Чаму я не застаўся ў Амерыцы.

Час ад часу чытаю, як яшчэ адзін выхадзец з Беларусі(на гэты раз нейкі прад’юсар Ул.Кубышкін) паспяхова ўладкаваў сваё жыццё у ЗША. І жыве там з асалодай і адчуваннем поўнай свабоды і шчасця.

У мяне на гэты конт сваё, нейкае ідэалістычнае і не ўсім, мабыць, зразумелае меркаванне.

Безумоўна, тое, што адчувае разумны чалавек, трапляючы ў Амерыку – гэта адчуванне поўнай свабоды і неабмежаваных магчымасцяў для ўладкавання свайго жыцця і матэрыяльнага дабрабыту. У многіх пры наведванні Амерыкі літаральна едзе дах.

Цяпер беларусу-эмігранту зусім не так цяжка ўладкавацца ў Амэрыцы, як гэта было напрыканцы 40-х -50-х гадох ХХ стагоддзя. І пра гэта ведаюць зараз далёка не ўсе.

Пра вялікія цяжкасці, праз якія прыйшлося прайсці пасляваеннай хвалі беларускай эміграцыі, мне распавядалі ўжо сышоўшыя з гэтага жыцця ў іншы свет дзеячы беларускай эміграцыі Васіль Мельяновіч і Расціслаў Завістовіч.

Аповяд і мары Васіля Мельяновіча

Калі ў 1996-м Васіль Мельяновіч вазіў мяне на сваім шыкоўным “Б’юіку” па Вашынгтону, Балтымору і Філадэльфіі ды распавядаў пра свой лёс, пра Амерыку і пра Беларусь, ён мяне, маладога 27-гадовага дэпутата сапраўднага беларускага парламента называў сынам. Часам ледзь не плакаў.

Ён, паспяховы амерыканскі беларус, быў ужо на пенсіі. Меў на той момант нават дзве пенсіі: ад амерыканскай кампаніі, у якой працаваў, і ад Балтыморскага ўніверсітэта, дзе колісь выкладаў мэнэджмент і маркетынг. І на той, дый на цяперашні час яго сукупная пенсія складала каля 20 тыс. даляраў штомесяц. У Васіля Мельяновіча было ўсё: шыкоўны дом, матэрыяльны дабрабыт і г.д.,

Але яго думкі і мары штурхалі яго назад, у Беларусь.

І вось, седзячы ў салоне “Б’юіка”, што спыніўся ля марской гавані і прыгожага балтыморскага прычалу з нейкім рэстаранам ды іншымі цікавымі архітэктурнымі забудовамі, сп. Васіль раптам у парыве шчырасці, называючы мяне Паўлікам, сказаў літаральна наступнае: “Уся надзея на вас, маладых дэпутатаў. Адхіліце Лукашэнку ад улады і вярніце тую Беларусь, якая мелася быць. А я і яшчэ некалькі багатых беларусаў з эміграцыі ў такім выпадку абавязкова вернемся ў Беларусь”.

Потым сп.Васіль распавёў, што ў яго амерыканскія пенсіі пажыццёвыя, што ён прадасць сваю маёмасць у Амерыцы, купіць у прадмесцях Мінска дом, і пры нармалёвым беларускім кіраўніцтве будзе выкладаць за бясплатна менеджмент і маркетынг у Беларускім эканамічным універсітэце…

І што яго мара -- быць пахаваным у сябе на радзіме, на беларускім Палессі пад Лунінцам. І з гэткімі ж марамі ў Амерыцы жывуць яшчэ некалькі яго сяброў-беларусаў.

Слухаў я шчыраванне сп.Васіля – і слёзы на вочы наварочваліся. Я паабяцаў яму, што зраблю ўсё, што ад мяне залежыць, каб найхутчэй пазбавіць Беларусь ад недарэчнасці і той з’явы, імя якім Лукашэнка і лукашызм.

Ды, відаць, не лёс. Імпічмент Лукашэнку 1996-га году з-за ўмяшальніцтва Расіі і маладушша спікера Вярхоўнага Савета С.Шарэцкага і Старшыні Канстытуцыйнага Суда В.Ціхіні быў ганебна правалены. Беларусь на два дзесяцігоддзі пагрузілася ў палітычную і прававую імглу. І перабывае ў ёй дагэтуль.

Сябры і сваякі Васіля Мельяновіча выканалі яго апошнюю мару: ён быў пахаваны на сваёй Радзіме – Беларусі. Але ўсе астанія мары апошняга перыяду жыцця сп.Васіля Мельяновіча, як і іншых слынных дзеячаў беларускай эміграцыі ў Амерыцы так і засталіся няздзейсненымі.

