Гісторыя Гомельскай вуліцы Гомеля 17.09.2016 1

Гомельская вуліца з'яўляецца адной з самых старажытных вуліц Гомеля і гэта не магло адбіцца на тым, што вуліца зведала 5 перайменаванняў - апошняе ў 2014 годзе.



Наогул, толькі яшчэ адна вуліца, акрамя Гомельская, пераймяноўвалася 5 разоў - сучасная вуліца Кніжная, што першапачаткова была Рамесленай, а пасля 2-м завулкам, Тэльмана. У 1957 годзе яна стала Кніжнай, а пасля ў траўні 1973 года стала Хатаевіча. Але гэта назва праіснавала рэкорды тэрмін - толькі 4 месяцы і ў верасні 1973 года вуліца зноў стала Кніжнай.




Назва вуліцы Гомельскай з'яўляецца гістарычнай.  

Гомельская вуліца з'вілася ў горадзе сённяшнім Залінейным раёне пасля пасля пабудовы чыгуначных шляхоў праз Гомель ў 70-я гады 19 ст.

У 1776 года, калі пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай 1772 года частка Украіны была далучана да Расійскай імперыі  мястэчка Палавіцы было перайменавана ў Екацярынаслаў.

Прыкладна пасля 70-х гадоў 19-ст. Гомельская вуліца стала насіць імя Екацярынаслаўская.



У 1926 годзе Екацярынаслаў быў перайменаваны ў Днепрапятроўск і пасля гэтай даты гомельская Екацярынаслаўская вуліца была перайменавана ў вуліцу Днепрапятроўскую.

Затым Днепрапятроўскай вуліцы была вернута гістарычная назва - вуліца Гомельская.




Дарэчы, Днепрапятроўск таксама не так даўно перайменаваны і хоць не атрымаў гістарычнай назвы Палавіцы, але займеў імя без саветызмаў і русізмаў - Дняпро.

Акрамя гэтага, ва ўкраінскім Дняпры ёсць вуліца Гомельская.

Да 21 траўня 2013 года Гомельская вуліца насіла гістарычную назву, пакуль не здарылася чарговае безгустоўнае і безсэнсоўнае перайменаванне - вуліцы Гомельскай надалі імя Пенязькова.  




Жыхары вуліцы не сталі гэта трываць і масава пачалі выказваць пратэст супраць перайменавання - 178 жыхароў вуліцы выказалася супраць Пенязькова і толькі 5 гэта перайменаванне падтрымалі.  

Жыхароў можна зразумець - не шмат у Гомелі засталося вуліц з "нармальнымі" назвамі і ім зусім не хацелася жыць на вуліцы імя чарговага героя ці савецкага дзеяча.  

Такая прынцыповая пазіцыя месцічаў не засталася без увагі і 29 траўня 2014 года, праз год пасля перайменавання Гомельскай вуліцы зноў, ужо ў другі раз, была вернута гістарычная назва.




А Пенязькова паслалі на Шведскую горку, дзе адна з новых вуліц у хуткім часе атрымала яго імя - жыхары яе, вядома, такой назвай былі задаволены - сапраўды, ці можа быць лепшай назвай вуліцы, чым назва імя савецкага дзеяча ці ўдзельніка вайны?  Будзем спадзявацца, што Гомельскую вуліцу ўжо больш не закрануць ніякія безсэнсоўныя перайменаванні.

Але застаецца адкрытым пытанне аб тым, што ў Гомелі шмат вуліц носяць негістарычныя назвы, шмат вуліц носяць назвы, што не адпавядаюць палітычна-гістарычным рэаліям, а таксма шмат вуліц носяць імёны людзей, што не заслугоўваюць таго, каб іх імёнамі вуліцы былі названыя.


Гомельскія студэнты Тартускага ўніверсітэта 10.09.2016

Гісторыя Тартускага ўніверсітэта  пачынаецца з 1632 года, але мала хто ведае, што з яго сцен выйшлі кіраўнік урада Беларускай Народнай Рэспублікі Антон Луцкевіч, прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Усевалад Ігнатоўскі і іншыя палітычныя, грамадскія і культурныя дзеячы.

Менавіта Усеваладу Ігнатоўскаму  належыць выраз «Вучыць беларуса трэба на беларускай мове».

Але яшчэ менш вядомым фактам з'яўляецца тое, што з 1632-га да 1918 года ў Тартускім універсітэце вучыліся 2204 беларускія студэнты. Большасць з іх — 1414 чалавек — займаліся тут у 1892—1918 гадах.

Ад 1896 да 1918 г. у Тартускім універсітэце  вучылася 245 беларускіх студэнтаў. Першыя беларускія зямляцтвы не мелі рэгістрацыі і дзейнічалі сакрэтна, таму што студэнцкія карпарацыі былі забароненыя.  

Пасля рэвалюцыі 1905—1907 г. студэнцкія арганізацыі легалізавалі. У перыяд ад 1906 да 1908 г. было зарэгістравана 43 студэнцкія карпарацыі пры Тартускім універсітэце. Да канца ХIХ стагоддзя былі створаныя па тэрытарыяльнай прыкмеце Мінскае, Магілёўскае і Чарнігаўскае беларускія зямляцтвы.  

16 лістапада 1907 года загадам Савета прафесуры ўніверсітэта былі зацверджаны статуты Мінскага і Віленскага беларускіх зямляцтваў.

У кастрычніку 1910 г. на юрыдычны факультэт Тартускага ўніверсітэта паступае Антон Луцкевіч, будучы кіраўнік ураду Беларускай Народнай Рэспублікі, дзякуючы якой паўстала сённяшняя Рэспубліка Беларусь.



Выконваючы загад Рады Міністраў, рэктар Тартускага ўніверсітэта У.Аляксееў 14 студзеня 1911 г. забараняе ва ўніверсітэцкіх корпусах «студэнцкія зборы ненавуковага характару».

Вінаватыя ў парушэнні адлічваюцца з універсітэта. Увесну 1911 г. Мінскае і Віленскае зямляцтвы спынілі існаванне. У 1916—1917 гадах узнікае яшчэ некалькі карпарацый беларускіх студэнтаў.  

Сярод іх былі і Гомельскае, і Бабруйскае зямляцтвы, статуты якіх былі зацверджаны Саветам прафесуры 3 снежня 1916 года.  




Пасля зацвярджэння статута 24 лютага 1917 года да іх далучылася і Віцебскае зямляцтва.

На жаль, няма звестак аб гомельскіх студэнтах, што вучыліся ў Тартускім універсітэце да 1892 года.




Але ў перыяд з 1892-га па 1918 год іх тут вучылася роўна 100 чалавек.  Гэта 7% ад агульнай колькасці беларускіх студэнтаў, што атрымлівалі адукацыю ў Тарту ў гэты перыяд.

З самога Гомеля было 38 прадстаўнікоў. З сучасных Гомельскага і Рагачоўскага раёнаў — па 14 ад кожнага.

З Рагачова — 4 студэнты,  13 — з сучаснага Мазырскага раёна, а з самога Мазыра — 6 чалавек. З сучаснага Рэчыцкага раёна было 8 чалавек, а з самой Рэчыцы — 3.

Адным з гомельскіх студэнтаў Тартускага ўніверсітэта Пётр Карповіч , што навучаўся на медыцынскім факульцеце ў 1898-1899 гадах.



У 1901 годзе Пётр Карповіч забіў міністра адукацыі Расійскай імперыі Мікалая Багалепава, за што відаць і атрымаў у самым цэнтры Гомеля вуліцу, што носіць яго прозвішча, а таксама аднайменны прыпыначны пункт.



У той жа час іншы студэнт эстонскага ўніверсітэта, Антон Луцкевіч, што стаў бацькам-заснавальнікам сучаснай Беларусі такога гонару ў Гомелі не атрымаў - відаць тэрарыст Карповіч гэтага заслугоўваў больш.

Цікава, што са 100 гомельскіх студэнтаў Тартускага ўніверсітэта, што навучаліся ў ім у перыяд з 1892-га па 1918 год, 41 вучыўся на юрыдычным факультэце.




Першай коннай статуі Беларусі - 170 год 26.08.2016

Сёлета спаўняецца 170 год з таго часу, як у Беларусі з'явіўся першы конны помнік.



У 1846 годзе ў Гомелі быў устаноўлены помнік князю Юзэфу Панятоўскаму. Гэта была першая конная статуя на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Дастаўлена яна была водным шляхам з Польшчы і ўстаноўлена на пляцоўцы каля паўднёвай вежы гомельскага палаца, дзе знаходзіліся таксама дзве турэцкія гарматы.



Гісторыя з'яўлення помніка наступная. Помнік князю Юзафу Панятоўскаму - праца дацкага скульптара Бертэля Торвальдсена. Манумент быў замоўлены ў 1817 годзе. У 1829 годзе ў Варшаве была створана мадэль помніка. Скульптура была адліта з бронзы ў 1832 годзе, аднак з прычыны рэпрэсій пасля паўстання 1830—1831 гадоў не магла быць усталявана паводле ранейшых планаў перад Палацам намесніка.



Манумент быў канфіскаваны і ў разабраным стане перавезены ў Новагеоргіеўскую крэпасць (Модлін). У 1840-х гадах помнік быў падораны Мікалаем I Івану Фёдаравічу Паскевічу, вывезены ў Дэмблін (Івангарад) і, нарэшце, у Гомель, дзе ён быў усталяваны ля палаца Паскевіча.

Манумент быў вернуты ў Польшчу ў 1922 годзе ў адпаведнасці з Рыжскім дагаворам. У 1923 годзе быў усталяваны ў двары каралеўскага палаца перад каланадай Саксонскага палаца і магілай Невядомага салдата.

Пасля прыгнечання Варшаўскага паўстання быў падарваны 19 снежня 1944 года.

Новую адліўку скульптуры, створаную 1948-1951 па мадэлі, якая захавалася ў музеі Торвальдсена ў Капенгагене, падарыў Польшчы дацкі ўрад. Яна была ўсталявана перад Старой Аранжарэяй у Лазенкоўскім парку, а з 1965 года — перад Палацам намесніка, цяпер рэзідэнцыяй прэзідэнта Польшчы.



Торвальдсен адлюстраваў князя Панятоўскага на кані, як на антычным мануменце Марка Аўрэлія на рымскім Капітоліі. Помнік не спадабаўся жыхарам Варшавы, з прычыны таго, што князь быў апрануты ў рымскі, антычны строй замест рыцарскіх даспехаў.



Трэба заўважыць, што ў 1812 годзе, ваюючы на баку Напалеона супраць Расіі, Панятоўскі ваяваў за аднаўленне Рэчы Паспалітай, канфедэратыўнай дзяржавы, у склад якой уваходзіла беларускае Вялікае Княства і Польскае Каралеўства.

