Cтандартызацыя беларускай мовы 06.05.2016 3

У 2010 г. ўступілі ў сілу новыя арфаграфічныя правілы. Проведенная рэформа, па сваёй сутнасці, – акт корпуснога планавання (нармалізацыіі адной з дзяржаўных моў), закранае правапіс і часткова структурныя марфалагічныя кампаненты.
Ва ўмовах актыўнага, ярка выяўленага асіметрычнага білінгвізму, рэалізацыя акту корпуснога планавання не прынясе поспехаў, пакуль у дзеянне не будзе запушчаны механізм статуснага планавання, асноўнай задачай якога павінна стаць рэвіталізацыя асноўных функцый мовы.
Пры багацці моўных формаў, высокім узроўні адукацыі насельніцтва, неабходны перавод нацыянальнай мовы з вобласці псіхалагічнага адчужэння ў вобласць практычнага ўжывання.
Гэты пераход немагчыма вырашыць толькі рэформай правапісу, рэформа павінна праводзіцца ў кантэксце створаных дзяржавай вызначаных умоў, іншымі словамі пры сумяшчэнні карпуснога і статуснага планавання.
Слоўнік юрыдычных тэрмінаў, падрыхтаваны ў Нацыянальным цэнтры прававой інфармацыі (далей – НЦПІ) (далей – СЮТ-2012)[S52], выразна адрозніваецца ад большасці папярэдніх тым, што прызначаны выконваць ролю нарматыўнага: створаны аўтарытэтнай дзяржаўнай установай, размешчаны на Нацыянальным прававым Інтэрнет-партале (www.pravo.by). Акрамя таго, гэта першы электронны іншамоўна-беларускі слоўнік юрыдычнай тэрміналогіі, што стварае яму перавагу перад папяровымі варыянтамі больш шырокай даступнасцю для карыстальнікаў.
З прычыны таго, што ў нашай краіне законы ствараюцца на рускай мове і потым толькі частка з іх перакладаецца на беларускую, некаторыя юрыдычныя тэрміны не праходзяць апрабацыю ў юрыдычнай літаратуры.
Пэўную частку тэрмінаў, асабліва ўстойлівых тэрміналагічных словазлучэнняў, аўтарам СЮТ-2012 давялося, па сутнасці, ствараць упершыню
Аднак не варта было захапляцца празмернай тэрмінатворчасцю пры наяўнасці практыкі выкарыстання таго або іншага тэрміна. Перш чым прапанаваць беларускі эквівалент, неабходна ўпэўніцца, ці не функцыянуе ўжо патрэбны адпаведнік, ўважліва вывучыўшы не толькі выдадзеныя раней слоўнікі юрыдычнай тэрміналогіі, а перш за ўсё – афіцыйна апублікаваныя тэксты законаў на беларускай мове.
У адваротным выпадку атрымліваецца, што адно і тое ж паняцце ў розных крыніцах мае неаднолькавае лексічнае выяўленне.
Назіранні за беларускімі эквівалентамі, прапанаванымі аўтарамі СЮТ-2012, прыводзяць да высновы аб неабходнасці сэнсавай і граматычнай карэкціроўкі пэўнай часткі прапанаваных тэрмінаў.
Каб пазбегнуць недакладнасці пры вербальным увасабленні паняцця, неабходна трымацца нормаў літаратурнай мовы.
Варта таксама ўлічваць і вопыт папярэдняга выкарыстання тэрмінаў як у лексікаграфічных крыніцах, так і ў заканадаўчых тэкстах. Хочацца спадзявацца, што аўтарскі калектыў будзе працягваць працу і над пашырэннем аб’ёма слоўніка, паколькі прадстаўленыя 7014 лексічных адзінак далёка не поўнасцю адлюстроўваюць тэрміналагічны корпус сучаснага беларускага заканадаўства.
Першым крокам на шляху забеспячэнні абароны мовы часта становіцца замацаванне афіцыйнай моўнай нормы, афіцыйнага моўнага стандарту.
Фармальна-юрыдычным спосабам дасягнення гэтай мэты становіцца выданне галоўнай дзяржаўнай акадэміяй слоўнікаў і даведнікаў, якія адлюстроўваюць моўныя стандарты, найперш у вобласці лексікі і арфаграфіі дзяржаўнай мовы.
Прыкладамі стандартнага падання нацыянальнай мовы ў выглядзе набору слоўнікаў могуць быць: у Нямеччыне - DUDEN, Standartwerk zur deutschen Sprache, у Вялікабрытаніі – Standard Reference Books, у Францыі - Dictionnaire del'Académie française, стандарты арфаграфіі, апублікаваныя ў Journal officiel і даступныя на сайце Французскай акадэміі.
Стандартызацыя мовы дазваляе выразна вызначыць адрозненне паміж афіцыйнай і гутарковай моўнай нормай, праводзіць адрозненне паміж арыгінальнымі і запазычанымі словамі, і, хоць непазбежным вынікам гэтага становіцца кансервацыя афіцыйнай мовы, для мэт прававой вызначанасці выданне такіх стандартаў відавочна неабходна.
Стандартызацыя мовы дазваляе паралельна вырашыць і шэраг пабочных задач, напрыклад усталяваць мяжу паміж мовамі і дыялектамі (юрыдычна вырашыць праблему, якая застаецца не да канца вырашанай у лінгвістыцы).
У адсутнасць стандартызацыі мовы правовые нормы, падобныя правілам у Беларусі аб абавязковым выкарыстанні літаратурнай нормы дзяржаўнай мовы, застаюцца ў прававым сэнсе нявызначанымі.

