Беларуская мова ў законатворчасці

Канстытуцыйны Суд дае інфармацыю аб тым, што ў эталонным банку прававой інфармацыі з прыкладна 200 тысяч нарматыўных актаў толькі 3,1% нарматыўных прававых актаў на беларускай мове. Яны датычаць актаў аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі і ганаровымі граматамі, па кадравых пытаннях, аб правядзенні перамоваў па праектах міжнародных дамоваў, іх падпісанні і іншага. Іншымі словамі беларускамоўныя акты не толькі малаколькасныя, і маюць нязначны з юрыдычнага пункту погляду тэхнічны характар і невялікія па аб’ёме.

Акты дзяржаўных органаў Беларусі прымаюцца толькі на адной з дзяржаўных моў, а грамадзянін не можа ўздзейнічаць на гэты працэс (арт. 7 Закона “Аб мовах”, ч. 2 арт. 54 Закона “Аб нарматыўных прававых актах”). Само па сабе прыняцце нарматыўнага прававога акта на адной мове не абмяжоўвае правоў грамадзяніна. Немагчымасць карыстацца ўзнікае з-за адсутнасці перакладу тэксту нарматыўнага прававога акта на другую дзяржаўную мову.

Публікацыя на абедзвюх мовах павінна адбывацца адначасова, а калі гэта немагчыма – акт павінен лічыцца апублікаваным з моманту публікацыі яго на другой дзяржаўнай мове.

У 2015 г. старшыня Канстытуцыйнага Суда у штогадовым пасланні прэзідэнту Беларусі і абедзвюм палатам Парламента адзначыў, “што ў наш час для забеспячэння вольнага доступу да правасуддзя заканадаўчыя акты, якія закранаюць правы і свабоды грамадзян, мэтазгодна выдаваць на дзвюх дзяржаўных мовах – беларускай і рускай, у адпаведнасці з палажэннямі артыкула 17 Канстытуцыі пра роўнасць дзвюх дзяржаўных моў”.

Магчымасць і неабходнасць выдання прававых актаў Беларусі на дзвюх дзяржаўных мовах робіцца відавочным, калі згадаць, што на працягу большай часткі савецкага перыяду заканадаўчыя, урадавыя і некаторыя іншыя прававыя акты Беларусі афіцыйна публікаваліся на беларускай і рускай мовах.

Трэба адзначыць, што прыняцце Канстытуцыі 1994 г., правядзенне рэспубліканскага рэферэндуму 1995 г. не паўплывалі на двухмоўе: “Веснік Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь”, “Збору ўказаў прэзідэнта і пастаноў Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь”, а таксама на палажэнні нарматыўных актаў, якія прадугледжвалі выданне гэтых крыніц на беларускай і рускай мовах. Са з’яўленнем выдання нацыянальнага рэеестру прававых актаў Рэспублікі Беларусь як крыніцы афіцыйнага апублікавання прававых актаў выпуск “Веснік Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь”, “Збору ўказаў прэзідэнта і пастаноў Урада Рэспублікі Беларусь” спыніўся, і прававыя акты перасталі выдавацца на дзвюх дзяржаўных мовах. Выданне Нацыянальнага рэестру прававых актаў за нумарам 1 з’явілася ў студзені 1999 г. на рускай мове. Адпаведна заканадаўчым нормам Нацыянальны рэестр змяшчае акты на мове іх прыняцця.

Паколькі акты прымаюцца, як правіла, на рускай мове, то і ў Нацыянальным рэестры адлюстравана часцей за ўсё толькі адна гэта мова. Дэкрэт ад 24 лютага 2012 г. №3 зрабіў Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь крыніцай афіцыйнага апублікавання актаў, пакінуўшы ў ім норму аб тым, што акты публікуюцца на мове іх прыняцця.

Яшчэ 27 снежня 2011 г. Савет Міністраў у Палаты Прадстаўнікоў быў унесены прект Закона “Аб прававых актах Рэспублікі Беларусь”, што павінен замяніць дзеючы Закон “Аб нараматыўных прававых актах”, але да гэтага часу проект у Палаты прадстаўнікоў не разглядаўся.

Тым не менш, цікава выглядае арт. 45 “Парадак прыняцця (выдання) прававога акту” праекта закона “Аб прававых актах”, што рэгулюе мову прававых актаў. Ён прадугледжвае наступнае:
а) Па рашэнні нарматворчага органа (службовай асобы) прававы акт прымаецца (выдаецца) на беларускай і (або) рускай мовах;
б) Праекты законаў, уключаныя ў штогадовы план падрыхтоўкі законапраектаў на беларускай мове, прымаюцца на беларускай і рускай мовах.
в) Унясенне ў прававыя акты змен, тлумачэнне, прыпыненне, аднаўленне, падаўжэнне дзеяння, іх адмена альбо прызнанне страціўшымі сілу ажыццяўляюцца на тых дзяржаўных мовах, на якіх дадзеныя прававыя акты былі прынятыя (выдадзеныя).
г) Законы ў сферах заканадаўства аб дзяржаўных сімвалах, дзяржаўных мовах і дзяржаўных узнагародах, рэлігійных і нацыянальных адносінах, аб адукацыі, навуцы, культуры, сродках масавай інфармацыі прымаюцца на беларускай і рускай мовах.
д) Афіцыйны пераклад праекту закона на беларускую (рускую) мовы ажыццяўляецца адпаведным структурным падпадзяленнем Сакратарыята Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага збору Рэспублікі Беларусь перад разглядам праекту закона ў другім чытанні.

Як бычым, праект крыху канкрэтызуе нарматворчую дзейнасць у параўнанні з дзеючым законам “Аб НПА”, але разам з тым ён выглядае яшчэ больш дыскрымінацыйным у адносінах да беларускай мовы, чым дзеючы закон. Роля беларускай мовы зводзіцца толькі да сферы культуры і сімволікі, а беларускамоўныя праекты законаў у абавязковым парадку неабходна прымаць на двух дзяржаўных мовах, але ў той жа час такой нормы не прадугледжана для рускамоўных праектаў НПА.

Такім чынам, калі дадзены праект закона “Аб прававых актах” будзе прыняты, роля беларускай мовы ў законатворчасці ячшэ больш зменшыцца, што непрымальна і таму дадзены праект у прапанаванай Саветам Міністраў рэдакцыі прымаць немэтазгодна.

Необходна змяніць закон “Аб нарматыўных прававых актах” у накірунку выдання ўсіх НПА на двух дзяржаўных мовах адначасова..
11.04.16 22:00



Cервис комментирования Disqus позволяет легко авторизоваться через фэйсбук и твиттер, а также напрямую в Disqus. Даёт возможность репостить комментарии в фэйсбук, а также использовать изображения. 
Подробнее читайте здесь.
Ветеранам Клуба Партизан, мы оставляем и старую форму авторизации.
 
загружаются комментарии

Ігар Случак