Такім чынам Юзэф Панятоўскі ваяваў за незалежнасць сённяшняй Рэспублікі Беларусь. Слушнай будзе неабходнасць ўсталявання ў Гомелі копіі помніку Юзэфу Панятоўскаму на старым месцы. І не абавязкова бронзавага, прыгажосць яго не будзе горшай, калі ён будзе зроблены і з іншага матэрыялу.  

І кожны гамяльчанін пабачыць у помніку нешта сваё:  нацыянальнаарыентаваны беларус будзе бачыць у ім помнік герою барацьбы за незалежнасць Беларусі, манументальнае увасабленне "Пагоні", больш памяркоўны гамяльчанін - падарунак цара Мікалая Першага уладальніку гомельскага палаца Паскевічу, а звычайны гамяльчанін ці госць Гомеля - проста прыгожы помнік, каля якога хочацца сфатаграфавацца.  

Гэта ідэя знайшла сваю падтрымку і ў кіраўніцтва Гомельскага палацава-паркавага ансамблю: "Сапраўды, даволі працяглы час конная статуя Панятоўскага знаходзілася ў нашым горадзе. Дастаўленая ў 1846 годзе водным шляхам з Польшчы, яна была ўстаноўлена на пляцоўцы каля паўднёвай вежы палаца, дзе знаходзіліся таксама дзве турэцкія гарматы, якія былі ваеннымі трафеямі фельдмаршала Івана Фёдаравіча Паскевіча.

У нейкім сэнсе гэта ж можа быць аднесена і да помніка Панятоўскаму, які для польскага народа стаў сімвалам нацыянальнай незалежнасці і быў створаны на народныя грошы. Таму жаданне палякаў вярнуць гэты сімвал на радзіму пасля таго, як Расійская імперыя скончыла сваё існаванне, здаецца абсалютна натуральным.  

Мы не будзем абмяркоўваць палітычныя пытанні аб справядлівасці ці не справядлівасці Рыжскай дамовы, але ж нельга не пагадзіцца з тым, што помнік быў адным з найбольш адметных аб'ектаў, якія ўпрыгожвалі гомельскую сядзібу Паскевічаў.  Разам з іншымі дэкаратыўнымі элементамі (вазы, гроты, скульптуры і г.д.) ён стварыў той рамантычны вобраз палацава-паркавага комплексу, да якога імкнуўся яго аўтар - польскі архітэктар А. Ідзкоўскі.  

Копія статуі Панятоўскага і зараз магла б стаць прывабнай славутасцю, як для гамяльчан, так і для гасцей Гомеля.  Але для ажыццяўлення такога праекта патрэбны як мінімум дзве ўмовы: наяўнасць фінансавых сродкаў (ніякім бюджэтам яны не прадугледжаны) і, як мы лічым, узгадненне такой магчымасці з польскім урадам, а гэта выходзіць за межы паўнамоцтваў."



Калі з пошукаў сродкаў сітуацыя больш складаная (культура ў Беларусі традыцыйна спансуецца ў апошнюю чаргу), то з узнадненнем ідэі з польскім бокам дакладна праблемы не павінна ўзнікнуць. У лютым 2015 года Гомель наведваў на той час Надзвычайны і паўнамоцны амбасадар Польшчы ў Беларусі Лешэк Шарэпка. Сярод іншага яму было зададзена пытанне аб тым, як ён адносіцца да усталявання ў Гомелі копіі помніка Юзэфу Панятоўскаму.

Адказ пасла палягаў у тым, што ён асабліва і не супраць гэтай ідэі, галоўнае, каб на яе рэалізацыю былі сродкі.  Адным з варыянтаў, як іх знайсці, можна зноў узяць польскі вопыт, згаданы ў адказе "помнік Панятоўскаму, які для польскага народа стаў сімвалам нацыянальнай незалежнасці і быў створаны на народныя грошы." - у нашым выпадку - за кошт бюджэту Гомеля, які фармуецца за народныя грошы ў выглядзе падаткаў.  



Станоўча да ідэі аднаўлення ў Гомелі поніка Юзэфу Панятоўскаму адносіцца і Гомельскі гарвыканкам: "Памнік Юзэфу Панятоўскаму лічыцца лепшай работай скульптара Берталя Торвальдсэна.

Копія статуі і зараз магла б стаць прывабнай адметнасцю як для гамяльчан, так і для гасцей горада. Статуя, што знаходзіцца зараз у Варшаве, - падарунак урада Даніі польскаму народу. У сувязі з гэтым абмяркоўваць яе перамяшчэнне ў горад Гомель уяўляецца некарэктным".

Тут можна толькі удакладніць, што гаворка не вялася і не вядзецца аб перамяшчэнні помніка з Варшавы ў Гомель - Гомелю будзе дастаткова і копіі, тым больш, што і ў Варшаве зараз толькі копія стаіць.  Далей гарвыканкам паведамляе: "У дадзены момант рэдукцыя (паменьшаная копія) статуі знаходзіцца ў дзяржаўнай гісторыка-культурнай установе "Гомельскі палацава-паркавы ансамбль".



Напрыканцы Гомельскі гарвыканкам выказвае празаічную, але сённяшнюю рэальнасць: "Стварэнне копіі ў арыгінальным памеры патрабуе значных фінансавых выдаткаў, што не прадугледжана бюджэтам горада Гомеля."

Хочацца спадзявацца, што бюджэт горада прадугледзіць падобныя выдаткі на наступны год, тым больш, што самі гарадскія ўлады прызнаюць тое, што помнік Юзэфу Панятоўскаму Гомелю неабходны.  

З іншага боку, помнік можна атрымаць і без вялікіх укладанняў па польскаму сцэнару, пра які пісалася ў адказе гарвыканкама "Статуя, што знаходзіцца зараз у Варшаве, - падарунак урада Даніі польскаму народу."  Думаю, урад Даніі не пашкадуе падарунка і для народа беларускага - галоўнае, перамовы паспяхова правесці.  

Тут ужо задача для МЗС Беларусі і кіраўніцтва Гомеля - хіба не цудоўна звязаць Беларусь такім чынам сяброўскімі адносінамі з адной з самых пасьпяховых краін Еўропы ды яшчэ і падарунак гамельчукам і беларусам прынесці?

Наогул, копіяй аднаго помніка Юзэфа Панятоўскага можна не толькі падараваць Гомелю і Беларусі прыгожы помнік мастацтва, але і замацаваць добрыя адносіны з трыма вядучымі еўрапейскімі краінамі - Польшчай (з якой у нас адзін нацыянальны герой Юзэф Панятоўскі), Францыяй (з дзядамі якой нашы дзяды поплеч ваявалі ў Вайне 1812 года супраць Расіі) і Даніяй (чый скульптар стварыў гэты цудоўны твор мастацтва).  

Ужо толькі дзеля гэтага помнік Панятоўскаму ў Гомелі павінен быць.  

90 год 2-га ўзбуйнення Беларусі 22.08.2016

Трэцяя Устаўная грамата БНР была прынята ва ўмовах, калі паводле Брэсцкага міру Савецкая Расія пагадзілася на акупацыю тэрыторыі Беларусі Германіяй.  

Рада БНР выступіла з патрабаваннем перагледзець Брэсцкую мірную дамову. На землях, дзе жыве і мае лічбавую перавагу беларускі народ, абвяшчалася вольная, незалежная дзяржава.

У склад Беларусі былі ўключаны Магілёўская, Мінская, Віцебская, беларускія часткі Гродзенскай, Віленскай, Смаленскай, Чарнігаўскай і суседніх губерняў.



Пацвярджаліся таксама правы і вольнасці грамадзян і народаў Беларусі, абвешчаныя Другой Устаўной граматай ад 9 сакавіка 1918 г., у тым ліку і роўнасць усіх моваў народаў Беларусі.

У развіццё ІІІ-й Устаўной граматы Народны Сакратарыят БНР прыняў пастанову аб тым, што беларуская мова аб’яўляецца дзяржаўнай, але нацыянальныя меншасці маюць права карыстацца сваёй мовай у стасунках з дзяржаўнымі ўстановамі БНР. У той жа час афіцыйная акты, дакументы, перапіска паміж дзяржаўнымі ўстановамі БНР павінна весціся па-беларуску.

У 1918 г. сакратар Паўночна-заходняга камітэту РКП(б) Вільгельм Кнорын, латыш па паходжанню (сапраўднае прозвішча – Кнорыш) заявіў: “Мы считаем, что белорусы не являются нацией, и что те этнографические особенности, которые их отделяют от остальных русских, должны быть изжиты”.  

Разам з тым, кароткачасовае існаванне БНР ігнараваць было немагчыма, таму па патрабаванню савецкага кіраўніцтва РСФСР была створана ССРБ.




Як вядома, адной з важнейшых дат для жыхароў Гомеля і Гомельшчыны з'яўляецца 1335 год - год уваходжання Гомеля ў склад Беларусі. 7 стагоддзяў афіцыйна і юрыдычна Гомельшчына ў складзе Беларусі, спрадвечна насялялася беларусамі і яшчэ да 1335 года была беларускай, але не замацаванай за Беларуссю юрыдычна.

Кропку юрыдычным афармленні Гомеля і Гомельшчыны ў складзе Беларусі паставіў у 1335 годзе Віцебскі князь Альгерд, будучы 12-ты Вялікі князь Вялікага княства Літоўскага, пераемнікам якога зараз з'яўляецца Беларусь. Але калі была ўтворана ССРБ Гомельшчына была адарвана ад Беларусі і яе землі ўвайшлі ў склад Расіі.

У снежні 1923 г. палітбюро ЦК РКП(б) пагадзілася з прапановай ЦБ КП(б)Б далучыць да Беларусі «роднасных ёй у бытавых, этнаграфічных і гаспадарча-эканамічных адносінах» тэрыторыі, а менавіта Горацкі і Мсціслаўскі паветы Смаленскай губерні, Віцебскую губерню цалкам і Гомельскую губерню цалкам, за выключэннем чатырох паветаў былой Чарнігаўскай губерні.

Аднак хутка спецыяльная камісія Цэнтральнага выканаўчага камітэта СССР перагледзела рашэнне палітбюро. У выніку па-за межамі Беларусі пакідаліся Веліжскі, Невельскі, Себежскі паветы Віцебскай губерні, Гомельскі і Рэчыцкі паветы Гомельскай губерні і большая частка Мсціслаўскага павета Смаленскай губерні.

Такім чынам, рашэнне аб узбуйненні было прынята ў Маскве, і ў сакавіку 1924 г. яно было прынята Цэнтральным выканаўчым камітэтам СССР. Рашэнне фармальна зацвердзіў VI надзвычайны з'езд саветаў БССР.




Існуе думка, асабліва ў сучаснай расійскай гісторыяграфіі, што гэтае павелічэнне тэрыторыі Беларусі было штучным і не адпавядала жаданням жыхароў.

Гэту тэзу між іншага абвяргае і той факт, што на той часцы Гомельшчыны, якая яшчэ ўваходзіла ў склад РСФСР у 1924 г., за кароткі час лічба беларускамоўных школ узрасла з 32 да 110, пры тым, што беларусізацыя, якая ў гэты час панавала ў Беларусі на гэтых землях не праводзілася.