Зваротаў па-беларуску менш за 1% - у чым прычына? Статыстыка за 2011-2014 гады 21.05.2015 7

У 2012 годзе пачалі дзейнічаць змены ў законе “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб” у адпаведнасці з якімі адказ на пісьмовы зварот павінен быў давацца на мове звароту.

Здавалася, што з прыняццем зменаў у закон, што забяспечваюць і абараняюць правы беларускамоўных, колькасць зваротаў па-беларуску вырасце.  



Каб гэта праверыць я распачаў доўгатэрміновае даследванне на падставе статыстыкі па мове зваротаў, якую я запытваў у выканаўчых камітэтаў беларускіх адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак – гарадоў, раёнаў, абласцей і адміністрацый у гарадах.

На жаль, далёка не ўсе прадстаўнікі выканкамаў ішлі на сустрэчу і не давалі запытваемую інфармацыю кіруючыся рознымі падставамі. Як прыклад можна прывесці адказ начальніка аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі Чэрвеньскага райвыканкама Алены Гоман, якая паведаміла: “Інфармацыя аб колькасці пісьмовых зваротаў грамадзян прадстаўляецца ў Мінскі абласны выканаўчы камітэт, гэтыя звесткі прыватным асобам высылаць лічым немэтазгодным”.



Пакінем за дужкамі наогул законнасць такога адказу, тым не менш адзначым толькі тое, што сам Мінскі аблвыканкам запытваемую інфармацыю палічыў мэтазгодным мне прадставіць, хоць і не ў тым аб’ёме, які б мяне задаволіў. Так кіраўнік справамі Мінскага аблвыканкама Іван Маркевіч паведаміў:

“На падставе артыкула 21 закона “Аб інфармацыі, інфарматызацыі і абароне інфармацыі” паведамляем, што ў Мінскі аблвыканкам у 2014 годзе паступіла 5853 зварота грамадзян і юрыдычных асоб. Статыстыка па зваротах не вядзецца”.

На жаль, выкарыстаць дадзены адказ для даследвання не ўяўляецца магчымым, бо няма разрэзу па мовах.
І гэта другі прыклад адказу, паводле якога немагчыма было атрымаць звесткі для даследванняў у 2011 – 2014 годах. Тым не менш адказ Мінскага аблвыканкаму паказвае наколькі законнымі з’яўляюцйца адказы Чэрвеньскага і іншых выканкамаў, што адмаўляліся паведамляць статыстыку па зваротах на падставе меркаванняў “немэтазгоднасці” і іншых няслушных і крывадушных прычын. Але тут ужо задача вышэйстаячых выканкамаў пракантраляваць сваіх падначаленых па пытанню парушэння заканадаўства, у першую чаргу закона “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб”.

Трэццяй прычынай, чаму не інфармацыя аб зваротах была сабраная не ў поўным аб’ёме ёсць альбо хлусня, альбо дрэнная праца пошты. Не буду настойваць якая прычына праўдзівая, тым не менш адзначу, што ў 2014 годзе пісьмовы зварот, і не адзін, я даслаў у выканкам кожнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі.



Тым не меньш з Кармянскага райвыканкама за подпісам старшыні Аляксея Ясонава прыйшоў ліст з інфармацыяй аб тым, што “паступіла 43 пісьмовых зваротаў грамадзян. Звароты напісаны на рускай мове”. Аналагічны адказ прыйшоў і з Брагінскага райвыканкама, дзе кіраўнік справамі Валер Чэкан паведаміў, што “паступіла 64 пісьмовых зваротаў, усе яны напісаны па-руску”.

Таму ў дадзеным выпадку альбо вымалёўваецца свядомае скажэнне статыстычнай справаздачнасці, альбо парушэнне заканадаўства аб зваротах грамадзян, альбо пошта дрэнна працуе і мае лісты ў раёны Гомельшчыны не даходзяць. Але заўважу толькі, што ліст, на які я атрымаў адказы былі па-беларуску, таму ўжо тут нельга казаць, што “усе яны напісаны па-руску”.



І тут зноў ёсць інтарэс абласных выканкамаў даведацца, што адбываецца з працай у адпаведнасці з законам “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб” на падведамственнай ім тэрыторыі. Чацьвёртая і не менш важная прычына, па якой не атрымалася сабраць усё неабходную інфармацыю: банальная – проста ігнараваўся закон “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб” і адказ на зварот не даваўся наогул.

