвалам. Бо сапраўдная чалавечая свабода і сапраўдная людская роўнасць – у Ім, нашым Творцы і Збаўцы.

100-годдзю камуністычнай рэвалюцыі ў Беларусі у нашым календары супрацьстаіць і 500-годдзе Бібліі Скарыны, і 100-годдзе БНР і 100-годдзе Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі. З пяцідзесяці лідэраў БХД у міжваеннай Беларусі пятнаццаць прайшлі нацысцкія канцлагеры ці былі знішчаныя нацыстамі, і трыццаць два – прайшлі ГУЛАГ ці былі забітыя камуністамі.

Сваю задачу хрысціянскія дэмакраты бачылі не ў тым, каб пабудаваць Валадарства Божае на зямлі (гэта немагчыма), а ў тым, каб не дапусціць пекла. Дзеля гэтага і Адам Станкевіч, і Вінцэнт Гадлеўскі, і Андрэй Цікота, і Адам Дасюкевіч, і Ян Пазьняк, і Юрый Кашыра, і многія-многія іншыя ахвяравалі сабой.

Забіць дзьверы ў пекла

Камунізм, нароўні з нацызмам у Беларусі мусіць быць афіцыйна асуджаны, а прапаганда ягоных ідэяў ды сімвалаў – заканадаўча забароненая. Гэта абавязкова будзе. Дэкамунізацыя, дэсаветызацыя, дэмантаж усёй чырвонай спадчыны пасля стагоддзя камуністычнага пекла павінны ісці ад зменаў назваў вуліцаў да ўшанавання ахвяраў камуністычнага рэжыму, каб змяніць свядомасць у маштабе ўсяго народа.

А пачынаць, як заўсёды, трэба з сябе.

Збярыце 100 подпісаў за перайменаванне вуліцы, названай у гонар камуністычнага ката – Леніна, Дзяржынскага, Свярдлова, Фрунзэ, Войкава, Ландэра ды іншых – найлепш сярод жыхароў гэтай вуліцы, ды падайце ў выканкам. Зьбярыцеся талакой, пастаўце у сваіх курапатах сотню крыж у памяць забітых. Ахвяруйце на беларускую агучку фільма “Жоўты пясочак” паводле Васіля Быкава ці на помнік расстраляным. Распавядзіце ста сваякам ды сябрам пра жахі камуністычнага тэрору, пра кроў на руках бальшавікоў ды чэкістаў.

Жніво вялікае, працаўнікоў мала. Але зрабіць мусім.

Забіце свае сто цвікоў у труну камунізму – каб прывід больш ня ўстаў з магілы.


СТАГОДДЗЕ БХД. Адам Дасюкевіч 01.11.2017


Адам Дасюкевіч – легенда Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі. Апошні рэдактар “Крыніцы”, ратаўнік Барыса Кіта ад смерці, абаронца беларусаў падчас вайны, бургамістр Паставаў, забіты акупантамі, чалавек надзвычай сціплы ў звычайным жыцці. “Ціхі, працавіты патрыёт” – напісаў пра яго ў сваёй кнізе “Пад знакам Пагоні” сябра Рады БНР Язэп Малецкі.

Нарадзіўся Адам у вёсцы Копцевічы Ашмянскага павету (цяпер Смаргонскі раён) 5 чэрвеня 1911 года, калі многія будучыя лідэры БХД ужо былі высвечаныя на святарства – прычым ягонай матуляй была сястра Адама Станкевіча. Адась рана застаўся без маці – яна загінула, калі бацька быў на Першай сусьветнай. Прытулілі яго з сястрычкай добрыя людзі.

У 1933 годзе скончыў Віленскую Беларускую Гімназію – гняздо беларускасці, дзе выкладалі Максім Гарэцкі, Антон Луцкевіч, Рыгор Шырма, а з 1937-39 гадах узначаліў Беларускі Студэнцкі Саюз. У 1936 -38 гадах рэдагаваў газету БХД “Беларуская Крыніца”. Настаўнічаў у Варапаеве. У 1940 годзе Адам пабраўся шлюбам з Лідзіяй Сікорай – дачкой знакамітага садавода Івана Сікоры, і ў 1941-ым, дзеля цяжкасці з працай, маладая сям’я выехала ў БССР, каб дапамагаць даглядаць знакаміты сікораў сад.