У дадзеным выпадку бачна жаданне беларускага народа належыць да беларускай культуры і да беларускай дзяржавы.

8 верасня 1926 г. Народны камісарыят замежных спраў СССР прыняў пастанову аб неабходнасці настойваць у палітбюро ЦК УКП(б), каб Гомельскі і Рэчыцкі паветы былі далучаны да Беларусі.  

4 снежня 1926 г. на аб'яднаным пленуме Гомельскага губернскага і гарадскога камітэтаў КП(б)Б выступіў сакратар ЦК УКП(б) М.Швернік, які праінфармаваў аб пастанове палітбюро далучыць Гомельскі і Рэчыцкі паветы да БССР.

Такім чынам Гомель, Рычыца і ўся Гомельшчына цалкам была зноў уз'яднаная са сваёй гістарычнай радзімай, рэалізаваўшы моцнае жаданне гамельчукоў жыць у роднай Беларусі, а не ў замежнай дзяржаве, чужой для беларусаў як этнічна, так і культурна.

Чаму "руская мова" не "русский язык" 09.05.2016 3

Беларускую мову «рускаю» называлі Скарына, Будны, Цяпінскі ды ўсе іншыя пісменьнікі Беларусі той пары. Не «рускаю», а «маскоўскай» называлі тады ў Беларусі мову Масковіі, мову сучасных расіян і Расійскай Федэрацыі.

Напрыклад, «маскоўскай» называў яе Сымон Будны, «ензык москевскі», казалі тады і у Польшчы. У Польшчы назву гэту пачалі забываць толькі ад пачаткаў ХІХ стагодзьдзя па патрабаванню расійскіх уладаў. Тады пад расійскім націскам быў заведзены для расійскай мовы назоў «ензык росыйскі».

Прычыны, чаму пісьмовую мову ВКЛ «рускаю» не называлі паслы маскоўскія ў тым, што ў Маскве тады так называлі мову сваю, мову расійскую. Паслам маскоўскім, як і ўсім маскоўцам, было ясна, што на мове, якой былі напісаны каралеўскія граматы, ці Статуты ВКЛ, у Маскве ніхто не гаварыў. Адметнасьць дзяржаўнай мовы ВКЛ ад сваёй «русское» мовы маскоўцы і пазначалі назвамі «белорусскій язык», «белорусское письмо» і якія ў гэты час у Маскве ўжо шырака выкарыстоўваліся.

Я. Рудзенка і Ю. Чарняўская заўважаюць: “Шэраг даследчыкаў, прыхільнікаў “вялікарускай канцэпцыі“, лічыў, што беларуская мова не больш, чым мадыфікацыя рускай мовы, адмаўляючы ёй ў спецыфічнасці і самабытнасці. Гэты пункт гледжання лёгка аспрэчваецца наступным фактам: для выдання ў Маскве Трэцяга Статуту ВКЛ спатрэбіўся яго пераклад, у чым не было б ніякай неабходнасці, калі б Статут быў напісаны па-руску”.

Гэта добра з спрэчкі 10 сакавіка 1646 г. ў Варшаве паслоў Масковіі з сенатарамі Польшчы ў пытаньні, якую мову ўжываць пры дыпламатычнай перапісцы караля Рэчы Паспалітай з маскоўскім царом.

Перамовы маскоўскія паслы пачалі з таго, што зноўку ўзнялі старыя скаргі Масковіі на тое, што ў граматах да цара ад караля ды яго падданых не захоўваецца адпаведная «царскай вялікасьці», вызначаная Палянаўскай дамовай, тытуляцыя.

На пратэст маскоўскіх паслоў паны-рады адказалі: “На Бога прысягаем, што па-польску самодержцы і самодержцу адно і тое ж. Калі-ж па-руску не так, дык на будучыню мы строга будзем сачыць, каб памылкак не было. Ды ў будучыні гаспадару нашаму і пісаць да царскае вялікасьці ў граматах трэба лепш па-польску... тады і памылак не будзе”.

Прапанова, каб у перапісцы караля з царом перайсці на мову польскую, маскоўскія паслы адкінулі словамі: “Издавна повелось, что грамоты королевские к великому государю пишутся белорусским письмом, и теперь, мимо обычаев, по-польски писать не годится, да у порубежных воевод и переводчиков нет”.

Варшаўская спрэчка маскоўскіх «вялікіх паслоў» з панамі польскай каралеўскай рады паказвае нам тое, што ў 1646 г., або ў 1-й пал. ХVІІ стагодзьдзя, абавязковай афіцыйнай мовай дыпляматычнай перапіскі паміж Польшчай і Масковіяй была, па старой традыцыі, усё яшчэ мова беларуская. Мову каралеўскіх граматаў да цара «беларускай» называлі і самі царскія паслы. Ужыты гэтым разам пасламі Масковіі для старабеларускай пісьмовай мовы назвы «белорусское письмо» не нейкі адзіночны выпадак і не выключэнне. Ведомы тысячы маскоўскіх дакументаў і граматаў, ды і маскоўскія кніжныя выданьні той пары, у якіх мова гэтая называецца «беларускай», хоць побач калі-некалі сустракаецца і назва «литовский язык».

Калі ў ходзе спрэчкі аб памылцы ў царскай тытуляцыі паны каралеўскае рады тую самую мову называлі не «беларускай», як паслы маскоўскія, а «рускай» (хоць-бы ў звароце «дзячкі пішуць, не ведаючы добра рускай мовы»), дык таму, што гэтак афіцыйна называлася тады гэтая мова і ў самой Беларусі, у дзяржаўных яе нават законах.

У артыкуле І-м ІV раздзела Статута ВКЛ 1588 г. было запісана: “А писар земский маеть по-руску литерами и словы рускими вси листы, выписы и позвы писати, а не иншим езыком и словы”.

Вось назовы «рускі», якая тады была афіцыйнай і ў Беларусі, і ў Польшчы, паны каралеўскае рады і трымаліся.

Гэта важна ўсведамляць усім, хто сутыкаецца з архіўнымі ды іншымі пісьмовымі памяткамі таго часу, каб засцерагчыся ад памылковага іх разумення ды памылковых выснаваў. Справу ўскладняе яшчэ і тое, што назва «руская мова» тады здаралася, асабліва ў чужынцаў, і ў разуменьні сучаснага «мова ўсходнеславянская». У такіх выпадках аб’ядноўвала яна мовы беларускую, расійскую і украінскую.

Беларуская мова і правы спажыўцоў 13.04.2016 1

Агульная моўная сітуацыя яскрава адлюстроўваецца на этыкетках тавараў. Беларускія вытворцы выкарыстоўваюць на этыкетках рускую мову, толькі назоў прадпрыемства, прадстаўлены адным словам, часам можна сустрэць на беларускай мове, усе астатнія звесткі, у тым ліку інструкцыя па выкарыстанню – на рускай мове.

Таварныя знакі і этыкеткі адлюстроўваюць агульную сітуацыю, у якой нацыянальная мова гуляе сімвалічную, ідэнтыфікацыйную, эстэтычную, але не выконвае галоўную - камунікатыўную функцыю. Беларускія таварныя знакі ў цэлым адлюстроўваюць схільнасць мажарытарнаму ўплыву – мова этыкетак у пераважнай большасці - руская).

Дзяржаўныя органы і юрыдычныя асобы (асабліва ў галіне сувязі, аховы здароўя, бытавога абслугоўвання) не заўжды распрацоўваюць бланкі на абедзвюх дзяржаўных мовах, а пры вусных зваротах часта прымушаюць грамадзян перайсці на больш зразумелую супрацоўнікам такіх органаў і асоб мову, што з’яўляецца недапушчальным і не можа грунтавацца на артыкуле 8 Закона “Аб мовах”.

Больш за тое дзяржаўныя органы павінны зацвярджаць і распаўсюджваюць формы дакументаў на абедзвюх дзяржаўных мовах: мытныя дэкларацыі, падатковыя дэкларацыі, заявы, даведкі і г.д., бо менавіта грамадзянін ці юрыдычная асоба маюць права выбіраць мову, якая ім больш зразумелая для запаўнення дакументаў, але наперад трэба зразумець змест такіх форм. Міністэрствам юстыцыі павінны быць цэнтралізавана распрацаваны натарыяльныя дакументы, падрыхтаваныя на беларускай мове для выканання арт. 16 Закона “Аб мовах”, ч. 3 арт. 20 Закона “Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці”.

Выбіраць мову натарыяльных дзеянняў павінны асобы, якія іх заказваюць. Банкаўскія ўстановы і іншыя юрыдычныя асобы павінны дазваляць фізічным асобам выбіраць мову заключаемай так званай. “публічнага” дамовы. Інфармацыя на таварах (у тым ліку інструкцыі па эксплуатацыі), а таксама інфармацыя пра паслугі і работы амаль заўжды даводзіцца на адной дзяржаўнай мове. Фармальна гэта адпавядае арт. 13, 30 Закона “Аб мовах”, арт. 5 Закона “Аб абароне правоў спажыўцоў”.

З-за несупадаючай з Канстытуцыяй канструкцыі нормы церпяць простыя спажыўцы. У прыватным выпадку грамадзяніна, што прасіў Міністэрства па падатках і зборах распрацаваць новы беларускамоўны бланк падатковай дэкларацыі. Міністэрства паведаміла грамадзяніну, што бланкі незацверджанай формы выкарыстоўваць нельга, а, паколькі заканадаўства не абавязвае дзяржустановы прымаць нарматыўныя прававыя акты на дзвюх дзяржаўных мовах, то міністэрства зацвердзіла форму падатковай дэкларацыі на рускай мове.

У апошні час над правам атрымліваць інфармацыю на беларускай мове навісла дадатковая пагроза. Закон «Аб мовах » дае вытворцам права выбару мовы маркіроўкі тавараў, пазначаючы ў арт. 30, што «маркіроўка тавараў, этыкеткі на таварах, інструкцыі па карыстанні таварамі выконваюцца на беларускай або расійскай мове».

Тое самае гаворыць і Закон «Аб абароне правоў спажыўцоў», які ў п.9 арт. 7 «Інфармацыя аб таварах (работах, паслугах)» замацоўвае тую норму, што «інфармацыя, прадугледжаная пунктамі 1–8 гэтага артыкула, на беларускай або рускай мове дакладным і разборлівым шрыфтам даводзіцца да ведама спажыўца ў дакументацыі, якая дадаецца да тавараў (работ, паслуг), на спажывецкай тары (упакоўцы), этыкетках або іншым спосабам, прынятым для асобных відаў тавараў (работ, паслуг)». Тое самае ў гэтым законе прапісана і ў п. 4 арт. 8 «Інфармацыя аб вытворцах (выканаўцах, прадаўцах)».