Разабраўшыся з прычынамі, якія не дазволілі атрымаць поўныя дадзеныя пяройдзем да аналізу тых звестак, што атрымалася здабыць. Хоць яны і не поўныя, але агульную карціну прадставіць могуць.  



Так у 2011 годзе, калі абавязку даваць адказ па-беларуску ў чыноўнікаў не было, зваротаў па-беларуску было толькі 0,5%, ці 75 зваротаў з 15107 атрыманых выканаўчымі камітэтамі.

У 2012 годзе закон набыў моц, але на колькасць зваротаў гэта не дужа паўздзейнічала – па-беларуску было атрымана толькі 65 з 10434 зваротаў, ці 0,62%.

У 2013 колькасць беларускамоўных зваротаў у параўнанні з 2011-м годам вырасла ў працэнтных суадносінах у два разы, але ў лічбах зменшылася і наогул засталася на нізкім узроўні: беларускамоўных зваротаў было толькі 64 з 6580, ці 0,97%.



Калі да 2013 году колькасць беларускамоўных зваротаў хоць пакрысе, але расла, то ў мінулым 2014-м годзе іх адсотак зменшыўся да 0,76% і агульная колькасць зваротаў па-беларуску склала 72 звароты з 9507 атрыманых.  

Карацей, адсотак беларускамоўных зваротаў нагадвае колькасць прагаласаваўшых супраць кіраўніка Паўночнай Карэі на ўсеагульных і дэмакратычных выбарах.



Выглядае ўсё вельмі сумна, асабліва калі прадстаўнікі райвыканкамаў у адказах не адказваюць сабе ў задавальненні патроліць і пакпіць з мяне, а ў цэлым і з усіх беларускамоўных, як гэта зрабіла напрыклад кіраўнік справамі Лоеўскага райвыканкама Ірына Пастухова: “Паступіла 50 зваротаў, з іх: 49 на рускай мове, 1 на беларускай (Ваш)” Ці як старшыня Маларыцкага райвыканкама Казімір Лапіч: “Паступіла 129 зваротаў, з іх на беларускай мове 4 (2 ад Вас)”

Чытаючы такія прыкрыя, але праўдзівыя лісты сапраўды задаешся пытаннем: “Можа сапраўды толькі табе, Ігар, гэта беларуская мова і патрэбна?” Але не ўсё так проста. Вернемся да гэтага пытання ніжэй, а зараз працягнем аналізаваць статыстыку.

Калі прыбраць адказы з вялікіх гарадоў, то малюнак выглядае крыху лепш: у 2011-м было 0,66% па-беларуску, у 2012-м – 0,99%, у 2013-м – 0,62% і ў 2014-м – 1,65% зваротаў па-беларуску.



Па вабласцям сітуацыя выглядае наступным чынам.

 Берасцейская вобласць
Берасцейшчына даволі добра прадстаўляла дадзеныя, асабліва ў 2011-2012 гадах, там магчыма прасачыць дынаміку колькасці беларускамоўных зваротаў у чатырох раёнах. Але не выпадае казаць, што менавіта змены ў закон паўздзейнічалі на колькасць зваротаў па-беларуску. Калі у Маларыцкім раёне колькасць зваротаў па-беларуску вырасла з 0,48% у 2011-м годзе да 3,1% у 2014-м, то ў Іванаўскім знізілася з 1,86% у 2011 годзе да 0,81% у 2014-м. У Кобрынскім раёне ў 2012-2013 годзе адбываўся рост, а ў 2014 колькасць зваротаў па-беларуску ўпала да ўзроўню 2011 года. Адзінае, што можна казаць упэўнена, гэта тое, што колькасць зваротаў у абсалютных лічбах па гадам амаль не змяняецца.



 Віцебская вобласць
Віцебшчына паказала негатыўную стабільнасць – амаль усе раёны, як змовіўшыся, паведамілі, што прадстаўленне інфармацыі немэтазгодна, што дае падставу меркаваць аб цэнтралізаваным кіраванні адказамі ў вобласці. А вобласць, сама па сабе, цікавая. Хоць была атрыманая інфармацыя толькі па двух раёнах, але адзін з гэтых двух мае вельмі добрыя паказчыкі на ўзроўні ўсёй Беларусі. У Расонскім райвыканкаме ў 2011 годзе адсотак беларускамоўных зваротаў быў 4,55%, у 2013-м – 11,63%, а 2014 год скончыўся з паказчыкам 9,21%. Статыстычна выглядае няблага, але на жаль раён невялікі і ў лічбах карціна не такая прыгожая.



 Гарадзенская вобласць
Гарадзеншчына праявіла сябе нігілістычна – больш за палову раёнаў наогул не адказалі, а тыя што адказвалі, рабілі гэта вельмі спарадычна. Нельга не заўважыць, што колькасць зваротаў па-беларуску ў Зэльвенскім раёне знізілася з 10,29% да 3,53%. Стабільна даваў адказы напрацягу ўсіх гадоў назірання толькі Смаргонскі раён, якім да 2014 году кіраваў Мечыслаў Гой, што зараз узначальвае Гарадзенскі аблвыканкам. Можа за тое, што добра закон “Аб зваротах грамадзян” выконваў і падвысілі?