Напрыканцы 1941 года, калі немцы ўжо цалкам занялі Беларусь і наладжвалі цывільную адміністрацыю на месцах, на прапанову дзеячаў Беларускага Нацыянальнага Камітэту Язэпа Малецкага і братоў Пецюкевічаў, менавіта агранома Адама Дасюкевіча прызначылі старшынём Пастаўскага павету і бурмістрам Паставаў.

Аднаго разу немцы рабілі ў Паставах экзекуцыю, і нейкі чын СС прыйшоў да дырэктара настаўніцкай сэмінарыі Барыса Кіта, каб запатрабаваць у яго студэнтаў для прыборкі вуліцаў ад трупаў. Кіт адмовіўся. Немец прыгразіў расстрэлам. Кіт адмовіў зноў. Тады эсэсавец дастаў пісталет і стрэліў. У апошні момант Адам Дасюкевіч выбіў пісталет, і куля увайшла ў сцяну. Так быў уратаваны будучы творца амерыканскага касмічнага цуду.

Але Дасюкевічу гэтага не прабачылі. 31 кастрычніка 1943 года, калі нацысты чарговы раз запатрабавалі здаць збожжа для вывазу ў Нямеччыну, Адам Дасюкевіч адказаў: людзі ўжо аддалі ўсё, што маглі. Зондэрфюрэр СС, прысланы забясьпечыць здачу і перавоз харчавання, застрэліў Дасюкевіча проста на вуліцы.

Пахаванне хрысціянскага дэмакрата Адама Дасюкевіча ператварылася ў маніфестацыю. Сотні й сотні людзей не пабаяліся прайсці працэсіяй па вуліцах Паставаў - і пакінулі на могілках мноства вянкоў з бел-чырвона-белымі стужкамі.

З кнігі "Сто асобаў беларускай хрысціянская дэмакратыі"




СТАГОДДЗЕ БХД. Янка Семашкевіч 29.10.2017


30 кастрычніка - дзень народзінаў Янкі Семашкевіча.

Янка Семашкевіч, ён жа Янка Быліна – ксёндз, адзін з заснавальнікаў БХДЗ, пісьменнік і публіцыст.

Уваходзіў у кола ксяндзоў-беларусаў, якія засноўвалі Беларускую Хрысціянскую Дэмакратычную Злучнасць, уводзіў беларускую мову ў казанях.

Нарадзіўся Ян Семашкевіч у вёсцы Лакцяны Свянцянскага павету (цяпер Астравецкі раён Гарадзеншчыны) у сялянскай каталіцкай сям’і 30 кастрычніка 1883 года.

У 1907 годзе скончыў Віленскую духоўную семінарыю, дзе пазнаёміўся з будучымі заснавальнікамі БХДЗ Уладзіславам Талочкам і Францішкам Грынкевічам. У тым жа годзе быў высвечаны на святара. Служыў у касцёлах на Віленшчыне, Ашмяншчыне, Беласточчыне.

З 1910 года – адміністратар у парафіі Дварэц (мястэчка ў лясах паміж Наваградкам і Слонімам). З 1925 года – пробашч у Лаварышках. З 1933 года служыў на Беласточчыне — у Янаве (1933—1937), Ялоўцы (1937—1939), Міхалове (1939—1946), Бомблі (1946—1956).

Быў адным з арганізатараў Беларускай канферэнцыі 1917-18 гг у Вільні.

Аўтар некалькіх кнігаў вершаў, п’есаў і прыпавесцяў. Адна з іх, “На покуці” (1934) была сканфіскаваная польскімі ўладамі.

У верасні 1939 года арыштоўваўся НКВД.

Памёр Янка Быліна у 1956 годзе, пахаваны каля касцёла ў Бомблі на Беласточчыне.

СТАГОДДЗЕ БХД. 2006-2008 26.10.2017


Прэзідэнцкая кампанія 2006 года, дзе быў вылучаны адзіны кандыдат ад дэмакратычных сілаў Алесь Мілінкевіч (яго аргкамітэт БХД падтрымліваў адпачатку), дазволіла хадэкам істотна пашырыць свае шэрагі і ўзмацніць уплыў. Аляксей Шэін працаваў кіраўніком прэс-службы, а потым спічрайтэрам Мілінкевіча, Віталь Рымашэўскі адказваў за правядзенне кампаніі адзінага па найвялікшым раёне Менску - Фрунзенскім, я стаў даверанай асобай кандыдата. Падчас кампаніі нашай важнай задачай было далучэнне да БХД новых людзей – і ў выніку ўлетку 2006 года лік сябраў аргкамітэту ўжо перавышаў 150 чалавек .