Дзяржаўны стандарт Беларусі № СТБ 1100-2007 «Харчовыя прадукты. Інфармацыя для спажыўца. Агульныя патрабаваннi» сцвярджае, што любы беларускі вытворца можа выканаць упакоўку свайго тавара па-беларуску. У чацвёртым раздзеле гэтага дакумента ёсць п. 4.3, дзе сказана, што «інфармацыя для спажыўца ў выглядзе тэксту наносіцца на беларускай і/або рускай мове і пры неабходнасці на замежнай мове ў адпаведнасці з нормамі мовы, на якой прыведзена інфармацыя». Тэхнічны рэгламент Мытнага саюза № ТР ТС 005/2011 «Аб бяспецы ўпакоўкі», які цяпер дзейнічае і ў Беларусі, трыма радкамі п. 4 арт. 6 перакрэсліў усе нормы, прапісаныя і ў Канстытуцыі, і ў Законе «Аб мовах», і ў Законе «Аб абароне правоў спажыўцоў», і ў адпаведных рэспубліканскіх стандартах. Цяпер у нас з дзвюх раўнапраўных моў, адна нават заканадаўча атрымала больш высокі статус.

Названая папера прадпісвае, што «інфармацыя павінна быць выкладзена на рускай мове і на дзяржаўнай(ых) мове(ах) дзяржавы-чальца МС пры наяўнасці адпаведных патрабаванняў у заканадаўстве(ах) дзяржавы(ў)-чальца(оў) МС». Згодна п. 4.1.2 ТР МС “Харчовая прадукцыя ў частцы яе маркіроўкі” (ТР ТС 022-2011), “…маркіроўка запакаванай харчовай прадукцыі павінна быць нанесена на рускай мове і на дзяржаўнай(ых) мове(ах) дзяржавы-ўдзельніцы Мытнага саюзу пры наяўнасці адпаведных патрабаванняў у заканадаўстве(ах) дзяржавы(аў)-удзельніцы(аў)…”.

“Або” ў артыкуле аб маркіроўцы Закона “Аб мовах” зводзіць сітуацыю да наступнага: руская мова зараз у маркіроўцы азначанай прадукцыі абавязковая, а беларуская – не. Калі нашыя законы даюць права вытворцу абіраць – падаваць інфармацыю на ўпакоўках сваіх тавараў па-руску або па-беларуску, а новы Тэхнічны рэгламент патрабуе, каб руская мова прысутнічала абавязкова, то пра беларускую мову можна нават і не задумвацца – выбар відавочны.

Бо абавязковасць беларускай мовы нідзе не патрабуецца, а свядомае выкарыстанне дзвюх дзяржаўных моў выкліча дадатковыя расходы і паставіць канчатковую прадукцыю ў няроўныя канкурэнтныя ўмовы з «аднамоўнаю».

Яшчэ да ўводу ў дзеянне ТР МС я даслаў нашым парламентарыям пісьмовыя звароты з прапановамі ўнясення зменаў у законы «Аб мовах» і «Аб абароне правоў спажыўцоў», якія прадугледжвалі абавязковае патрабаванне прысутнасці на любой прадукцыі (таварах, работах і паслугах) інфармацыі аб ёй на абедзвюх дзяржаўных мовах. І менавіта тады пераважная большасць дэпутатаў адказвала, што не падтрымлівае мае прапановы, бо (тут ледзь не ва ўсіх адказах былі цалкам ідэнтычныя, нібы раздрукаваныя з аднаго файла, толькі з рознымі подпісамі, фармулёўкі абгрунтавання) «рэалізацыя прапановы прывядзе да дадатковых выдаткаў, а значыць — да павышэння цэн на тавары (работы, паслугі), што відавочна супярэчыць інтарэсам нашых грамадзян».

Пасля таго, як выкрылася ганебная сітуацыя з віцебскім прадпрымальнікам, які не змог атрымаць сертыфікат адпаведнасці на прадукт, што быў аздоблены без выкарыстання рускай мовы, я вырашыў аднавіць перапіску з парламентарыямі ў сувязі з новымі акалічнасцямі, якія ўзніклі ў справе.

Але дагэтуль толькі некалькі дэпутатаў ў сваіх адказах выказаліся, што пры ўнясенні ў парламент законапраекта аб унясенні зменаў у Законы «Аб мовах» і «Аб абароне правоў спажыўцоў» яны падтрымаюць змены таго кшталту, што інфармацыя аб таварах і паслугах павінна даводзіцца да ведама спажыўца на абедзвюх дзяржаўных мовах.

На сённяшні час мае прапановы аб унясенні змен у Закон “Аб абароне правоў спажыўцоў” паводле якіх інфармацыя аб тавары павінна даводзіцца да спажыўца адразу на двух дзяржаўных мовах падтрымліваюць больш за 20 дэпутатаў. Таксама дадзеныя змены падтрымлівае Міністэрства культуры і Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававых даследванняў.

Даследаванні паказваюць, што да 70% беларусаў станоўча ўспрымаюць рэкламу на беларускай мове, а 37% – лічаць, што яе ў рэкламе не хапае. У 2012 годзе я звярнуўся да дэпутатаў Палату прадстаўнікоў з прапановай падтрымаць змены ў адпаведныя артыкулы закона «Аб рэкламе», паводле якіх рэклама павінна быць адначасова на дзвюх мовах, альбо ўвесці норму 70% рэкламы на беларускай мове.

Такі падыход, забяспечыць стварэнне і трансляцыю рэкламнай прадукцыі на дзвюх дзяржаўных мовах і павысіць статус беларускай. Нарматыўнае рэгуляванне двухмоўя ў рэкламе падштурхне да выкарыстання і павысіць канкурэнтаздольнасць беларускай мовы. У выніку выйграюць як спажыўцы, так і беларускі бізнес.

На сённяшні час дадзеныя прапановы не рэалізаваны.

Беларуская мова ў законатворчасці 11.04.2016

Канстытуцыйны Суд дае інфармацыю аб тым, што ў эталонным банку прававой інфармацыі з прыкладна 200 тысяч нарматыўных актаў толькі 3,1% нарматыўных прававых актаў на беларускай мове. Яны датычаць актаў аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі і ганаровымі граматамі, па кадравых пытаннях, аб правядзенні перамоваў па праектах міжнародных дамоваў, іх падпісанні і іншага. Іншымі словамі беларускамоўныя акты не толькі малаколькасныя, і маюць нязначны з юрыдычнага пункту погляду тэхнічны характар і невялікія па аб’ёме.

Акты дзяржаўных органаў Беларусі прымаюцца толькі на адной з дзяржаўных моў, а грамадзянін не можа ўздзейнічаць на гэты працэс (арт. 7 Закона “Аб мовах”, ч. 2 арт. 54 Закона “Аб нарматыўных прававых актах”). Само па сабе прыняцце нарматыўнага прававога акта на адной мове не абмяжоўвае правоў грамадзяніна. Немагчымасць карыстацца ўзнікае з-за адсутнасці перакладу тэксту нарматыўнага прававога акта на другую дзяржаўную мову.

Публікацыя на абедзвюх мовах павінна адбывацца адначасова, а калі гэта немагчыма – акт павінен лічыцца апублікаваным з моманту публікацыі яго на другой дзяржаўнай мове.

У 2015 г. старшыня Канстытуцыйнага Суда у штогадовым пасланні прэзідэнту Беларусі і абедзвюм палатам Парламента адзначыў, “што ў наш час для забеспячэння вольнага доступу да правасуддзя заканадаўчыя акты, якія закранаюць правы і свабоды грамадзян, мэтазгодна выдаваць на дзвюх дзяржаўных мовах – беларускай і рускай, у адпаведнасці з палажэннямі артыкула 17 Канстытуцыі пра роўнасць дзвюх дзяржаўных моў”.

Магчымасць і неабходнасць выдання прававых актаў Беларусі на дзвюх дзяржаўных мовах робіцца відавочным, калі згадаць, што на працягу большай часткі савецкага перыяду заканадаўчыя, урадавыя і некаторыя іншыя прававыя акты Беларусі афіцыйна публікаваліся на беларускай і рускай мовах.

Трэба адзначыць, што прыняцце Канстытуцыі 1994 г., правядзенне рэспубліканскага рэферэндуму 1995 г. не паўплывалі на двухмоўе: “Веснік Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь”, “Збору ўказаў прэзідэнта і пастаноў Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь”, а таксама на палажэнні нарматыўных актаў, якія прадугледжвалі выданне гэтых крыніц на беларускай і рускай мовах. Са з’яўленнем выдання нацыянальнага рэеестру прававых актаў Рэспублікі Беларусь як крыніцы афіцыйнага апублікавання прававых актаў выпуск “Веснік Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь”, “Збору ўказаў прэзідэнта і пастаноў Урада Рэспублікі Беларусь” спыніўся, і прававыя акты перасталі выдавацца на дзвюх дзяржаўных мовах. Выданне Нацыянальнага рэестру прававых актаў за нумарам 1 з’явілася ў студзені 1999 г. на рускай мове. Адпаведна заканадаўчым нормам Нацыянальны рэестр змяшчае акты на мове іх прыняцця.

Паколькі акты прымаюцца, як правіла, на рускай мове, то і ў Нацыянальным рэестры адлюстравана часцей за ўсё толькі адна гэта мова. Дэкрэт ад 24 лютага 2012 г. №3 зрабіў Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь крыніцай афіцыйнага апублікавання актаў, пакінуўшы ў ім норму аб тым, што акты публікуюцца на мове іх прыняцця.

Яшчэ 27 снежня 2011 г. Савет Міністраў у Палаты Прадстаўнікоў быў унесены прект Закона “Аб прававых актах Рэспублікі Беларусь”, што павінен замяніць дзеючы Закон “Аб нараматыўных прававых актах”, але да гэтага часу проект у Палаты прадстаўнікоў не разглядаўся.

Тым не менш, цікава выглядае арт. 45 “Парадак прыняцця (выдання) прававога акту” праекта закона “Аб прававых актах”, што рэгулюе мову прававых актаў. Ён прадугледжвае наступнае:
а) Па рашэнні нарматворчага органа (службовай асобы) прававы акт прымаецца (выдаецца) на беларускай і (або) рускай мовах;
б) Праекты законаў, уключаныя ў штогадовы план падрыхтоўкі законапраектаў на беларускай мове, прымаюцца на беларускай і рускай мовах.
в) Унясенне ў прававыя акты змен, тлумачэнне, прыпыненне, аднаўленне, падаўжэнне дзеяння, іх адмена альбо прызнанне страціўшымі сілу ажыццяўляюцца на тых дзяржаўных мовах, на якіх дадзеныя прававыя акты былі прынятыя (выдадзеныя).
г) Законы ў сферах заканадаўства аб дзяржаўных сімвалах, дзяржаўных мовах і дзяржаўных узнагародах, рэлігійных і нацыянальных адносінах, аб адукацыі, навуцы, культуры, сродках масавай інфармацыі прымаюцца на беларускай і рускай мовах.
д) Афіцыйны пераклад праекту закона на беларускую (рускую) мовы ажыццяўляецца адпаведным структурным падпадзяленнем Сакратарыята Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага збору Рэспублікі Беларусь перад разглядам праекту закона ў другім чытанні.