 Гомельская вобласць Гомельшчына, як і Берасцейшчына даволі добра давала інфармацыю. На жаль нельга казаць, што адсотак зваротаў па-беларуску ў вобласці за часы дзеяння зменаў у закон істотна падвысіўся. Трэба адзначыць Гомельскі аблвыканкам – адзіны з аблвыканкамаў, што даваў статыстыку ў разрэзе моў нягледзячы на вялікую колькасць зваротаў.



 Магілёўская вобласць
Terra incognita закона “Аб зваротах грамадзян” – статыстыку адсюль наогул не давялося атрымаць. Палова раёнаў наогул не адказвала, а другая палова паведамляла, што даваць інфармацыю немэтазгодна. Хутчэй за ўсё, як і ў выпадку з Віцебшчынай, тут скардынаваная пазіцыя ў пытанні непрадстаўлення інфармацыі.



 Мінская вобласць
У параўнанні з Гарадзеншчынай, Магілёўшчынай і Віцебшчынай дала даволі шмат адказаў, з якіх вынікае, што сітуацыя з беларускамоўнымі зваротамі ў 2011-2014 змянілася нязначна, хоць у лічбах, калі параўноўваць 2011 і 2014 гады рост назіраецца.



 Мінск
Самым дысцыплінаваным раёнам сталіцы быў Кастрычніцкі, які паведаміў, што ў 2011 годзе ў яго адміністрацыю па-беларуску звярнуліся 2 разы, а ў 2014 – цэлых 5. Сумны факт, калі ўлічыць, што Мінск не толькі адміністрацыйная, але і культурна-палітычная сталіца Беларусі, якая акамулюе лепшых людзей з усёй Беларусі. А мне здавалася заўжды, што лепшы – гэта беларускамоўны. Магчыма я памыляўся. Альбо ўсе беларускамоўныя пісалі лісты ў Маскоўскі раён.



У заканчэнне аналізу можна зрабіць наступныя высновы:

1. Змены ў закон хоць і нязначна, але стымулююць павелічэнне выкарыстання беларускай мове ў афіцыйным справаводстве.  

2. Беларусы далёка не ў поўную меру карыстаюцца сваім правам на беларускамоўны зварот. Да таго ж, у Беларусі існуе вельмі шмат ініцыятыў, якія перыядычна збіраюць подпісы і шлюць звароты на хвалюючыя іх тэмы, але далёка не заўсёды па-беларуску.

3. Асноўная праблема ў тым, што сітуацыю адным законам не вырашыць, калі ўся сістэма нарматыўных актаў не прадугледжвае замацаванага права на выкарыстанне беларускай мовы ва ўсіх сферах жыцця.

Гэта і тлумачыць тое, што колькасць беларускамоўных зваротаў не расце.  

Неабходна ў першую чаргу ўнясенне змен у законы “Аб мовах” і “Аб абароне правоў спажыўцоў”, што прадугледжваюць і нарматыўна забяспечваюць абавязковага выкарыстання двух дзяржаўных моў у роўнай ступені і выданне ўсіх нарматыўных актаў адразу на двух дзяржаўных мовах.

І галоўнае – нам усім неабходна больш ужываць беларускую мову паўсюль.






Толькі 0,81% па-беларуску 08.03.2014 8

Яшчэ з 2009 года, з моманту з’яўлення ініцыятывы “Справаводства па-беларуску!” лабіравала ў парламенце змены ў Закон “У звароты грамадзян і юрыдычных асоб”, паводле якіх адказ на зварот павінен давацца на мове звароту.

І нарэшце ў сярэдзіне 2011 года гэтыя змены былі падтрыманыя, а 22 студзеня 2012 года яны ўступілі ў моц.

Каб давесці слушнасць таго, што нарматыўнае замацаванне статусу мовы спрыяе пашырэнню яе ўжывання ініцыятыва напачатку 2012 года пачала своеасаблівы эксперымент.

Быў зроблены запыт ва ўсе адміністрацыі Беларусі з прапановай даць статыстыку па мове зваротаў грамадзян да ўступлення ў моц зменаў у закон, за 2011 год.

Такі самы запыт быў зроблены і на пачатку 2013 з мэтай параўнаць, як змянілася сітуацыя з мовай зваротаў грамадзян пасля таго як іх права звяртацца па-беларуску і атрымоўваць па-беларуску адказ было замацавана.

У 2014 годзе такі зварот зноў быў зроблены, каб даведацца, колькі зваротаў па-беларуску было зроблена ў 2013 годзе.

Такім чынам была сабраная статыстычная інфармацыя па мове зваротаў у выканаўчыя камітэты Беларусі за 2011, 2012 і 2013 гады. Нажаль, як у 2012, так і ў 2013 і 2014 годзе далёка не ўсе адміністрацыі падалі такую інфармацыю, спасылаючыся альбо на адсутнасць такой статыстыкі, альбо на адсутнасць абавязку такую статыстыку прадастаўляць, але атрыманыя дадзеныя добра вымалёўваюць агульную карціну і тэндэнцыі.

