Бацька беларускай дзяржаўнасці

29 студзеня 2014 г. споўнілася 130 гадоў ад нараджэння Антона Луцкевіча. Чалавека, дзякуючы якому мы жывем сёння ў незалежнай дзяржаве. Аб гэтым мне ды іншым беларусам нагадаў у сваім лісце Анатоль Сідарэвіч.

Тое, што імя Антона Луцкевіча дагэтуль належным чынам не ўшанавана – наша агульная віна. Віна ўсёй беларускай нацыянальна-культурнай эліты, не кажучы пра эліту палітычную. Паколькі ўсе думкі і высновы гісторыка, публіцыста, грамадзкага і палітычнага дзеяча сучаснай Беларусі Анатоля Сідарэвіча супадаюць з маімі, я не буду, па звычцы, браць у двухкоссе цытаты з яго ліста. Галоўным лічу тое, што дзякуючы, у тым ліку, і гэтай публікацыі болей жыхароў Беларусі і яе сённяшніх дзяржаўных “мужоў” ( у тым ліку, можа, і Аляксандр Лукашэнка)  даведаюцца аб тым чалавеку, дзякуючы якому яны займаюць свае сённяшнія дзяржаўныя пасады.

Калі ў Беларусі будуць грошы з выявамі гістарычных дзеячаў, на адной з купюраў дакладна мае быць партрэт Антона Луцкевіча. Можа, на самай хадавой, кшталту $1 з Вашынгтонам, першым прэзідэнтам ЗША. Ці то на самай саліднай у грашовай сістэме, як $100 з Франклінам, чый подпіс стаіць пад Дэкларацыяй незалежнасці і амерыканскай Канстытуцыяй.

Антон Луцкевіч быў менавіта «бацькам беларускай дзяржавы». Без яго беларусы маглі б застацца племенем на картах Яўхіма Карскага. Ператварэнне з этнічнай супольнасці ў мадэрную палітычную нацыю — заслуга Луцкевіча і яго аднадумцаў.

Дбаннямі Антона Луцкевіча і яго аднадумцаў на сацыяльным і нацыянальным уздыме пачатку ХХ стагоддзя паўстала першая наша палітычная партыя — Беларуская Сацыялістычная Грамада. Каля яе, калі царызм пачаў лібералізацыю, утварыўся першы беларускамоўны СМІ — легальная газета «Наша Ніва». Яна стала цэнтрам нацыятворчых працэсаў. А з нашаніўскага кола выраслі палітыкі, настаўнікі, навукоўцы, класікі літаратуры. Здзяйсненнем мараў, плёнам працы таго пакалення стала ноч з 24 на 25 сакавіка 1918 году, калі ў Мінску была абвешчаная незалежнасць Беларускай Народнай Рэспублікі.

Калі напачатку 90-х гадоў мінулага стагоддзя ўтвараліся і адраджаліся беларускія палітычныя партыі, мне, студэнту юрыдычнага факультэта БДУ,  прафесар кафедры гісторыі дзяржавы і права Язэп Юхо параіў далучыцца менавіта да адноўленай Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады. Што я і зрабіў крыху пазней, у сакавіку 1994 г., бо дагэтага быў актывістам грамадскага руху ў падтрымку перабудовы Беларускага Народнага Фронту. Свае курсавыя і дыпломную працы  за пяцігадовы перыяд навучання ў БДУ я прысвяціў гісторыі стварэння і дзейнасці Беларускай Народнай Рэспублікі. Таму мае палітычныя погляды,  як і палітычны выбар майго жыцця, маё палітычнае credo на карысць беларускай сацыял-дэмакратыі былі цалкам свядомымі. У тым ліку дзякуючы палітычнай дзейнасці такіх гістарычных асобаў, як Антон Луцкевіч.

Малавядомы факт: аўтарам тэксту ІІІ Устаўной граматы быў Антон Луцкевіч. Хоць подпісу яго пад дакументам няма. Ён не гнаўся за пасадамі і пазіцыямі. Трэцяя Устаўная грамата абвясціла незалежнасць Беларускай Народнай Рэспублікі 25 сакавіка 1918 года. Сёння ўжо няма патрэбы даказваць, што без ІІІ Устаўной граматы ад 25 сакавіка 1918 г. не было б нават і гаворкі аб абвяшчэнні БССР у 1919-м або сённяшняй Рэспублікі Беларусь у 1991-м.