Як бычым, праект крыху канкрэтызуе нарматворчую дзейнасць у параўнанні з дзеючым законам “Аб НПА”, але разам з тым ён выглядае яшчэ больш дыскрымінацыйным у адносінах да беларускай мовы, чым дзеючы закон. Роля беларускай мовы зводзіцца толькі да сферы культуры і сімволікі, а беларускамоўныя праекты законаў у абавязковым парадку неабходна прымаць на двух дзяржаўных мовах, але ў той жа час такой нормы не прадугледжана для рускамоўных праектаў НПА.

Такім чынам, калі дадзены праект закона “Аб прававых актах” будзе прыняты, роля беларускай мовы ў законатворчасці ячшэ больш зменшыцца, што непрымальна і таму дадзены праект у прапанаванай Саветам Міністраў рэдакцыі прымаць немэтазгодна.

Необходна змяніць закон “Аб нарматыўных прававых актах” у накірунку выдання ўсіх НПА на двух дзяржаўных мовах адначасова.

480 год вызвалення Гомеля ад маскоўскай акупацыі 03.10.2015 6

Гомель і Гомельская вобласць вось ужо 680 гадоў знаходзяцца ў складзе Беларусі, але не ўсім гэта гістарычная справядлівасць падабаецца зараз, а тым больш не падабалася і раней. Шмат якія чужынцы-заваёўнікі хацелі аспрэчыць права беларускага народа Гомельшчыны на сваю зямлю, захапіць адну з краінаабразуючых частак Беларусі, паняволіць яе жыхароў.  

Больш за ўсё да гэтага спрычыніліся продкі сучасных расейцаў, чыя тагачасная дзяржава Маскоўскае княства - Маскоўскае царства - Расійская імперыя - СССР увесь час спрабавала адарваць ад Беларусі Гомельскую зямлю, захапіць тое, што ёй ніколі не належала.

На гэты конт слушную заўвагу мне зрабіў гісторык Яўген Малікаў: "Узгадваючы 1335 г. і перамогу нашых продкаў, не забудзцеся ўзгадаць, у каго ж яны "захапілі" (дакладней адбілі ці вызвалілі) Гомель. Нашы продкі з Вялікага княства адбілі Гомель (разам з іншымі гарадамі гістарычнай Севершчыны) у мангола-татар. Дакладней у іх намеснікаў. Таму перажываць, як было прынята ў гісторыкаў канца ХІХ ст. што "Гомель несправядліва захапіла Літва" (а Масква ў той час увогуле знаходзілася ў амаль першабытным стане!) могуць толькі тыя, для каго "лепш мангола-татарам, чым Літве (ВКЛ)".



Хочацца спадзявацца, што расейцы з сучаснай Расійская Федэрацыя нарэшце перакрэсліць ганебную практыку сваіх продкаў і перастануць спрабаваць забраць сабе тое, што ніколі ім не належала. Хоць сітуацыя ва Украіне паказвае, што да гэтага ёй яшчэ далёка. Таму беларусам, асабліва гамельчукам, магілеўцам, віцябчанам, трэба добра ведаць сваю гісторыю, ведаць, адкуль гістарычна ў Беларусь прыходзіла найбольшае гора і пагроза, сябраваць са сваім усходнім суседам (бо сябраваць з суседзямі натуральны стан як чалавека, так і дзяржавы), але памятаць, што гэта за сусед і быць падрыхтаваным пры неабходнасці паставіць яго на месца.



Вяртаючыся да юбілейнай для Гомеля даты - 480 год вызвалення ад маскоўскай акупацыі, трэба адзначыць, што цягнулася яна 35 гадоў з 1500 па 1535 год. Акупаваны Гомель быў падчас 4-й Руска-Беларускай (Літоўскай) вайны 1500-1503 года. Усяго такіх войнаў паміж беларусамі і рускімі ў перыяд з 1368 па 1582 год было дзевяць. У 4-й Руска-Беларускай вайне саюзнікамі Маскоўскага княства быў хан Менглі І Гірэй, разам з якім рускімі і быў здзейснены напад на хрысціянскую Беларусь.



Для мяне гэта вайна мае і асабістае значэнне - тады было акупаванае і маё роднае мястэчка Свяцілавічы, першая летапісная згадка аб якім якраз і звязанае з гэтай вайной.



Цяжкія гады акупацыі (для параўнання: падчас ІІ Сусветнай вайны Гомель пад нямецкай акупацыяй быў толькі 3 гады) скончыліся ў 1535 годзе, калі падчас 7-й Руска-Беларускай вайны 1534-1537 гадоў Вялікі гетман ВКЛ, князь Юрый Радзівіл Геркулес адбіў наш горад ад акупантаў. Сімвалічна, што вярнуў Гомель Беларусі князь Юрый Радзівіл роўна праз 200 год з даты, калі князь Альгерд Гомель да Беларусі далучыў упершыню.



Важна памятаць сваю гісторыю і шанаваць памяць сваіх герояў. Некаторая праца ў гэтым накірунку ўжо вядзецца - адной з новых вуліц горада Жыткавічы Гомельскай вобласці ў будучым плануецца надаць імя князя Юрыя Радзівіла, што вызваліў Гомель у 1535 годзе ад маскоўскай акупацыі. Юрый Радзівіл сапраўдны ганаровы грамадзянін горада, што цвёрда канстатаваў: Гомель заўжды быў і заўжды будзе беларускім.

680 год далучэння Гомеля да Беларусі 01.09.2015 3

Тысячагадовая гісторыя беларускай дзяржаўнасці мае шмат вялікіх і важных дат, што мелі вялікае значэнне для сучаснай Беларусі.



Адной з важнейшых такіх дат для жыхароў Гомеля і Гомельшчыны з'яўляецца 1335 год і аб ім трэба распавесці падрабязней, бо сёлета, у 2015 годзе, адзначаецца юбілей - 680 год уваходжання Гомеля ў склад Беларусі.

Чаго хаваць, расійская прапаганда настойліва нават праз Вікіпедыю спрабуе давесці, што Гомельшчына спрадвечна расійская зямля, што незаконна і без жадання жыхароў была адарваная ад РСФСР і далучаная да Беларусі ў 1926 годзе. Нажаль, трэба прызнаць, што шмат беларусаў з-за браку адукацыі і крытычнага мыслення вераць у гэта, не спрабуючы правяраць інфармацыю, што падкідвае беларусам краіна з усходу ад Магілёва.



Праўда аб Гомелі і Гомельскай зямлі наступная - гэта спрадвечная беларуская тэрыторыя, дзяржаваўтваральная для Беларусі зямля, што амаль 7 стагоддзяў афіцыйна і юрыдычна ў складзе Беларусі, спрадвечна насялялася беларусамі і яшчэ да 1335 года была беларускай, але не замацаванай за Беларуссю юрыдычна.



Кропку юрыдычным афармленні Гомеля і Гомельшчыны ў складзе Беларусі паставіў у 1335 годзе Віцебскі князь Альгерд, будучы 12-ты Вялікі князь Вялікага княства Літоўскага, адзіным пераемнікам якога зараз з'яўляецца Беларусь.



З гэтых часоў Гомель жыў лёсам пагранічнага гораду на паўднёва-ўсходняй ускраіне Беларусі, займаў важнае месца ў абарончым поясе замкаў Панізоўя. Разам са Старадубам быў часткаю «ўдзелу» князя Патрыкія Нарымунтавіча, пляменьніка Альгерда.

Сёння ў Гомелі яшчэ няма помніка Альгерду, не з'яўляецца ён і ганаровым грамадзянінам горада, хоць, несумненна, заслугоўвае гэтага як ніхто іншы і вядома, з часам сваё прызнанне ад гараджанаў Альгерд атрымае. Як атрымаў гэта прызнанне ў Віцебску, дзе не так даўно быў усталяваны яго конны помнік.



Несумненным з'яўляецца і той факт, што адна з гомельскіх вуліц павінна насіць імя князя Альгерда. Хочацца спадзявацца, што і гэта пытанне будзе ў хуткім часе вырашана. Шмат гарадскіх вуліц носяць назывы людзей, падзей і назваў, што не маюць ніякага дачынення да Гомеля і яго гісторыі, але няма вуліцы імя чалавека, што сапраўды зрабіў Гомель назваўжды беларускім.

Фактам з'яўляецца і тое, што ў іншых населеных пунктах не патрымліваецца належная павага і повязь Гомеля з іншымі часткамі Беларусі - амаль няма населеных пунктаў, што маюць вуліцу Гомельскую. З'яўленне такіх вуліц у кожным больш-меньш вялікім паселішчы Беларусі не толькі яшчэ больш моцна звяжа усе часткі Беларусі, але і аддасць павагу да зямлі, што стагоддзямі стаяла на варце і абараняла нашу краіну - Беларусь.




Беларуская мова і беларускія дэпутаты 21.02.2014

Развіццё беларускай мовы немэтазгодна - гэта ўжо не асобная пазіцыя, гэта дэкларацыя.


Такой думкі прытрымліваецца яшчэ больш за 40 дэпутатаў беларускага Парламента .

Нажаль, у беларускім Парламенце няма ні аднаго чалавека, які б сур'ёзна займаўся праблемай пашырэння ўжывання і развіцця беларускай мовы.

А такі чалавек неабходны.  І калі яго няма на ўзроўні Парламента, то мэтазгодна, каб ён быў хоць бы на базавым узроўні мясцовага савета.



Беларуская выбарчая акруга. Жанчына 47-мі гадоў. 17.02.2014 3

Рэгістрацыя-нерэгістрацыя кандыдатаў у дэпутаты адбудзецца хутчэй за ўсё ў апошні вызначаны законам дзень, то бок 20 лютага 2014, а гэта значыць, што можна прысвяціць крыху часу на вывучэнне электаральнай статыстыкі-2014.

Калі сцісла, то тыповым беларускім выбаршчыкам з'яўляецца жанчына 47 гадоў.

А зараз падрабязней.  

Для вылуэння мяне кадыдатам у дэпутаты шляхам збору подпісаў выбаршчыкаў у Гомельскі гарадскі Савет дэпутатаў ад Беларускай выбарчай акругі №24 і Гомельскі абласны Савет дэпутатаў ад Студэнцкай выбарчай акругі №15 агулам мной асабіста было сабрана 270 подпісаў, ці 120% ад неабходнай колькасці.

З 270 чалавек, што падпісаліся за мяне 35% ці 95 чалавек складаюць мужчыны, астатнія 65% ці 175 чалавек - жанчыны.

Сярэдні ўзрост падпісанта - 47 гадоў 5 месяцаў.

Самы малады падпісант быў 1995 года нараджэння, самы сталы - 1925-га.  