Так была атрымана інфармацыя аб тым, што ў адміністрацыі, якія далі статыстыку, ў 2011 годзе было пададзена 13007 зваротаў, з іх па-беларуску было пададзена толькі 70 зваротаў ці 0,54% ад агульнай колькасці.

Адміністрацыі, якія далі статыстыку па дадзеным за 2012 год паведамілі, што было пададзена 10310 звароты, а з іх па-беларуску было пададзена толькі 57 зваротаў ці 0,55% ад агульнай колькасці. Напрыканцы адміністрацыі, якія далі статыстыку па дадзеным за 2013 год паведамілі, што было пададзена 8370 зваротаў, а з іх па-беларуску было пададзена толькі 68 зваротаў ці 0,81% ад агульнай колькасці.

З гэтых дадзеных вымалёўваецца карціна, што нарматыўнае замацаванне статусу беларускай мовы ніяк не ўплывае на яе ўжыванне, прынамсі пры паданні зваротаў – у 2011 годзе 0,54%, у 2012 годзе 0,55%.

Між тым у 2013 годзе беларускамоўных зваротаў было хоць і не значная колькасць у цэлым - толькі 0,81% ад агульнай колькасці зваротаў, але ў параўнанні з 2011 і 2012 годам іх колькасць у працэнтных суадносінах павялічылася амаль у паўтары разы.

Тым больш, калі адкінуць адміністрацыі вялікіх гарадоў, то можна атрымаць крыху іншыя лічбы. Так без уліку адміністрацый вялікіх гарадоў у 2011 годзе было пададзена 4508 зваротаў, з іх 60 па-беларуску, ці 1,05% ад агульнай колькасці.

У 2012 годзе без уліку адміністрацый вялікіх гарадоў было пададзена 2815 зваротаў, з іх па-беларуску было пададзена 40 зваротаў, ці 1,42%, а ў 2013 годзе было пададзена 2918 зваротаў, з іх 44 па-беларуску, ці 1,51% ад агульнай колькасці.

Напрыклад у Расонскім раёне ў 2013 годзе было ўжо 11,63% зваротаў па-беларуску, у Маларыцкім - 3,48%, у Петрыкаўскім - 3,18% зваротаў па-беларуску.

З аднаго боку можна казаць, што рост неістотны і працэнт беларускамоўных зваротаў наогул мізерны, але з іншага боку трэба улічваць. што пазітыўная дынаміка павелічэння беларускамоўных зваротаў працягваецца, асабліва ў рэгіёнах. Да таго ж, умовы для беларускамоўнага справаводства, акрамя справаводства ў межах закона "Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб" зусім нарматыўна не забяспечаны.

Таму неабходна канстатаваць, што норма закона "Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб", паводле якой адказ на пісьмовы зварот павінен давацца на мове звароту спрыяе пашырэнню беларускамоўнага справаводства і наогул пашырэнню ўжывання беларускай мовы ў Беларусі.

Але з гэтага вынікае, што падобная норма жыццёва набходна для развіцця беларускай мовы і ў іншых нарматыўных прававых актах, у першую чаргу ў законе "Аб мовах". Толькі тады можна будзе казаць, што ў Беларусі сапраўды забяспечана канстытуцыйнае дзвюхмоўе, а ў грамадзян ёсць рэальная магчымасць выкарыстоўваць у жыцці на роўных умовах беларускую або рускую мову, якія на сёння з'яўляюцца дзяржаўнымі.

Беларуская мова і беларускія дэпутаты 21.02.2014

Развіццё беларускай мовы немэтазгодна - гэта ўжо не асобная пазіцыя, гэта дэкларацыя.


Такой думкі прытрымліваецца яшчэ больш за 40 дэпутатаў беларускага Парламента .

Нажаль, у беларускім Парламенце няма ні аднаго чалавека, які б сур'ёзна займаўся праблемай пашырэння ўжывання і развіцця беларускай мовы.

А такі чалавек неабходны.  І калі яго няма на ўзроўні Парламента, то мэтазгодна, каб ён быў хоць бы на базавым узроўні мясцовага савета.



Хочаш беларускай мовы – дакажы, што яна табе патрэбна! 16.04.2013 14

Прыемная  навіна прыйшла з берагоў Буга. Мясцовы клуб "Дынама-Брэст" ў ХХІІІ чэмпіянаце Беларусі па футболе ў Вышэйшай лізе будзе пісаць прозвішчы на форме футбалістаў па-беларуску.

Здавалася б, што ў гэтым такога, шэраговая з'ява, хіба можна лічыць за навіну тое, на якой мове будуць надпісы на форме?



Магчыма і так, але не ў Беларусі, дзе фармальна пры роўнасці моў перавага паўсюль аддаецца рускай мове. Да таго ж ужо шмат часу ні адзін з клубаў Вышэйшай лігі беларускага футбола не выкарыстоўваў беларускую мову на сваёй спартыўнай форме. Адным словам, для мяне, як чалавека, што паважае беларускую мову і жадае яе больш шырокага выкарыстання гэта была добрая навіна.