Вялікую ролю ў разгортванні БХД адыграла кампанія “За свабоду веравызнання”, ініцыяваная Віталём Рымашэўскім і Аляксеем Шэіным: у красавіку 2007 года супольна з пратэстанцкімі цэрквамі, з удзелам каталіцкіх і праваслаўных актывістаў аргкамітэт БХД распачаў збор подпісаў за ўнясенне зменаў у дзеючы закон “Аб свабодзе сумлення” (рэпрэсіўны ў дачыненні да неправаслаўных вернікаў). Летам 2007 года дзясяткі цэркваў і сотні актывістаў БХД па ўсёй краіне выйшлі на вуліцы з падпіснымі аркушамі. Збор вёўся ў больш як 70 населеных пунктах, у дамах малітвы, парках, спальных раёнах, цэлы аўтобус зборшчыкаў прыехаў на каталіцкі фэст у Будславе (18 чалавек было затрымана) – і ўжо ў лютым 2008 года 50 000 подпісаў былі перададзеныя ва ўладныя ўстановы.

Змены ў закон прынятыя не былі, але пасля масавай кампаніі ўлады спынілі практыку паўсюднага пераследу незарэгістраваных грамадаў, хростаў, набажэнстваў, высылкі місіянераў. Вынік кампаніі істотна падвысіў вядомасць і аўтарытэт БХД сярод вернікаў.

Па вызваленні з Малога Сітна мэтанакіраваныя аб’езды беларускіх рэгіёнаў пачаў і я сам – і за паўтара гады правёў сустрэчы ў больш як 120 гарадах, вёсках і мястэчках.

У выніку першыя рэгіянальныя суполкі БХД былі створаныя ў вялікіх гарадах праз хрысціянскіх актывістаў, маладафронтаўцаў і ўдзельнікаў кампаніі “За свабоду веравызнання”. Рэгіянальнымі лідэрамі БХД сталі пратэстанты Павел Наздра (электрык, Мазыр), Юрась Ступакоў (вайсковец, Баранавічы), Андрусь Любянчук (прадпрымальнік, Берасце), Георгій Зьмітрук (прадпрымальнік, Кобрын), Георгій Салаўёў (пастар, Лепель), Віктар Мезінцаў (прадпрымальнік, Наваполацк), Таццяна Шамбалава (студэнтка, Магілёў), Віктар Двурэчынскі (дыякан, Слуцк), праваслаўныя Таццяна Севярынец (настаўніца, Віцебск), Мікалай Баўсюк (фермер, Гародня), Іван Бедка (доктар, Слонім), Таісія Кабанчук (настаўніца, Бабруйск), Юрый Нагорны (пенсіянер, Ворша), Зміцер Кухлей (навуковец, Масты), Кастусь Жукоўскі (прадпрымальнік, Гомель), Аляксей Змушко (прыватны ахоўнік, Рэчыца), каталікі Вадзім Бароўскі (прадпрымальнік, Ліда), Зміцер Лупач (журналіст, Глыбокае), Аляксей Цюлькоў (ветэрынар, Асіповічы), Генрык Рынкевіч (настаўнік, Полацк), Дзяніс Лаеўскі (студэнт, Маладэчна), Юрась Жылко (рабочы, Жодзіна) і многія іншыя.

На восень 2008 года суполкі БХД былі створаныя прыблізна ў паўсотні гарадах Беларусі, і спіс сябраў аргкамітэту уключаў каля 500 чалавек.

У Менску, дзе за працу адказваў Віталь Рымашэўскі, гарадскую арганізацыю разбудоўвалі студэнты Дзяніс Кобрусеў і Зміцер Трафімчук, праваабаронца Ірына Логвін, пісьменніца Галіна Каржанеўская.

Ва Управе БХД ў 2007-2008 гадах склалася моцная каманда мэнэджэраў: пад кіраўніцтвам Дзяніса Садоўскага працавалі сакратар Наталля Васілевіч, арганізатарка экскурсіяў Валерыя Чарнаморцава, медык Валянціна Шычко, студэнткі Любоў Каменева і Ірына Губская.