Многія з беларусаў, упэўнены, памятаюць Васіля Мельяновіча—таго самага мажнога дзядзьку, які ў 1988-м у выставачным будынку па праспекту Машэрава ( цяпер -- праспект Пераможцаў) прадстаўляў на выставе “Інфарматыка ў жыцці ЗША” шыкоўнае амерыканскае аўто. І распавядаў усё на мяккай чысьцюткай беларускай мове.

Тую выставу, якая доўжылася цэлы месяц і была, бадай, галоўнай падзеяй таго году, наведалі дзесяткі, а можа і сотні тысячаў жыхароў і гасцей Мінска.

Няспраўджаныя надзеі.

Ёсць яшчэ адзін важны чыннік майго вяртання ў Беларусь.

У 1997-м я некалькі месяцаў быў у ЗША. Як па палітычных меркаваннях( удзел у традыцыйным Тыдні паняволеных народаў, да якіх разам з Кубай, Паўночнай Карэяй, Зімбабве ды іншымі адносіцца і Беларусь), так і па чыста эканамічных. Трэба было зарабіць на жыццё, бо ў Беларусі ў мяне ўжо быў воўчы білет.

Працуючы на розных цяжкіх працах у польскіх будаўніча-рамонтных фірмах нелегальна і паўлегальна, я таксама пабраўся шлюбам, які блаславіў тады Мітрапаліт Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы Ізяслаў( Бруцкі) у Нью-Ёркскім Саборы сьв. Кірылы Тураўскага ў Брукліне.

У тыя гады нас, дэпутатаў легітымнага, але разагнанага парламента Беларусі – Вярхоўнага Савета 13-га склікання, прызнавалі ў Еўропе і ЗША. І была яшчэ надзея на аднаўленне ў хуткім часе канстытуцыйнай законнасці ў Беларусі.

Ды, на жаль, надзея не спраўдзілася. Некаторыя мае сябры, што з’ехалі за мяжу, расчараваўшыся ў перспектывах дэмакратычнай Беларусі, клікалі мяне да сябе. Вось, напрыклад, мой цёзка і сябра па юрфаку БДУ Павел Шаўцоў пісаў у лісце з Лондана ў 1998-м, праз год пасля майго вяртання з Амерыкі:

“Паўла, дружа, не будзь дурнем, саскоч на Захад, пакуль не позна! Ангельку мы тут табе знойдзем, а можа нават і беларуску. А лукашызм – гэта ўсур’ёз і надоўга. Вось пабачыш…”. І спасылаўся пры гэтым на менталітэт нашага затурканага народа, да якога вярнуўся страх сталінскіх часоў.

Я тады не паслухаў свайго сябра Паўла Шаўцова. Які, дарэчы, дасканала ведаў ангельскую мову, а таксама эканоміку і юрыспудэнцыю. І працаваў у колішнім Міністэрстве знешніх эканамічных сувязяў Беларусі, якое ўзначальваў Міхаіл Марыніч. Хоць недзе ў глыбіні душы разумеў, што ён мае рацыю.

Зараз спрабую праз інтэрнэт адшукаць Паўла Шаўцова, які, па маіх неправераных звестках асеў недзе ў далёкай Аўстраліі… Паўла, адгукніся, калі раптам прачытаеш гэта!

Аўстралійская полька Лявона Вольскага.

Мне падабаецца музыка. Дый з гітарай сябрую па жыцці. У студэнцкія гады апроч песень Віктара Цоя вельмі падабалася тая маладая “МРОЯ”, што пазней пераўтварылася у НРМ. Яе альбом-кружэлку “Дваццаць восьмая зорка” 1989-90гг. я й дагэтуль лічу найлепшым, непераўзыйдзеным узорам меладычнага беларускага цяжкага року. А мае студэнцкія сябры – аматары рок-музыкі, ўвогуле тады казалі, што “МРОЯ” Лявона Вольскага – гэта нават больш крута, чым падобны па стылю легендарны Deep Purple”.

На нядаўнім мімалётным спатканні з Лявонам Вольскім пад час імпрэзы з нагоды 70-годдзя Паэта Уладзіміра Няклява я выказаў Лявону сваю думку аб тым, што ён для цэлага пакалення беларусаў ўяўляе сабой легенду беларускага року ўзроўню легендарнага бітла Джона Ленана, хоць і сам пра гэта яшчэ не ўсведамляе.