Да таго ж футбол мне таксама падабаецца і мой родны ФК "Гомель", падаецца, сур'ёзна стаў на шлях беларусізацыі футбола і спадзяюся таксама падтрымае брэсцкіх дынамаўцаў і сваіх заўзятароў, 73% якіх падтрымлівае напісанне прозвішчаў гульцоў на форме па беларуску.



Між тым, праглядаючы каментары да гэтай навіны на спартовых і не спартовых сайтах, я заўважыў там каментары накшталт "У ПСЖ надпісы па-французку, у "Манчэсцеры" - па-англійску, а ў "Баварыі" - па-нямецку. І ў Беларусі, натуральна, павінны быць па-беларуску, знайшлі мне навіну!"



Так, магчыма, у Беларусі і павінны быць па-беларуску, але калі ўсіх задавальняе па-руску, то навошта адыходзіць ад агульнапрынятага ў Беларусі стандарта? Да таго ж я б прывёў у гэтым прыкладзе не ПСЖ, Манчэсцер ці Баварыю, а першы на сённяшні час каталонскі футбольны клуб "Барселону". Каталонская мова нават не дзяржаўная ў Іспаніі, але галоўная старонка сайта па-каталонску, надпісы на форме таксама і ўпэўнены, што дыктар на стадыёне таксама па-каталонску гульню асвятляе. Адзінай прычына тут у тым, што заўзятарам патрэбна каталонская мова ў футболе, а клуб ведае аб гэтым пажаданні і ідзе насустрач заўзятарам.



Тое ж самае і ў Беларусі. Упэўнены, што калі б я не  звярнуўся ў 2012 годзе да кіраўніцтва "Дынама-Брэст" з прапановай больш шырока ўжываць беларускую мову, а ў 2013 годзе не нагадаў аб гэтай прапанове, былі б і ў гэтым чэмпіянаце надпісы на форме па-руску. Бо, як я ўжо казаў, навашта рабіць нешта новае, калі і старое ўсіх задавальняе.



Канечне, сітуацыя з беларускай мовай у Беларусі складаная, але нельга і не справядліва перакладаць усю адказнасць на заняпад беларускай мовы на дзяржаву. У заняпадзе беларускай мовы ў першую чаргу вінаватыя мы самі. Так, дзяржава не асабліва падтрымлівае беларускую мову, але з чаго вы ўзялі, што яна павінна нешта падтрымліваць? Па-сапраўднаму пакажыце, што мова патрэбна і сітуацыя зменіцца. Бо і ў Барселоне маглі б спакойна іспанскую мову выкарыстоўваць.



Беларуская ж мова фармальна з рускай у роўных правах, проста каб у сённяшняй сітуацыі яе выкарыстоўваць трэба прыкласці больш намаганняў, быць першапраходцам. Я ведаю шмат людзей, што вядуць сваю справу па-беларуску, выкладаюць па-беларуску, размаўляюць увесь час па-беларуску і па-беларуску вядуць эканамічную, тэхнічную і яшчэ шмат якую дакументацыю, якую звычайнаму чалавеку не зразумець, няглядзячы на тое, на якой бы мове гэта напісана не было. І ўсё ў іх добра.



Трэба проста разумець, што сапраўдных мованенавіснікаў у Беларусі адзінкі, і тое гэта нянавісць у іх выклікана нейкімі ірацыянальнымі праблемамі ці комплексамі. Для большасці ж проста ўсё роўна, якой мовай ты карыстаешся ў працы, галоўнае выконвай свае абавязкі якасна.



Таму проста пачніце выкарыстоўваць беларускую мову самі, паказвайце пры нагодзе, што ў той ці іншай сферы вам патрэбна беларуская мова і вашы пажаданні безумоўна будуць улічаны.



Але калі вас задавальняе сітуацыя, калі беларуская мова не гучыць і вы нічога не хочаце на практыцы зрабіць, каб яна загучала, то не кляніце дзяржаву, уладу і памяркоўнасць іншых, што мова знікае - у яе знікненні вінаваты будзеце толькі вы.



Але і ў яе адраджэнні будзе ваша прамая заслуга.



Проста вызначыцеся самі, чаго вы жадаеце.







Першая публікацыя telegraf.by


Беларускамоўны футбол у Гомелі. Ці пачуе клуб меркаванне заўзятараў? 13.04.2013 8

У сталіцы ўжо нікога не здзівіш беларускамоўнымі ініцыятывамі. Мова даволі шырока распаўсюджана сярод прасунутай часткі нашых суайчыннікаў, якіх збірае Мінск з усёй Беларусі. Асноўнае культурнае жыццё, у тым ліку і беларускамоўнае таксама канцэнтруецца ў Мінску. А калі ёсць попыт, то з’яўляюцца і прапановы – у рэкламе, спорце і іншых галінах беларуская мова набывае ўсё большае распаўсюджванне.