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"

Працяг будзе

#100гадоўБХД


СТАГОДДЗЕ БХД. Палітыка на біблейскіх прынцыпах 11.10.2017


Паводле пагаднення паміж маладафронтаўцамі і “евангельскімі дэмакратамі”, колькасць сустаршыняў аргкамітэту ў пачатку 2005 года пашырылася да шасці: імі сталі Мікола Арцюхоў, Аляксей Шэін, Павел Севярынец, Георгій Салаўёў, Георгій Змітрук і Анатоль Астапенка. Акрамя таго, да працэсу аднаўлення БХД на розных этапах далучаліся адзін з лідэраў беларускага вулічнага руху Вячаслаў Сіўчык, філосаф і метадолаг Уладзімір Мацкевіч, пісьменнік Алесь Белы, а таксама колішні маладафронтавец, арганізатар праваслаўнага брацтва Кастуся Астрожскага, Віталь Рымашэўскі.

Першыя буклеты аргкамітэту, праекты сімволікі, базы звестак былі распрацаваныя ўвесну 2005 года.

Да сярэдзіны 2005 году аргкамітэт БХД распрацаваў уласны праект праграмы. У ягонай аснове ляжала маладафронтаўская прапанова для БНФ, дапоўненая праўкамі новых сябраў. У праекце падкрэслівалася пераемнасць сучаснай хадэцыі як ад уладароў-хрысціянаў Полацка ды ВКЛ, так і ад дзеячаў міжваеннай Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі, сцвярджаўся новы кшталт палітыкі, заснаванай на біблейскіх прынцыпах, і давалася разгорнутая, на 14 старонак, праграма палітычных, эканамічных і сацыяльных ператварэнняў для Беларусі.

Сёння, на пачатку ІІІ тысячагоддзя ад нараджэння Хрыста, Беларусь востра патрабуе палітычнай сілы, дзейнасць якой заснаваная на падмурку хрысціянскіх каштоўнасцяў, дэмакратычных прынцыпаў і беларускага патрыятызму. Такой новай сілай павінная стаць партыя Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя. (…) Партыя БХД ажыццяўляе дактрыну сучаснай хрысціянскай дэмакратыі ў Беларусі. Яна адстойвае правы і свабоды чалавека, стаіць на пазіцыі адраджэння нацыянальнай свядомасці, змагаецца за незалежнасць беларускай дзяржавы. Хрысціянская дэмакратыя для нас – гэта прыўнясенне хрысціянскіх маральных каштоўнасцяў у палітыку на ўсіх яе ўзроўнях. (…) БХД імкнецца з’яднаць беларускі народ вакол свабоды і дэмакратыі, дзяржаўнасці і суверэнітэту, рынкавай эканомікі і правоў чалавека і нацыі на цвёрдым грунце сутнасна хрысціянскіх каштоўнасцяў і хрысціянскіх традыцыяў” – такі кшталт хадэцыі фармулявала першая праграма Аргкамітэту БХД.

У траўні 2005 года мяне асудзілі за арганізацыю мірнай акцыі пратэсту супраць змены канстытуцыі (паводле якіх Лукашэнка атрымаў магчымасць захоўваць за сабой пасаду прэзідэнта бясконца), і на 2 гады накіравалі на лесанарыхтоўкі ў вёску Малое Сітна на мяжы з Расеяй. Адной з прычынаў такога прысуду, відавочна, было жаданне ўладаў разбурыць дзейнасць аргкамітэту – але схема сустаршынства дазволіла без перашкодаў працягваць партыйнае будаўніцтва. Аляксей Шэін навязваў міжнародныя кантакты, займаўся інфармацыйнай сферай і дбаў пра матэрыяльнае забеспячэнне працы, Мікалай Арцюхоў вёў працу сярод каталіцкіх актывістаў, Георгій Салаўёў і Георгій Зьмітрук навязвалі стасункі з пратэстанцкімі цэрквамі, Анатоль Астапенка – з праваслаўнымі. Значную ролю пачалі адыгрываць таксама выдатны арганізатар Віталь Рымашэўскі (урэшце ён замяніў на пасадзе сустаршыні Анатоля Астапенку) і моцны мэнэджар Дзяніс Садоўскі з царквы “Ян Прадвеснік”.


З кнігі "Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя"

Працяг будзе

#100гадоўБХД

Страницы: 1 2 3 4 5 ... 13 След.
Читать другие новости

Павел Севярынец