Больш за ўсё мужчын падпісалася ад 1989 і 1958 гадоў нараджэння - па 5 чалавек.  

Больш за ўсё жанчын падпісалася ад 1979, 1957 і 1954 гадоў нараджэння - па 7 чалавек ад кожнага году.  

Агулам ад аднаго года найбольш падпісалася за мяне выбаршчыкаў 1961 года нараджэння - 11 чалавек.  

На 2-м месцы 1957 год - 10 чалавек. На 3-м месцы - 1989, 1963 і 1954 гады - па 9 чалавек ад кожнага.

Статыстыка па ўзроставых прамежках: Выбаршчыкі ва ўзросце ад 18 да 25 гадоў:

26 чалавек ці 9,6% ад агульнай колькасці.

Мужчын - 13 (50%) Жанчын - 13 (50%)

Выбаршчыкі ва ўзросце ад 26 да 35 гадоў:

53 чалавек ці 19,7% ад агульнай колькасці.

Мужчын - 18 (34%) Жанчын - 35 (66%)

Выбаршчыкі ва ўзросце ад 36 да 45 гадоў:

33 чалавека ці 12,2% ад агульнай колькасці.

Мужчын - 5 (15%) Жанчын - 28 (85%)

Выбаршчыкі ва ўзросце ад 46 да 55 гадоў:

73 чалавек ці 27% ад агульнай колькасці.

Мужчын - 30 (42%) Жанчын - 43 (58%)

Выбаршчыкі ва ўзросце ад 56 да 65 гадоў:

59 чалавек ці 21,9% ад агульнай колькасці.

Мужчын - 22 (37%) Жанчын - 37 (63%)

Выбаршчыкі ва ўзросце ад 66 да 75 гадоў:

17 чалавек ці 6,3% ад агульнай колькасці.

Мужчын - 3 (18%) Жанчын - 14 (82%)

Выбаршчыкі ва ўзросце ад 76 да 89 гадоў:

9 чалавек ці 3,3% ад агульнай колькасці.

Мужчын - 4 (44%) Жанчын - 5 (56%)

Палову подпісаў (132 чалавекі ці 48,9% далі людзі ва ўзросце ад 46 да 65 гадоў.

Найгорш падпісваліся людзі ва ўзросце ад 36 да 45 гадоў - толькі 33 подпісы ці 12,2% ад агульнай колькасці.  

Наогул "мёртвым" у плане грамадскай актыўнасці з'яўляецца пакаленне мужчын 1969 - 1978 гадоў нараджэнняя.

Іх подпісы тут складаюць толькі 15%, астатнія 85% - ад жанчын.  

Насуперак маім меркаванням і агульнай сітуацыіі даволі актыўнымі з'яўляюцца людзі ва ўзросце да 35 гадоў - ад іх было атрымана 79 подпісаў, ці 29,3% ад агульнай колькасці.

Прадстаўніцтва па полу там таксама амаль роўнае (39% мужчыны і 61% жанчыны).

У цэлым, калі параўноўваць са зборам подпісаў у жніўні 2012 падчас Парламенцкіх выбараў 2012 года, у зборы подпісаў у студзені 2014 года для мясцовых выбараў можна заўважыць пазітыўную статыстычную тэндэнцыю - сярэдні ўзрост падпісантаў у 2012 годзе складаў 56 гадоў, у той час як зараз - 47 год.

Іншымі словамі нераўнадушны электарат маладзее.

І гэта добра.



Беларуская выбарчая акруга. Вылучэнне стартавала: і няхай шанцаванне заўжды будзе з вамі 12.01.2014 1

Сёння афіцыйна стартавала вылучэнне кандыдатаў у дэпутаты мясцовых Саветаў.

Паколькі яшчэ 08.01.2014 года зарэгістравалі ініцыятыўную групу па вылучэнні мяне кандыдатам у дэпутаты Гомельскага гарадскога Савета ад Беларускай выбарчай акругі №24 шляхам збору подпісаў, то сёння гэты шлях і распачну.  

Па прычыне, што подпісаў патрэбна не шмат, а толькі 75, вырашыў сабраць іх асабіста - лішняя магчымасць паразмаўляць з простым народам па-за межамі інтэрэта, блогаў і сацыяльных сетак.  


Традыцыйна першы дзень збору подпісаў ідзе даволі цяжка і з непрывычкі стрэсава, бо прамая камунікацыя з народам гэта спецыфічная камунікацыя, але магчыма у гэты раз будзе прасцей.  

Да таго ж новы вопыт - Беларускай выбарчая акруга, што сімвалічна, цалкам складаецца з прыватнага сектару, то бок, калі казаць павярхоўна, сялян, што жывуць у горадзе, а гэта даволі цікава, калі ўлічыць, што знаходзіцца яна ў цэнтры абласнога цэнтра (прабачце за паўторы).

Як і ў мінулую выбарчую кампанію 2012-га года буду інфармаваць вас тут аб ходзе збору подпісаў, аб цікавых здарэннях і распавядаць гісторыі падпісных паходаў у народ.

Афіцыйная інфармацыя аб Беларускай выбарчай акрузе №24(вуліцы, што ўваходзяць у акругу і колькасць выбаршчыкаў): "Приложение к решению Гомельской городской избирательной комиссии по выборам депутатов городского Совета депутатов двадцать седьмого созыва от 27 декабря 2013 г. № 4

Белорусский избирательный округ № 24 (число избирателей – 10036)"  

Жоўтым колерам вылучаны вуліцы, якія ўваходзяць у склад Беларускай выбарчай акругі №24. Агульнымі словамі гэта палова Залінейнага мікрараёна і Манастырок.


Спіс вуліц:
Заслонова, Некрасова, Салтыкова-Щедрина М.Е., Радости (исключая дом № 32), Островского, Бакунина и Лещинская (от начала до улицы Богдана Хмельницкого), 30 лет БССР, Украинская и Пенязькова Д.Н. (от улицы Бочкина до конца улицы), Барыкина (от начала до улицы Богдана Хмельницкого, исключая д.118, 127а, 129, 131, 133, 133а, 135, 137, 139, 141, 147), Якубова, Лермонтова, Куйбышева, Слепнева, Чайковского, Белорусская, Чкалова, Светлогорская, Пинская, Мозырская, Быховская д. 91, 101, 105, 113а, 115, 115а и дома индивидуальной застройки, Иверская д.2, 4, Далекая, Поперечные 1-я-4-я, Речная, Марата Казея, Булгаковская, Льва Толстого, Энгельса, Фрунзе д. 1, 3, Заводские 1-я, 2-я, Заводской спуск. Переулки: Николая Островского 1-й, Рабочий, Старобыховский, Речной, 1-й и 2-й Заводские, Толстого, Фридриха Энгельса. Проезды: Былинный 1-й, Песочный, Пинский, Куйбышевский, Чкаловский, Далекий, Поперечный.

Вылучэнне кандыдатаў у дэпутаты будзе праходзіць да 10.02.2014 года, таму на збор подпісаў ёсць 30 дзён, то бок дастаткова збіраць па 2-3 подпісы ў дзень. Але, безумоўна, так рабіць не буду і думаю, што патрэбную колькась збяру ўжо да 20-га студзеня.


P.S.

10.01.2014 года падаў заяву аб рэгістрацыі ініцыятыўнай групы па вылучэнні мяне кандыдатам у дэпутаты Гомельскага абласнога Савета ад Студэнцкай выбарчай акругі №15, на тэрыторыі якой сам і пражываю. Абяцалі запрасіць на паседжанне, таму не пазней за 15.01.2014 года даведаемся, ці зарэгістравалі.

Беларуская выбарчая акруга. Пачатак 05.01.2014 4

Як і на Парламенцкіх выбарах-2012, выбарчую кампанію на Мясцовых выбарах-2014 правожу пры актыўным выкарыстанні сацыяльных сетак.

Пры дапамозе апытанкі ў ВКонтакте удзельнікі гэтай сацыяльнай сеткі палічылі, што лепш за ўсё мне вылучацца ў Гомельскі гарадскі Савет дэпутатаў у Савецкім раёне ад Беларускай выбарчай акругі №24.

Сваю ініцыятыўную групу, як і на мінулых выбарах я таксама сабраў праз ВКонтакте і Facebook - агулам на сённяшні дзень у каманду ўвайшло 15 чалавек.  

Сярэдні ўзрост каманды склаў 31 год, самы сталы сябар каманды мае 55 год, самы малады - 20 год. Па гендэрнаму складу 66,7% у камандзе з'яўляюцца мужчынамі, а астатнія 33,3% - жанчыны. Рэгіянальнае прадстаўніцтва наступнае: 53% прадстаўляюць Гомельскую вобласць, 27% - Берасцейскую, 13% - Мінскую і астатнія 6% - Віцебскую.

Па роду заняткаў каманда вельмі збалансаваная, у ёй ёсць настаўнікі і вядомыя метал-выканаўцы, спецыялісты па кіберабароне і дактары, эканамісты і піяршыкі, журналісты і біёлагі, айціспецыялісты і механікі, панкі і выдомыя поп-выканаўцы, а таксама іншыяспецыялісты, чые заняткі яшчэ не паспеў удакладніць. Адзінае магу сказаць, што ў выпадку маго абрання мая каманда зможа вырашыць пытанне ў любой сферы, а гэта і ёсць галоўная задача любога палітыка - збіраць найлепшых, якія могуць вырашыць любыя задачы на карысць усіх грамадзян.

Паколькі на мясцовых выбарах ініцыятыўная група павінна быць не меньшай за 3 і не большай за 10 чалавек, то прыйшлося метадам выпадковых лічбаў з гэтых 15 чалаве абраць 10, а астатнія 6 будуць уключаны ў склад групы давераных асобаў, у выпадку, калі маю ініцыятыўную групу зпрэгіструюць.

Калі нехта яшчэ хоча далучыцца - буду рады і ўдзячны, месца ў камандзе ёсць заўжды.

Вызначыўшыся з акругай і не губляючы часу ўчора падаў у выбарчую камісію дакументы на рэгістрацыю ініцыятыўнай групы па вылучэнню мяне кандыдатам у дэпутаты Гомельскага гарадскога Савета дэпутатаў ад Беларускай выбарчай акругі №24.  

Па стану на суботу, 04.01.2014, 18.23 мая заява была першая, так што афіцыйна пачынаю выбарчую кампанію раней за ўсіх. Зараз у камісіі ёсць 5 дзён, каб зарэгістраваць ініцыятыўную групу, альбо не зарэгістраваць.

Не пазней за 9.01.2014 даведаемся аб выніках рэгістрацыі. Сама працэдура прыёмкі дакументаў прайшла даволі недарэчнасцей і хутка.  