Айцоў, стваральнікаў Беларускай савецкай сацыялістычнай рэспублікі( БССР) не прывезлі нам у апламбаваным вагоне. Яе, паверыўшы бальшавікам, стваралі людзі таго ж грамадоўска-нашаніўскага прызыву — Жылуновіч, Чарвякоў, Шантыр… Дарэчы,  да ведама чыноўнікаў з Міністэрства замежных спраў Беларусі: Фабіян Шантыр быў, фактычна, першым беларускім Міністрам замежных спраў( у 1919г. Ф.Шантыр – камісар па нацыянальным пытанні першага Часовага ўрада БССР). Ён стаў першай ахвярай бальшавісцкага тэрору сярод дзеячоў БНР і БССР у 1920г. Таму, мяркую, мемарыяльная дошка ў яго гонар павінна быць усталяваная на будынку беларускага МЗС.

Зерне, кінутае Антонам Луцкевічам і яго паплечнікамі ў глебу беларускай дзяржаўнасці ў 1918-м, не высахла, не згніло. А прарасло – і сёння мы маем Рэспубліку Беларусь.Пакуль што фармальна незалежную  дзяржаву, часова пазбаўленую агідным, гвалтоўным чынам сваіх гістарычных нацыянальна-дзяржаўных сімвалаў—Герба “Пагоня” і бела-чырвона-белага Сцяга.

Сёння ў сталіцы нашай дзяржавы -- Мінску, на адным з галоўных праспектаў, які ў трэці раз воляй сённяшняга правіцеля перайменавалі ў бязлікую назву -- правспект Пераможцаў, пабудаваны ва ўсходнім стылі шыкоўны Палац незалежнасці. Гэты Палац зараз шмат крытыкуюць за пампезнасць і велізарную колькасць укладзеных сродкаў на яго ўзвядзенне. Але маем тое, што маем. І, мяркую, будучая дэмакратычная ўлада не будзе яго зносіць( гэта будзе поўнае глупства). А перадасць шыкоўны Палац у карыстанне парламенцкім палітычным партыям, грамадзкім аб’яднанням кшталту Таварыства беларускай мовы, якое зберагае зараз кроватворную сітэму Беларускай дзяржавы  -- мову яе карэннага народа.

І цалкам лагічна будзе, калі гэты шыкоўны Палац Незалежнасці будзе знаходзіцца на праспекце Антона Луцкевіча. Гэты праспект толькі за маё жыццё шмат разоў мяняў назвы: Паркавая магістраль, праспект Машэрава, праспект Пераможцаў… І так пакуль складваецца, што ў бліжэйшай будучыні, калі захаваецца Беларусь, праспект будзе насіць імя айца, бацькі беларускай дзяржаўнасці Антона Луцкевіча. І не будзе на гэты конт ніякіх спрэчак. Як і па грашовай купюры, аб якой згадваў Анатоль Сідарэвіч. Спадзяюся, што і мне, і шаноўнаму Анатолю Сідарэвічу, і іншым сягоння жывучым грамадзянам Беларусі пашчасціць застаць гэтыя светлыя часіны.

Ва Украіне, дзе ідзе змаганне за яе еўрапейскую будучыню, галоўныя падзеі адбываюцца на Майдане Незалежнасці і вуліцы Грушэўскага, дзе месцяцца будынкі дзяржаўных устаноў. З навінаў і паўсюль мы чуем пра Майдан і вуліцу Грушэўскага. А Міхайла Грушэўскі – бацька украінскай дзяржаўнасці. Яго імя ва Украіне  -- святое і для ўладаў, і для апазіцыі. Гэтак павінна быць, і, упэўнены, гэтак будзе ў бліжэйшай будучыні і з імем нашага айца і бацькі беларускай дзяржаўнасц і Антона Луцкевіча.

30.01.14 20:06



Cервис комментирования Disqus позволяет легко авторизоваться через фэйсбук и твиттер, а также напрямую в Disqus. Даёт возможность репостить комментарии в фэйсбук, а также использовать изображения. 
Подробнее читайте здесь.
Ветеранам Клуба Партизан, мы оставляем и старую форму авторизации.
 
загружаются комментарии

Павел Знавец