Але Гомель гэта не Мінск і для майго гораду моўнае пытанне ўсё яшчэ вельмі абцяжаранае шматлікімі комплексамі і міфамі. Тым дзіўным і нечаканым з’яўляецца той факт, што за апошнія 4 месяцы ў гомельскім каляфутбольным асяродку адбылася, падаецца, сапраўдная моўная рэвалюцыя. Канечне, распаўсюд беларускай мовы ў каляфутбольным асяродку з’яўляецца агульнабеларускай тэндэнцыяй, якая не магла не захапіць ва ўсёй сваёй шырыні і Гомель, але ў гэтай сітуацыі мяне здзівіла тая хуткасць, з якой беларускамоўныя настроі захапілі гамяльчан.



 На афіцыйнай старонцы ФК “Гомель” Вконтакте ФК «ГОМЕЛЬ» | FC «GOMEL» [Official Group] 18 лістапада 2012 года ў суполцы было створана апытанне якое паведамляла, што “Рэгламент чэмпіянату Рэспублікі Беларусь па футболу сцвярджае (п.7.8 ): "..над номером футболиста должна быть размещена надпись на белорусском или русском языке печатными буквами с фамилией или псевдонимом футболиста с высотой букв 7,5 см…» і пытаннямі аб тым, на якой мове хацелі б бачыць гомельскія заўзятары надпісы на спартыўнай форме футбалістаў ФК “Гомель”.



У  апытанні прыняло ўдзел 452 чалавек, з якіх 241, ці 53,3% падтрымала надпісы па-руску.  Такім чынам, хоць і не на шмат, але пытанне было станоўча вырашана на карысць рускай мовы і зноў узнімаць яго ў бліжэйшы час не мела сэнсу, бо тыя, для каго гуляюць футбалісты, выказаліся адназначна за рускую мову. Цікава і тое, што ў мінулым чэмпіянаце праз галасаванне каманда таксама праз галасаванне абірала, на якой мове ёй пісаць прозвішчы на форме і іх выбар супаў з пажаданнямі заўзятараў – была абрана руская мова.



Але 30 сакавіка пачаўся новы чэмпіянат Беларусі ў Вышэйшай лізе і лагічна было паглядзець, як змянілася стаўленне заўзятароў да мовы футболу. На гэты раз штуршком для стварэння адпаведнага апытання стаў  адказ ФК "Гомель" наконт захадаў, якія клуб будзе рабіць у новым сезоне для папулярызацыі беларускай мовы.



У адказе акрамя іншага паведамлялася, што як і ў 2012 годзе, у 2013 дыктарскае суправаджэнне гульняў на гомельскім стадыёне будзе праводзіцца на беларускай мове, а пытанне, на якой мове будуць надпісы на форме футбалістаў зноў будзе вырашаць каманда.



Здавалася б, сітуацыя нічым не адметная ад сітуацыі, што была не больш як паўгады таму, але тут ёсць адзін нюанс. Справа ў тым, што большасць заўзятароў не ведала, што моўнае пытанне вырашаецца самой камандай, людзям падавалася, што як часта бывае, усе пытанні вырашаюцца зверху, без уліку гульцоў, адміністрацыі і ў першую чаргу заўзятароў. Убачыўшы адказ з ФК “Гомель” адміністратары суполкі ФК «ГОМЕЛЬ» | FC «GOMEL» [Official Group] зноў стварылі апытанне на тэму на якой мове павінны быць надпісы на форме гомельскіх футбалістаў, далучыўшы да яго і адказ з клуба.



На гэты раз у апытанні прыняло ўдзел больш чым у тры разы заўзятароў гомельскага клуба, сярод якіх былі таксама і прадстаўнікі каманды. Але не колькасць была галоўнай, а тое, што з 1737 чалавек 1255 ці 72,3% аддалі свае галасы за беларускую мову!



А толькі 4 месяцы таму ў падобным апытанні за беларускую мову было толькі 46,7%. Асабіста я быў уражаны такой рэзкай зменай настрояў, бо колькасць тых заўзятароў, што падтрымлівала рускую мову, зменшылася з 53% да 28%, іншымі словамі ў два разы. Мае ж прагнозы былі такімі, што ў лепшым выпадку за беларускую мову ў гэтым годзе будзе на 5-7% больш чым у мінулым сезоне.



Нават сярод тых удзельнікаў каманды, што прымалі ўдзел у інтэрнэт-галасаванні моўныя прыхільнасці падзяліліся. Напрыклад, той жа дырэктар ФК “Гомель” Яўген Пабалавец выказаўся за беларускую мову. Што казаць, вельмі прыемная навіна і тэндэнцыя назіраецца сярод прыхільнікаў гомельскага клуба.