І нагадаў яму тыя часы, калі ён з гітарай прыходзіў спяваць у беларускі дзіцячы садок, дзе яго дачка Адэля была разам ў адной групе з маім сынам Максімам. Лявон Вольскі прыветліва усміхнуўся, хоць мне падалося, што сум з яго твару пасля сыходу з жыцця жонкі яшчэ не сышоў.

На імпрэзу Паэта-юбіляра да помніка Янку Купалу ў сквер я прыехаў на роварах  разам з 16-гадовым сынам Максімам, які воляй лёсу ўжо некалькі гадоў жыве і вучыцца ў Маскве. Аказалася, што мой сын таксама ведае некаторыя песні Лявона Вольскага, хоць і музыкай асабліва не цікавіцца. Але вось яно – наўпроставае сведчанне ўплыву добрай музыкі ў спалучэнні з пранікнёнымі словамі на думкі беларусаў розных пакаленняў!

Дык вось, у Лявона Вольскага часоў “МРОІ” ў песні “Аўстралійская полька” распавядаецца аб тым, як сябры клічуць яго з’ехаць ў Аўстралію. жыць. Маўляў,

“..Там беларусаў вельмі багата

Хоць у вясёлцы гадамі сядзі,

Там валацугі ня лаюцца матам,

Там нарадзілася ASDS

“..А тут радыяцыя вынішчае нацыю.

Не ўратавацца чырвоным вінцом”

Шмат гадоў мінула з тае пары. Тады, на пачатку 90-х хіба што толькі радыяцыя вынішчала беларускую нацыю. А ужо з сярэдзіны 90-х да нябачнага знішчальнага ўздзеяння радыяцыі Чарнобыля дадаўся Чарнобыль духоўны, імя якому – лукашызм. З моманту адмены адзінага дзяржаўнага статусу мовы беларусаў і фактычнай забароны нацыянальных гістарычных сімвалаў знішчэнне ўсяго беларускага ў Беларусі набыло катастрафічныя маштабы.

”Аўстралійская полька” заканчваецца двума куплетамі, якія адлюстроўваюць мае адчуванні ў той час, калі мяне клікаў “саскочыць на Захад” сябар студэнцкіх часоў Паша Шаўцоў:


Я цэлы тыдзень цягаўся у трансе,


Рукi i ногi дрыжалi ў мяне.


I ўжо зусiм на чужыну сабраўся,


Толькi рашуча сказаў сабе: «Не».


 


Я - патрыёт, я правёў iх на станцыю,


Я iм сказаў: «Хай я хутка памру,


Толькi, панове, свая радыяцыя


Мне даражэй за чужых кенгуру! ”


 


 


Вельмі прашу ўсіх маіх сяброў,хто з’ехаў з Беларусі: не падумайце нічога кепскага пра мяне. Што я, быццам, Вас асуджаю ці зайздрошчу. Ні ў якім разе! 


 


Я ганаруся Вамі і Вашым выбарам. І тым, што там, на чужыне, хай то ў Амерыцы ці далёкай Аўстраліі, Вы і Вашыя дзеці застануцца беларусамі, якія памятаюць свае карані.


 


Ну а ў жыцці, якое ідзе няўмольна толькі наперад, бессэнсоўна аб нечым шкадаваць. Трэба рушыць толькі наперад. 


 


І, мусіць, такое маё наканаванне лёсу: ўслед за Лявонам Вольскім ды іншымі выбітнымі Беларусамі заставацца тут, у Беларусі. Не ўсім жа з’яжджаць.


 


Хачу,каб і ў маёй роднай Беларусі было вольнае і заможнае жыццё. Такое, як ў найбагацейшай краіне-бацьку усяе Зямлі пад назовам Злучаныя Штаты Амерыкі.


 


Ці хаця б такое, як у  той далёкай Аўстраліі,дзе, мабыць, жыве мой сябра Павел Шаўцоў. І дзе ёсць  “зіхаценне каралавых рыфаў” і “залаты акіянскі прыбой”. 


 


І дзе таксама жывуць вольныя людзі.


 


А таксама кенгуру і качкадзюбы, якіх я,мабыць,  ужо ніколі, як пяецца ў песні “ня ўбачу жыўцом”.


Але аб гэтым ужо не шкадую.


 


А калі пытаюцца, чаму я ўсё ж не застаўся ў Амерыцы і вярнуўся ў Беларусь, адказваю так: 
”Ведаеце, панове, справа ў тым, што мне мая радыяцыя даражэй за чужых
кенгуру”.

P.S. Ёсць яшчэ адзін чыннік, што абавязваў мяне вярнуцца ў Беларусь.
Ён звязаны з асобай Віктара Ганчара. Але аб гэтым -- неяк у іншы раз.


 


15.07.16 14:25

Павел Знавец