Таму віншую ўсіх прыхільнікаў, сяброў ініцыятыўнай групы з пачаткам выбарчай кампаніі і яшчэ раз дзякую за давер і падтрымку! :)

Нацыянальная мова = Нацыянальная бяспека 28.11.2013 1

Апошнім часам шмат прыходзіцца чуць аб баяздольнасці і мадэрнізацыі беларускай арміі, аб розных сумесных вучэннях і іншых паказальных выступленнях беларускіх вайскоўцаў. Пры гэтым рапартуецца, што наша армія самая сучасная і баяздольная і любы вораг будзе разбіты, а перамога будзе за намі. Я не вайсковец, а таму не магу казаць праўда гэта ці перабольшванне, бо ў матэрыяльна-тэхнічным і вайскова-стратэгічным кіраванні маю вельмі абмежаваныя веды, як і большась беларусаў, што з'яўляюцца непрафесійнымі вайскоўцамі. Але ў плане нацыянальна-патрыятычнага выхавання беларускага войска, падаецца, у Беларусі ёсць вялікія праблемы. У свой час мне давялося павярхоўна, але з добрымі прыкладамі вывучаць пабудову Абарончых войскаў Эстоніі. Як не вайсковага спецыяліста, мяне больш за ўсё ўразіла не тое, якую зброю і тактыку мае эстонскае войска, а той патрыятычны дух, што ў ім пануе. Не кажучы аб тым, што ў войску дасягнута атмасфера, калі большасць грамадства падтрымлівае войска і абавязковы прызыў, а маладыя хлопцы хочуць служыць у рэгулярным войску, а 10-50 тысяч грамадзян Эстоніі знаходзяцца ў Кайцэліце (Звяз Абароны, нешта накшталт партызанаў, калі ў кожнага аўтамат і вайсковая форма пад ложкам), кідаецца ў вочы, як ўся сістэма падрыхтоўкі маладых жаўнераў прасякнута духам эстонскай мовы і нацыянльнай гісторыі. Гэта адносіцца ў першую чаргу да таго, што ў войску выкарыстоўваюць толькі эстонскую мову, таму шматлікія хлопцы, што хацелі б у войску служыць, у войска не трапляюць, бо ўзровень мовы іх не самы лепшы, а таксама, што войска будуецца на нацыянальных эстонскіх вайсковых і культурных традыцыях, пачынаючы ад песень і скончваючы формай і назвамі вайсковых падраздзяленняў. У беларускім войску, на жаль з гэтым вялікія праблемы. Мова руская, ідыалогія будуецца на савецкіх і імперскіх прыкладах, форма мала чым адрозніваецца ад савецкай. Як і мысленне, падаецца, не нацыянальнае беларускае, а савецка-інтэрнацыяналістычнае. Але гэта вельмі небяспечна. Калі салдат, а тым больш афіцэр, цалкам і грунтоўна не ўсведамляе сябе беларусам, што зямля, якую ён абараняе яго дом, незалежная дзяржава Беларусь, гэта прадстаўляе вялікую пагрозу для нацыянальнай бяспекі дзяржавы. Бо тэарытычна можа стацца так, што галоўны верагодны верагодны тэарытычны праціўнік-агрэсар можа ўвесці свае войскі ў Беларусь, а перад афіцэрамі і камандзірамі паўстане пытанне - змагацца супраць яго, ці стаць пад яго сцягі, бо мова адна і тая ж, ідыялогія адна і тая ж, і нават атрыбуты і форма падобныя. Таму ўжо зараз і неадкладна трэба па прыкладу эстонскіх абарончых войскаў мадэрнізаваць войска ў ідыялагічным накірунку. Трэба пачаць шырока ўжываць ў войску беларускую мову, вучыць салдат патрыятызму на беларускіх нацыянальных прыкладах, прывесці форму і знакі адрознення ў адпаведнасці з беларускімі нацыянальнымі традыцыямі. Няхай гэта ідыялогія і прапаганда, але для нацыянальнай бяспекі і незалежнасці Беларусі гэта вельмі важна. Бо інакш у выпадку агрэсіі тэарытычнага праціўніка можна страціць дзяржаву без адзінага стрэлу.

Гэта наш палескі стыль? 30.04.2013 4

Хоць гаворка пойдзе пра футбол і беларускую мову, асноўна тэмай усё ж будзе хлусня. Хлусня і непавага адзін да аднаго, што на прыкладзе футболу развілася ў беларускім грамадстве, прымушаючы людзей забываць аб тым, якую памяць яны пакінуць аб сябе. Забываць аб тым, што мур, узбудаваны на хлусні ніколі не будзе ні моцны, ні прыгожым, ні даўгавечным і хутка разбурыцца, хутчэй за ўсё наогул не дабудаваным.



Футбольны клуб "Гомель" навёў мяне на думку звярнуцца ў 2012 годзе да ўсіх клубаў Вышэйшай лігі беларускага чэмпіянату з прапановай больш выкарыстоўваць беларускую мову ў іх жыцці. Падштурхнула тое, што на гомелькім стадыёне "Цэнтральны" з'явіўся дыктар, што каментаваў матчы па-беларуску. Для Беларусі гэта, нажаль, рэдкасць. Таму ў 2012 годзя ў ФК "Гомель" ліст з прапановамі нават не дасылаўся, бо, здавалася, клуб сапраўды стаў на шлях беларусізацыі. Ад большасці клубаў у 2012 годзе прыйшоў адказ, што, паколькі чэмпіянат ужо пачаўся, уводзіць нешта новае, у тым ліку і мову, зараз альбо немагчыма, альбо складана. Канечне ж, гэта былі адпіскі, але хоць і прыкрыя, ды ўсё ж лагічныя і прамой хлусні ў іх не было. Але, між тым, клубы запэўнівалі, што ў наступным чэмпіянаце, паспрабуюць правесці прапановы ў жыццё.



Таму ў 2013 годзе быў падрыхтаваны новы  зварот да клубаў, з прапановай выкарыстання беларускай мовы. На гэты раз ён быў дасланы і ў ФК "Гомель", бо была ўпэўненасць, што клуб пачаўшы з беларускамоўнага дыктара, можа без праблем пашыраць беларускую мову і далей, стаўшы сапраўдным флагманам у гэтым пытанні для іншых клубаў беларускага чэмпіянату.



Таму спынімся на гомельскім клубе. 25 лютага 2013 года прыйшоў даволі пазітыўны  адказ за подпісам намесніка дырэктара ФК "Гомель" Віталя Кушнера, дзе між іншым паведамлялася, што "в 2012 году озвучивание матча производилось на белорусском языке и практика прошлого года по дикторскому сопровождению на белорусском языке сохранится и в сезоне 2013 года." Безумоўна, гэта была пазітыўная навіна пазнака зараджэння добрай традыцыі. Акрамя гэтага паведамлялася, што "выбор языка, на котором будут написаны фамилии футболистов на спортивной форме, принадлежит команде. В 2012 году такое голосование проходило, и команда выбрала русский язык. Голосование по этому вопросу в 2013 году состоится позже, и о результатах Вы можете узнать дополнительно." Безумоўна, было прыемна даведацца, што моўнае пытанне вырашаецца калегіяльна, улічваючы пажаданні большасці футбалістаў. З іншага боку ўзнікала пытанне, ці слушна прыслухоўвацца толькі да меркавання футбалістаў, не ўлічваючы меркаванне заўзятароў і адміністрацыі клуба. Бо ўсё ж, як мне падаецца, перафразуючы словы выбітнага беларуса, не заўзятары для футболу, а футбол для заўзятароў. З такой прапановай і быў накіраваны зварот да кіраўніцтва клуба.



Неабходна адзначыць, што  На афіцыйнай старонцы ФК “Гомель” Вконтакте ФК «ГОМЕЛЬ» | FC «GOMEL» [Official Group] 18 лістапада 2012 года ў суполцы было створана апытанне якое паведамляла, што “Рэгламент чэмпіянату Рэспублікі Беларусь па футболу сцвярджае (п.7.8 ): "..над номером футболиста должна быть размещена надпись на белорусском или русском языке печатными буквами с фамилией или псевдонимом футболиста с высотой букв 7,5 см…» і пытаннямі аб тым, на якой мове хацелі б бачыць гомельскія заўзятары надпісы на спартыўнай форме футбалістаў ФК “Гомель”.



У апытанні прыняло ўдзел 454 чалавек, з якіх 241, ці 53,1% падтрымала надпісы па-руску.  Такім чынам, хоць і не на шмат, але пытанне было станоўча вырашана на карысць рускай мовы і зноў узнімаць яго ў бліжэйшы час не мела сэнсу, бо тыя, для каго гуляюць футбалісты, выказаліся адназначна за рускую мову.



Напачатку сёлетняга чэмпіянату адміністратары суполкі ФК «ГОМЕЛЬ» | FC «GOMEL» [Official Group] зноў стварылі апытанне па тэме, на якой мове павінны быць надпісы на форме гомельскіх футбалістаў.



На гэты раз у апытанні прыняло ўдзел больш чым у тры разы заўзятароў гомельскага клуба, сярод якіх былі таксама і прадстаўнікі каманды і адміністрацыі. Але не колькасць была галоўнай, а тое, што з 1761 чалавек 1270 ці 72,1% аддалі свае галасы за беларускую мову.



Таму лагічна, што меркаванне заўзятароў павінны было быць улічана як футбалістамі, так і клубам.



Але далей пачынаецца самае цікавае і тут важна ўлічваць храналогію развіцця падзей.



22 красавіка 2013 з ФК "Гомель" паступіў  адказ на зварот.



У ім за подпісам дырэктара ФК "Гомель" Яўгена Пабалаўца паведамлялася, што "у сезоне 2013 агучванне пад час матчаў каманды на стадыёне "Цэнтральны" працягнецца на беларускай мове, а таксама мы паспрабуем на афіцыйным сайце пачаць друкаванне навінаў на беларускай мове". Што і казаць, інфармацыя вельмі пазітыўная. Але гэта было не ўсё.



У адказе паведамлялася таксама, што "у гэтым сезоне пры прыняцці рашэння, на якой мове пісаць прозвішчы на майках гульцоў, улічвалася адразу некалькі фактараў. А менавіта: жаданне саміх футбалістаў (вынік іх галасавання быў агучаны галоўным трэнерам - руская мова), меркаванне кіраўніцтва клуба (беларуская мова), меркаванне балельшчыкаў (беларуская мова) і меркаванне тытульных спонсараў клуба (гандлёвыя знакі напісаны ў рускай транскрыпцыі). Улічваючы вышэй прыведзеныя фактары, было прынята рашэнне, што ў сезоне 2013 на гульнявых футболках прозвішчы гульцоў будуць пісацца на рускай мове.



Падаецца, усё цывілізавана, дэмакратычна і прыгожа, у лепшых традыцыях Fair Play.



Але Fair Play па-гомельску трактуецца крыху інакш, чым гэта прынята ў іншых улубах і чэмпіянатах.

 
Читать дальше...

Хочаш беларускай мовы – дакажы, што яна табе патрэбна! 16.04.2013 14

Прыемная  навіна прыйшла з берагоў Буга. Мясцовы клуб "Дынама-Брэст" ў ХХІІІ чэмпіянаце Беларусі па футболе ў Вышэйшай лізе будзе пісаць прозвішчы на форме футбалістаў па-беларуску.