Але якую мову абярэ каманда ФК “Гомель”. У мінулым сезоне іх сімпатыі супалі з сімпатыямі заўзятароў, і была абрана руская мова. У гэтым сезоне абсалютная большасць заўзятараў за беларускую мову і спадзяемся, каманда пачуе іх голас і як у мінулым сезоне выбар каманды і заўзятароў супадзе. Бо футбол гэта камандная гульня, а футбалісты, адміністрацыя і заўзятары гэта адна каманда. А поспехі прыходзяць толькі тады, калі ў камандзе гармонія і ўзаемапавага.



 Аддаючы даніну павагі меркаванню заўзятароў, клуб можа быць упэўнены ў добрай падтрымцы і поўных трыбунах. І перамогах.







 Першая публікацыя telegraf.by


“Змагры” за беларускую мову – на словах тысячы, на справе 0,5% 07.04.2013 104

На пачатку 2012 года ў новай рэдакцыі быў прыняты закон “Аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб”. Адметны ён тым, што пасля 2-х гадоў перапіскі з чыноўнікамі ўсіх узроўняў грамадзянская ініцыятыва “Справаводства па-беларуску!” дамаглася таго, што зараз у адпаведнасці з законам на пісьмовы зварот павінен давацца адказ на мове зварота.



Гэта ўжо не навіна, і адмыслоўцы, каму цікава беларуская мова і што дэкларуюць любоў і змаганне за яе гэту норму добра ведаюць і спадзяюся выкарыстоўваюць у перапісцы. Чаму я напісаў “спадзяюся”? Нажаль да гэтага мяне змусілі прыкрыя, але факты.



Каб ацаніць эфект ад прыняцця нормы, забяспечваючай адказ на зварот на мове зварота “Справаводства па-беларуску!” пачала збіраць інфармацыю аб тым, колькі і на якой мове было падазена зваротаў у раённыя і гарадскія выканаўчыя камітэты Беларусі ў 2011 і 2012 годзе.

Ідэя была ў тым, каб параўнаць па гэтаму крытэру 2011 і 2012 год – калі колькасць зваротаў на беларускай мове павялічыцца, гэта будзе азначаць тое, што сапраўды, для таго, каб беларуская мова ў Беларусі развівалася, для яе патрэбны дадатковыя нарматыўна-прававыя гарантыі. Калі ж колькасць беларускамоўных зваротаў не павялічыцца, ці павялічыцца нязначна, то гэта будзе казаць аб тым, што вырашэнне праблемы выкарыстання беларускай мовы павінна весціся не толькі гэтым, але і іншымі шляхамі, альбо, калі казаць аб самым дрэнным варыянце, беларуская мова ўжо беларусам наогул не патрэбна.



І хоць не заўсёды чыноўнікі ідуць у гэтым на сустэчу, так ці іначай за 2011 год удалося атрымаць інфармацыю з 23 рэгіёнаў Беларусі. Чыноўнікам гэтых 23 рэгіёнаў грамадзяне даслалі за 2011 год 13007 зваротаў.



І колькі вы думаеце з іх было на беларускай мове? Толькі 70. Толькі 0,54% зваротаў ад агульнай колькасці было на беларускай мове.



І як здзекліва адзначалі некаторыя чыноўнікі даючы інфармацыю “у райвыканкам за 2011 год паступіла толькі 2 звароты і ўсе яны былі ад Вас”. Канечне, можна было дапусціць, што паколькі ў 2011 закон яшчэ не працаваў, то ў 2012 годзе лічбы будуць нашмат лепшымі.

Але адміністрацыі, якія далі статыстыку па дадзеным за 2012 год паведамілі, што было пададзена 10310 звароты, а з іх па-беларуску было пададзена толькі 57 зваротаў ці 0,55% ад агульнай колькасці.



Адчуваю, што зараз адмыслоўцы і “любіцелі” беларускай мовы пачнуць старую песьню аб 200-гадовай расейскай акупацыі, аб заніжаным статусе беларускай мовы ў сучаснай Беларусі. Усё гэта так, але ж кожны дзень я бачу ў шматтысячных суполках у cацыяльных сетках, што створаны якраз па “моўнай” прыкмеце ці з мэтай абароны беларукай мовы, як гэтых суполках разгортваюцца “жэстачайшыя” бітвы і дыскусіі аб беларускай мове, аб тым як трэба за яе змагацца і што трэба рабіць для яе ўзвышэння і росквіту.



Але дзе ўсе гэтыя людзі ў жыцці? Дзе, вельмі панства, ваша рэальная праца для падняцце аўтарытэту беларускай мовы? Усім вашым вялікім словам і лозунгам кошт 0,54-0,55%.



Выпраўляйце сітуацыю, падвышайце статус беларускай мовы рэальнымі справамі. Мінімум, што вы можаце зрабіць, гэта ўзяць ў руку асадачку і напісаць ў бліжэйшы да вас выканкам, установу, арганізацыю, спартовы клуб ці любую іншую грамадскую ўстанову. І нават калі ў вас няма да іх канкрэтнага пытання, што канечне ж не так, то пажадайце ім плёну ў працы на карысць Беларусі і беларускай мовы.



І папрасіце даслаць вам пісьмовы адказ.














Страницы: 1
Читать другие новости

Ігар Случак