Cтандартызацыя беларускай мовы

У 2010 г. ўступілі ў сілу новыя арфаграфічныя правілы. Проведенная рэформа, па сваёй сутнасці, – акт корпуснога планавання (нармалізацыіі адной з дзяржаўных моў), закранае правапіс і часткова структурныя марфалагічныя кампаненты.
Ва ўмовах актыўнага, ярка выяўленага асіметрычнага білінгвізму, рэалізацыя акту корпуснога планавання не прынясе поспехаў, пакуль у дзеянне не будзе запушчаны механізм статуснага планавання, асноўнай задачай якога павінна стаць рэвіталізацыя асноўных функцый мовы.
Пры багацці моўных формаў, высокім узроўні адукацыі насельніцтва, неабходны перавод нацыянальнай мовы з вобласці псіхалагічнага адчужэння ў вобласць практычнага ўжывання.
Гэты пераход немагчыма вырашыць толькі рэформай правапісу, рэформа павінна праводзіцца ў кантэксце створаных дзяржавай вызначаных умоў, іншымі словамі пры сумяшчэнні карпуснога і статуснага планавання.
Слоўнік юрыдычных тэрмінаў, падрыхтаваны ў Нацыянальным цэнтры прававой інфармацыі (далей – НЦПІ) (далей – СЮТ-2012)[S52], выразна адрозніваецца ад большасці папярэдніх тым, што прызначаны выконваць ролю нарматыўнага: створаны аўтарытэтнай дзяржаўнай установай, размешчаны на Нацыянальным прававым Інтэрнет-партале (www.pravo.by). Акрамя таго, гэта першы электронны іншамоўна-беларускі слоўнік юрыдычнай тэрміналогіі, што стварае яму перавагу перад папяровымі варыянтамі больш шырокай даступнасцю для карыстальнікаў.
З прычыны таго, што ў нашай краіне законы ствараюцца на рускай мове і потым толькі частка з іх перакладаецца на беларускую, некаторыя юрыдычныя тэрміны не праходзяць апрабацыю ў юрыдычнай літаратуры.
Пэўную частку тэрмінаў, асабліва ўстойлівых тэрміналагічных словазлучэнняў, аўтарам СЮТ-2012 давялося, па сутнасці, ствараць упершыню
Аднак не варта было захапляцца празмернай тэрмінатворчасцю пры наяўнасці практыкі выкарыстання таго або іншага тэрміна. Перш чым прапанаваць беларускі эквівалент, неабходна ўпэўніцца, ці не функцыянуе ўжо патрэбны адпаведнік, ўважліва вывучыўшы не толькі выдадзеныя раней слоўнікі юрыдычнай тэрміналогіі, а перш за ўсё – афіцыйна апублікаваныя тэксты законаў на беларускай мове.
У адваротным выпадку атрымліваецца, што адно і тое ж паняцце ў розных крыніцах мае неаднолькавае лексічнае выяўленне.
Назіранні за беларускімі эквівалентамі, прапанаванымі аўтарамі СЮТ-2012, прыводзяць да высновы аб неабходнасці сэнсавай і граматычнай карэкціроўкі пэўнай часткі прапанаваных тэрмінаў.
Каб пазбегнуць недакладнасці пры вербальным увасабленні паняцця, неабходна трымацца нормаў літаратурнай мовы.
Варта таксама ўлічваць і вопыт папярэдняга выкарыстання тэрмінаў як у лексікаграфічных крыніцах, так і ў заканадаўчых тэкстах. Хочацца спадзявацца, што аўтарскі калектыў будзе працягваць працу і над пашырэннем аб’ёма слоўніка, паколькі прадстаўленыя 7014 лексічных адзінак далёка не поўнасцю адлюстроўваюць тэрміналагічны корпус сучаснага беларускага заканадаўства.
Першым крокам на шляху забеспячэнні абароны мовы часта становіцца замацаванне афіцыйнай моўнай нормы, афіцыйнага моўнага стандарту.
Фармальна-юрыдычным спосабам дасягнення гэтай мэты становіцца выданне галоўнай дзяржаўнай акадэміяй слоўнікаў і даведнікаў, якія адлюстроўваюць моўныя стандарты, найперш у вобласці лексікі і арфаграфіі дзяржаўнай мовы.
Прыкладамі стандартнага падання нацыянальнай мовы ў выглядзе набору слоўнікаў могуць быць: у Нямеччыне - DUDEN, Standartwerk zur deutschen Sprache, у Вялікабрытаніі – Standard Reference Books, у Францыі - Dictionnaire del'Académie française, стандарты арфаграфіі, апублікаваныя ў Journal officiel і даступныя на сайце Французскай акадэміі.
Стандартызацыя мовы дазваляе выразна вызначыць адрозненне паміж афіцыйнай і гутарковай моўнай нормай, праводзіць адрозненне паміж арыгінальнымі і запазычанымі словамі, і, хоць непазбежным вынікам гэтага становіцца кансервацыя афіцыйнай мовы, для мэт прававой вызначанасці выданне такіх стандартаў відавочна неабходна.
Стандартызацыя мовы дазваляе паралельна вырашыць і шэраг пабочных задач, напрыклад усталяваць мяжу паміж мовамі і дыялектамі (юрыдычна вырашыць праблему, якая застаецца не да канца вырашанай у лінгвістыцы).
У адсутнасць стандартызацыі мовы правовые нормы, падобныя правілам у Беларусі аб абавязковым выкарыстанні літаратурнай нормы дзяржаўнай мовы, застаюцца ў прававым сэнсе нявызначанымі..
06.05.16 10:05



Cервис комментирования Disqus позволяет легко авторизоваться через фэйсбук и твиттер, а также напрямую в Disqus. Даёт возможность репостить комментарии в фэйсбук, а также использовать изображения. 
Подробнее читайте здесь.
Ветеранам Клуба Партизан, мы оставляем и старую форму авторизации.
 
загружаются комментарии

Ігар Случак