Здавалася б, што ў гэтым такога, шэраговая з'ява, хіба можна лічыць за навіну тое, на якой мове будуць надпісы на форме?



Магчыма і так, але не ў Беларусі, дзе фармальна пры роўнасці моў перавага паўсюль аддаецца рускай мове. Да таго ж ужо шмат часу ні адзін з клубаў Вышэйшай лігі беларускага футбола не выкарыстоўваў беларускую мову на сваёй спартыўнай форме. Адным словам, для мяне, як чалавека, што паважае беларускую мову і жадае яе больш шырокага выкарыстання гэта была добрая навіна.



Да таго ж футбол мне таксама падабаецца і мой родны ФК "Гомель", падаецца, сур'ёзна стаў на шлях беларусізацыі футбола і спадзяюся таксама падтрымае брэсцкіх дынамаўцаў і сваіх заўзятароў, 73% якіх падтрымлівае напісанне прозвішчаў гульцоў на форме па беларуску.



Між тым, праглядаючы каментары да гэтай навіны на спартовых і не спартовых сайтах, я заўважыў там каментары накшталт "У ПСЖ надпісы па-французку, у "Манчэсцеры" - па-англійску, а ў "Баварыі" - па-нямецку. І ў Беларусі, натуральна, павінны быць па-беларуску, знайшлі мне навіну!"



Так, магчыма, у Беларусі і павінны быць па-беларуску, але калі ўсіх задавальняе па-руску, то навошта адыходзіць ад агульнапрынятага ў Беларусі стандарта? Да таго ж я б прывёў у гэтым прыкладзе не ПСЖ, Манчэсцер ці Баварыю, а першы на сённяшні час каталонскі футбольны клуб "Барселону". Каталонская мова нават не дзяржаўная ў Іспаніі, але галоўная старонка сайта па-каталонску, надпісы на форме таксама і ўпэўнены, што дыктар на стадыёне таксама па-каталонску гульню асвятляе. Адзінай прычына тут у тым, што заўзятарам патрэбна каталонская мова ў футболе, а клуб ведае аб гэтым пажаданні і ідзе насустрач заўзятарам.



Тое ж самае і ў Беларусі. Упэўнены, што калі б я не  звярнуўся ў 2012 годзе да кіраўніцтва "Дынама-Брэст" з прапановай больш шырока ўжываць беларускую мову, а ў 2013 годзе не нагадаў аб гэтай прапанове, былі б і ў гэтым чэмпіянаце надпісы на форме па-руску. Бо, як я ўжо казаў, навашта рабіць нешта новае, калі і старое ўсіх задавальняе.



Канечне, сітуацыя з беларускай мовай у Беларусі складаная, але нельга і не справядліва перакладаць усю адказнасць на заняпад беларускай мовы на дзяржаву. У заняпадзе беларускай мовы ў першую чаргу вінаватыя мы самі. Так, дзяржава не асабліва падтрымлівае беларускую мову, але з чаго вы ўзялі, што яна павінна нешта падтрымліваць? Па-сапраўднаму пакажыце, што мова патрэбна і сітуацыя зменіцца. Бо і ў Барселоне маглі б спакойна іспанскую мову выкарыстоўваць.



Беларуская ж мова фармальна з рускай у роўных правах, проста каб у сённяшняй сітуацыі яе выкарыстоўваць трэба прыкласці больш намаганняў, быць першапраходцам. Я ведаю шмат людзей, што вядуць сваю справу па-беларуску, выкладаюць па-беларуску, размаўляюць увесь час па-беларуску і па-беларуску вядуць эканамічную, тэхнічную і яшчэ шмат якую дакументацыю, якую звычайнаму чалавеку не зразумець, няглядзячы на тое, на якой бы мове гэта напісана не было. І ўсё ў іх добра.



Трэба проста разумець, што сапраўдных мованенавіснікаў у Беларусі адзінкі, і тое гэта нянавісць у іх выклікана нейкімі ірацыянальнымі праблемамі ці комплексамі. Для большасці ж проста ўсё роўна, якой мовай ты карыстаешся ў працы, галоўнае выконвай свае абавязкі якасна.



Таму проста пачніце выкарыстоўваць беларускую мову самі, паказвайце пры нагодзе, што ў той ці іншай сферы вам патрэбна беларуская мова і вашы пажаданні безумоўна будуць улічаны.



Але калі вас задавальняе сітуацыя, калі беларуская мова не гучыць і вы нічога не хочаце на практыцы зрабіць, каб яна загучала, то не кляніце дзяржаву, уладу і памяркоўнасць іншых, што мова знікае - у яе знікненні вінаваты будзеце толькі вы.



Але і ў яе адраджэнні будзе ваша прамая заслуга.



Проста вызначыцеся самі, чаго вы жадаеце.







Першая публікацыя telegraf.by


Беларускамоўны футбол у Гомелі. Ці пачуе клуб меркаванне заўзятараў? 13.04.2013 8

У сталіцы ўжо нікога не здзівіш беларускамоўнымі ініцыятывамі. Мова даволі шырока распаўсюджана сярод прасунутай часткі нашых суайчыннікаў, якіх збірае Мінск з усёй Беларусі. Асноўнае культурнае жыццё, у тым ліку і беларускамоўнае таксама канцэнтруецца ў Мінску. А калі ёсць попыт, то з’яўляюцца і прапановы – у рэкламе, спорце і іншых галінах беларуская мова набывае ўсё большае распаўсюджванне.

Але Гомель гэта не Мінск і для майго гораду моўнае пытанне ўсё яшчэ вельмі абцяжаранае шматлікімі комплексамі і міфамі. Тым дзіўным і нечаканым з’яўляецца той факт, што за апошнія 4 месяцы ў гомельскім каляфутбольным асяродку адбылася, падаецца, сапраўдная моўная рэвалюцыя. Канечне, распаўсюд беларускай мовы ў каляфутбольным асяродку з’яўляецца агульнабеларускай тэндэнцыяй, якая не магла не захапіць ва ўсёй сваёй шырыні і Гомель, але ў гэтай сітуацыі мяне здзівіла тая хуткасць, з якой беларускамоўныя настроі захапілі гамяльчан.



 На афіцыйнай старонцы ФК “Гомель” Вконтакте ФК «ГОМЕЛЬ» | FC «GOMEL» [Official Group] 18 лістапада 2012 года ў суполцы было створана апытанне якое паведамляла, што “Рэгламент чэмпіянату Рэспублікі Беларусь па футболу сцвярджае (п.7.8 ): "..над номером футболиста должна быть размещена надпись на белорусском или русском языке печатными буквами с фамилией или псевдонимом футболиста с высотой букв 7,5 см…» і пытаннямі аб тым, на якой мове хацелі б бачыць гомельскія заўзятары надпісы на спартыўнай форме футбалістаў ФК “Гомель”.



У  апытанні прыняло ўдзел 452 чалавек, з якіх 241, ці 53,3% падтрымала надпісы па-руску.  Такім чынам, хоць і не на шмат, але пытанне было станоўча вырашана на карысць рускай мовы і зноў узнімаць яго ў бліжэйшы час не мела сэнсу, бо тыя, для каго гуляюць футбалісты, выказаліся адназначна за рускую мову. Цікава і тое, што ў мінулым чэмпіянаце праз галасаванне каманда таксама праз галасаванне абірала, на якой мове ёй пісаць прозвішчы на форме і іх выбар супаў з пажаданнямі заўзятараў – была абрана руская мова.



Але 30 сакавіка пачаўся новы чэмпіянат Беларусі ў Вышэйшай лізе і лагічна было паглядзець, як змянілася стаўленне заўзятароў да мовы футболу. На гэты раз штуршком для стварэння адпаведнага апытання стаў  адказ ФК "Гомель" наконт захадаў, якія клуб будзе рабіць у новым сезоне для папулярызацыі беларускай мовы.



У адказе акрамя іншага паведамлялася, што як і ў 2012 годзе, у 2013 дыктарскае суправаджэнне гульняў на гомельскім стадыёне будзе праводзіцца на беларускай мове, а пытанне, на якой мове будуць надпісы на форме футбалістаў зноў будзе вырашаць каманда.



Здавалася б, сітуацыя нічым не адметная ад сітуацыі, што была не больш як паўгады таму, але тут ёсць адзін нюанс. Справа ў тым, што большасць заўзятароў не ведала, што моўнае пытанне вырашаецца самой камандай, людзям падавалася, што як часта бывае, усе пытанні вырашаюцца зверху, без уліку гульцоў, адміністрацыі і ў першую чаргу заўзятароў. Убачыўшы адказ з ФК “Гомель” адміністратары суполкі ФК «ГОМЕЛЬ» | FC «GOMEL» [Official Group] зноў стварылі апытанне на тэму на якой мове павінны быць надпісы на форме гомельскіх футбалістаў, далучыўшы да яго і адказ з клуба.



На гэты раз у апытанні прыняло ўдзел больш чым у тры разы заўзятароў гомельскага клуба, сярод якіх былі таксама і прадстаўнікі каманды. Але не колькасць была галоўнай, а тое, што з 1737 чалавек 1255 ці 72,3% аддалі свае галасы за беларускую мову!



А толькі 4 месяцы таму ў падобным апытанні за беларускую мову было толькі 46,7%. Асабіста я быў уражаны такой рэзкай зменай настрояў, бо колькасць тых заўзятароў, што падтрымлівала рускую мову, зменшылася з 53% да 28%, іншымі словамі ў два разы. Мае ж прагнозы былі такімі, што ў лепшым выпадку за беларускую мову ў гэтым годзе будзе на 5-7% больш чым у мінулым сезоне.



Нават сярод тых удзельнікаў каманды, што прымалі ўдзел у інтэрнэт-галасаванні моўныя прыхільнасці падзяліліся. Напрыклад, той жа дырэктар ФК “Гомель” Яўген Пабалавец выказаўся за беларускую мову. Што казаць, вельмі прыемная навіна і тэндэнцыя назіраецца сярод прыхільнікаў гомельскага клуба.



Але якую мову абярэ каманда ФК “Гомель”. У мінулым сезоне іх сімпатыі супалі з сімпатыямі заўзятароў, і была абрана руская мова. У гэтым сезоне абсалютная большасць заўзятараў за беларускую мову і спадзяемся, каманда пачуе іх голас і як у мінулым сезоне выбар каманды і заўзятароў супадзе. Бо футбол гэта камандная гульня, а футбалісты, адміністрацыя і заўзятары гэта адна каманда. А поспехі прыходзяць толькі тады, калі ў камандзе гармонія і ўзаемапавага.



 Аддаючы даніну павагі меркаванню заўзятароў, клуб можа быць упэўнены ў добрай падтрымцы і поўных трыбунах. І перамогах.







 Першая публікацыя telegraf.by


Страницы: 1
Читать другие новости

Ігар Случак